Chương 1: Cơ sở lý luận về hệ thống chính sách an sinh xã hội đối với nông dân trong quá trình đô thị hóa. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chương 2: Nghiên cứu thực trạng tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Chương 3: Hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội đối với nông dân trong thời gian tới. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ AN SINH XÃ HỘI VÀ HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI 1.
Khái quát chung về an sinh xã hội 1. Tính tất yếu của hệ thống chính sách an sinh xã hội Thế giới đang phải đối mặt với nguy cơ biến đổi khí hậu. Môi trường sống ngày càng bị ô nhiễm trầm trọng hơn. Những trận thiên tai với sức tàn phá khủng khiếp.
Dịch bệnh diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường, không chỉ dừng lại ở một địa phương, một khu vực mà nó lan tràn khắp thế giới giống như đại dịch SARS, dịch cúm. Nguy cơ xảy ra chiến tranh, những rủi ro về kinh tế toàn cầu. Cuộc sống của con người đang và ngày phải đối mặt với những thách thức, bất an. Mỗi con người trên hành tinh này, không ai dám chắc chắn rằng mình sẽ không gặp rủi ro gì trong cuộc sống.
Bất cứ ai, dù ở đâu và bất cứ khi nào đều có thể gặp rủi ro khiến cho cuộc sống bị xáo trộn. Chúng ta chỉ có thể dự đoán và phòng ngừa mà đôi khi không thể ngăn chặn nó, thành ra con người phải sống chung với những rủi ro, những nguy cơ rủi ro. Chính vì thế mà chúng ta cần có một nền tảng để bảo đảm khi những rủi ro ấy xảy ra. Để đề phòng, hạn chế các rủi ro đó, trước đây đã có những biện pháp tương trợ truyền thống, nhưng giờ không còn phù hợp nữa, thực tế cuộc sống đòi hỏi phải có sự quản lý thống nhất của Nhà nước nhằm hỗ trợ những trường hợp không may gặp rủi ro trong cuộc sống.
ASXH là sự bảo đảm thực hiện các quyền để con người được an bình, bảo đảm an ninh, an toàn trong xã hội. Cụ thể hơn thì, ASXH là sự bảo đảm thu nhập và một số điều kiện thiết yếu khác cho cá nhân, gia đình và cộng đồng trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập vì lý do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hay mất việc làm; cho những người già cô đơn, trẻ em mồ côi, người tàn tật, những người yếu thế, người bị ảnh hưởng bởi thiên tai địch họa. Bản chất của ASXH là tạo ra lưới an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp cho tất cả các thành viên xã hội trong trường hợp bị giảm, bị mất thu nhập hay gặp phải những rủi ro khác. 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chính sách ASXH là một chính sách xã hội cơ bản của Nhà nước nhằm thực hiện chức năng phòng ngừa, hạn chế và khắc phục rủi ro, bảo đảm an toàn thu nhập và cuộc sống cho các thành viên trong xã hội.
Hệ thống chính sách ASXH là hệ thống các chính sách can thiệp của Nhà nước và sự hỗ trợ của tổ chức hay cá nhân nhằm giảm mức độ nghèo đói và tổn thương, nâng cao năng lực tự bảo vệ của người dân và cộng đồng trước những rủi ro hay nguy cơ giảm hoặc mất thu nhập, bảo đảm ổn định, phát triển và công bằng xã hội. Trên thế giới Lần đầu tiên hình thức BHXH ra đời ở Đức năm 1850 với mục đích bảo vệ người lao động trong khi mất thu nhập vì ốm đau, bệnh tật, sau đó mở rộng dần việc bảo hiểm với các trường hợp khác. Với lợi ích hiện hữu của mô hình này, nó đã được lan tỏa một cách nhanh chóng tới nhiều quốc gia như ở Pháp ra đời hình thức BHTN năm 1905, bảo hiểm tuổi già và ốm đau năm 1928; ở Anh bảo hiểm ốm đau, BHTN, bảo hiểm tuổi già năm 1911… Cho tới nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều áp dụng các hình thức này, tùy vào điều kiện kinh tế, đặc điểm riêng của mỗi quốc gia mà các mô hình về ASXH được xây dựng và thực hiện khác nhau. Ở Việt Nam Sự đùm bọc, che chở lẫn nhau trong hoạn nạn, rủi ro, trong tai biến bất thường, hoặc các biến cố chính trị xã hội… đã trở thành một nền tảng truyền thống của cộng đồng dân tộc Việt, được chứng minh trong thực tiễn lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta.
Với tinh thần “đại đoàn kết dân tộc”, “lá lành đùm lá rách” nhân dân Việt Nam đã cùng nhau vượt qua muôn vàn khó khăn, để tới hôm nay, chúng ta đang cùng nhau chung tay xây dựng một đất nước Việt Nam phát triển với mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”. Để làm được điều đó thì cần hơn nữa sự gắn kết giúp đỡ lẫn nhau, sự chia sẻ cùng nhau vượt qua rủi ro giữa mỗi cá nhân trong xã hội. Trước tình hình đó, hệ thống ASXH của Việt Nam ra đời nhằm đáp ứng những nhu cầu trên. Tuy nhiên, trên thực tế không phải tất cả các thành viên của 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com xã hội đều tiếp cận được với cơ chế của hệ thống ASXH, mà chỉ một bộ phận người dân trong xã hội có điều kiện được hưởng những chế độ đó.
Những người nghèo khổ, không có thu nhập ổn định, không tham gia vào các quan hệ lao động và không có đủ khả năng tiếp cận với cơ chế cùng đóng góp cùng chia sẻ rủi ro của hệ thống ASXH. Họ mới là những người cần thiết hơn sự hỗ trợ, sự chia sẻ để vượt qua khó khăn, tuy nhiên nếu chỉ trông chờ vào tương trợ theo cách truyền thống thì hiệu quả đạt được sẽ không như mong muốn. Do đó cần hơn hết là sự điều chỉnh, sự quản lý thống nhất của Nhà nước. Nhà nước đứng ra quản lý hệ thống chính sách ASXH nhằm các mục tiêu sau: o Thứ nhất là bảo vệ các thành viên trong xã hội.
o Thứ hai là duy trì trật tự xã hội. o Thứ ba là củng cố địa vị của giai cấp thống trị. Do đó, Nhà nước thiết lập nên hệ thống các chế độ bảo vệ với tất cả nhân dân, không có sự phân biệt nào và trước hết là những người “yếu thế” trong xã hội. Dần dần hình thành một mạng lưới bảo vệ an toàn cho cuộc sống của các thành viên trong xã hội được gọi là ASXH.
Đó chính là sự tất yếu ra đời của hệ thống ASXH, nó xuất phát từ nhu cầu tự nhiên của con người luôn tìm kiếm một điều kiện sống an toàn để tồn tại và phát triển. Theo báo cáo thống kê của tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) hiện nay ASXH được thực hiện ở trên 170 quốc gia trên thế giới, được các nước thừa nhận như một trong những quyền con người và có ý nghĩa đặc biệt trong việc bình ổn và phát triển đất nước. ASXH đang đặt ra và được hầu hết các quốc gia quan tâm hoàn thiện không ngừng, nhất là trong một xã hội phát triển với xu thế toàn cầu hóa mạnh mẽ như hiện nay. Vì vậy, ASXH không chỉ là vấn đề riêng của một quốc gia mà là vấn đề chung của cộng đồng quốc tế.
Đất nước càng phát triển, nhà nước càng phải chú trọng đến nền ASXH cho mỗi nhóm nói riêng và toàn dân nói chung, làm cho an dân bảo đảm sự trường tồn của đất nước. 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Quá trình hình thành và một số quan niệm về chính sách an sinh xã hội Quá trình hình thành Từ xa xưa, trước những khó khăn, rủi ro trong cuộc sống, con người đã tự khắc phục, như câu phương ngôn “tích cốc phòng cơ, tích y phòng hàn”; đồng thời, còn được sự san sẻ, đùm bọc, cưu mang của cộng đồng. Sự tương trợ dần dần được mở rộng và phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau.
Những yếu tố đoàn kết, hướng thiện đó đã tác động tích cực đến ý thức và công việc xã hội của các nhà nước dưới các chế độ xã hội khác nhau. Trong quá trình phát triển xã hội, đặc biệt là từ sau cuộc cách mạng công nghiệp, hệ thống ASXH đã có những cơ sở để hình thành và phát triển. Quá trình công nghiệp hoá làm cho đội ngũ người làm công ăn lương tăng lên, cuộc sống của họ phụ thuộc chủ yếu vào thu nhập do lao động đem lại. Sự hẫng hụt về tiền lương trong các trường hợp bị ốm đau, tai nạn, rủi ro, bị mất việc làm hoặc khi về già…, đã trở thành mối đe doạ đối với cuộc sống bình thường của những người không có nguồn thu nhập nào khác ngoài tiền lương.
Sự bắt buộc phải đối mặt với những nhu cầu thiết yếu hàng ngày đã buộc những người làm công ăn lương tìm cách khắc phục bằng những hành động tương thân, tương ái (lập các quỹ tương tế, các hội đoàn…); đồng thời, đòi hỏi giới chủ và Nhà nước phải có trợ giúp bảo đảm cuộc sống cho họ. Hệ thống ASXH được hình thành và phát triển rất đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau ở từng quốc gia, trong từng giai đoạn lịch sử, trong đó BHXH là trụ cột chính. Đạo luật đầu tiên về ASXH (Social Security) trên thế giới là Đạo luật năm 1935 ở Mỹ. Đạo luật này quy định thực hiện chế độ bảo vệ tuổi già, chế độ tử tuất, tàn tật và trợ cấp thất nghiệp.
Thuật ngữ ASXH được chính thức sử dụng. Đến năm 1941, trong Hiến chương Đại Tây Dương và sau đó là ILO đã chính thức dùng thuật ngữ này trong các công ước quốc tế. ASXH đã được tất cả các nước thừa nhận là một trong những quyền con người. Nội dung của ASXH đã được ghi nhận trong Tuyên ngôn nhân quyền do Đại hội đồng Liên hợp quốc 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thông qua ngày 10/12/1948.
Trong bản Tuyên ngôn có viết: “Ai cũng có quyền được hưởng một mức sống khả quan về phương diện sức khỏe và an lạc cho bản thân và gia đình kể cả thức ăn, quần áo, nhà ở, y tế và những dịch vụ cần thiết; ai cũng có quyền được hưởng an sinh xã hội trong trường hợp thất nghiệp, đau ốm, tật nguyền, góa bụa, già yếu, hay thiếu phương kế sinh nhai do những hoàn cảnh ngoài ý muốn” [ 79, điều 25 ]. Ngày 25/6/1952, Hội nghị toàn thể của ILO đã thông qua Công ước số 102, được gọi là Công ước về ASXH (tiêu chuẩn tối thiểu) trên cơ sở tập hợp các chế độ về ASXH đã có trên toàn thế giới thành 9 bộ phận.