Phương pháp chiết, ghép, giâm cành cây ăn quả (Trần Thế Tục, Hoàng Ngọc Thuận)

Tài liệu nghiên cứu Chiết ghép giâm cành tách chồi cây ăn quả phần 2 trần thế tục hoàng ngọc thuận, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Trần Thế Tục
• Chuyên ngành: Nông Nghiệp
• Đề tài: Phương Pháp Nhân Giống Một Số Cây Ăn Quả

Tóm tắt

I. Tổng quan phương pháp chiết ghép giâm cành cây ăn quả

Nhân giống cây ăn quả là một khâu kỹ thuật quan trọng. Nó quyết định sự thành công của cả một vụ mùa. Các phương pháp nhân giống vô tính như chiết cành, ghép cành, giâm cành và tách chồi giữ vai trò chủ đạo. Những kỹ thuật này giúp duy trì đặc tính tốt của cây mẹ. Cây con sinh trưởng đồng đều và cho thu hoạch sớm hơn. Tài liệu nghiên cứu của Trần Thế Tục và Hoàng Ngọc Thuận cung cấp một nền tảng kiến thức quý giá về lĩnh vực này. Tài liệu phân tích chi tiết các phương pháp áp dụng cho nhiều loại cây ăn quả phổ biến tại Việt Nam. Từ các loại cây có múi như cam, quýt, bưởi đến các loại cây đặc sản như vải, hồng xiêm, mận, mơ. Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và yêu cầu kỹ thuật riêng. Chiết cành là kỹ thuật đơn giản, phổ biến cho chanh và bưởi, giúp nhân nhanh các cây đầu dòng. Ghép cành lại là giải pháp tối ưu cho mận, mơ, hồng, giúp kết hợp ưu điểm của gốc ghép và cành ghép. Trong khi đó, giâm cành cho thấy hiệu quả cao với ổi và một số giống chanh, tạo ra số lượng cây giống lớn trong thời gian ngắn. Cuối cùng, tách chồi là phương pháp truyền thống nhưng vô cùng hiệu quả cho chuối và dứa. Việc nắm vững các kỹ thuật chiết ghép giâm cành tách chồi cây ăn quả không chỉ giúp nhà vườn chủ động về nguồn giống. Nó còn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích từng phương pháp dựa trên tài liệu gốc, cung cấp hướng dẫn cụ thể và những lưu ý quan trọng để ứng dụng thành công trong thực tiễn sản xuất.

1.1. Tầm quan trọng của kỹ thuật nhân giống vô tính cây ăn quả

Kỹ thuật nhân giống vô tính đóng vai trò nền tảng trong sản xuất cây ăn quả hiện đại. Ưu điểm lớn nhất là khả năng duy trì trọn vẹn các đặc tính di truyền ưu việt của cây mẹ. Các đặc tính này bao gồm năng suất cao, phẩm chất quả tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện môi trường. Cây con được tạo ra từ các phương pháp chiết, ghép, giâm sẽ giống hệt cây mẹ, đảm bảo sự đồng đều trong vườn trồng. Điều này giúp thuận lợi cho quá trình chăm sóc, quản lý và thu hoạch đồng loạt. Hơn nữa, cây trồng từ các phương pháp này thường cho quả sớm hơn nhiều so với cây trồng từ hạt. Ví dụ, cây cam quýt trồng từ hạt mất 8-10 năm mới cho quả, trong khi cây ghép chỉ cần vài năm. Việc rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản giúp nhà vườn nhanh chóng thu hồi vốn và tăng hiệu quả kinh tế. Đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng trong nền nông nghiệp thị trường.

1.2. Các phương pháp nhân giống phổ biến theo tài liệu nghiên cứu

Tài liệu của Trần Thế Tục và Hoàng Ngọc Thuận đã hệ thống hóa các phương pháp nhân giống chính cho cây ăn quả. Chiết cành được áp dụng rộng rãi cho hầu hết các giống thuộc chi Citrus, đặc biệt là chanh và bưởi Pumelo. Giâm cành tỏ ra hiệu quả với các giống chanh dễ ra rễ và một số giống ổi. Ghép cành là phương pháp phổ biến nhất cho mận, mơ, hồng và các loại cây có múi nhằm cải thiện khả năng sinh trưởng và chống chịu. Trong đó, việc lựa chọn gốc ghép phù hợp là yếu tố quyết định. Cuối cùng, tách chồi là kỹ thuật đặc thù cho chuối và dứa. Tài liệu cũng đề cập đến phương pháp nuôi cấy mô ở chuối, một bước tiến công nghệ giúp tạo ra cây giống sạch bệnh, đồng đều với hệ số nhân rất cao. Mỗi phương pháp được phân tích cụ thể về thời vụ, kỹ thuật thao tác và các loại hóa chất hỗ trợ, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho người thực hành.

II. Những thách thức khi chiết ghép giâm cành cây ăn quả

Mặc dù các phương pháp nhân giống vô tính mang lại nhiều lợi ích, quá trình thực hiện không hề đơn giản. Nhà vườn phải đối mặt với nhiều thách thức. Thách thức lớn nhất là tỷ lệ thành công không ổn định. Các yếu tố như thời tiết, kỹ thuật thao tác, chất lượng cây mẹ và việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng đều ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Một sai sót nhỏ trong quy trình chiết ghép giâm cành tách chồi cây ăn quả có thể dẫn đến thất bại. Ví dụ, việc khoanh vỏ không đúng cách khi chiết cành hoặc mắt ghép không tương hợp với gốc ghép sẽ khiến cây không thể phát triển. Một vấn đề nghiêm trọng khác là nguy cơ lây lan sâu bệnh. Các mầm bệnh như nấm, vi khuẩn, virus có thể tồn tại trên cây mẹ. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, chúng sẽ lây truyền sang toàn bộ lứa cây con. Điều này gây thiệt hại lớn về kinh tế và công sức. Hơn nữa, mỗi loại cây ăn quả lại có những yêu cầu kỹ thuật riêng biệt. Kỹ thuật chiết cành vải khác với chiết cành hồng xiêm. Phương pháp ghép cho mận không hoàn toàn giống với ghép cho cam quýt. Sự thiếu hiểu biết về đặc tính sinh học của từng giống cây là một rào cản lớn. Để vượt qua những thách thức này, cần có kiến thức chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn và sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật đã được nghiên cứu và kiểm chứng.

2.1. Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thành công khi nhân giống

Tỷ lệ thành công của các phương pháp nhân giống vô tính phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Đầu tiên là thời vụ. Việc chiết, ghép phải được thực hiện vào thời điểm cây có nhiều nhựa, sinh trưởng mạnh nhất, thường là vụ xuân và vụ thu. Thứ hai là chất lượng cây mẹ. Cây mẹ phải khỏe mạnh, không sâu bệnh, đang trong giai đoạn sinh trưởng tốt để cung cấp cành chiết, cành giâm, mắt ghép chất lượng. Thứ ba là kỹ thuật thao tác. Các thao tác như khoanh vỏ, bó bầu, cắt cành, ghép mắt phải được thực hiện nhanh, chính xác và dứt khoát để hạn chế tổn thương và nguy cơ nhiễm trùng. Cuối cùng, việc sử dụng các chất kích thích sinh trưởng như a-NAA, IBA cũng rất quan trọng, đặc biệt với các giống cây khó ra rễ. Nồng độ và cách sử dụng hóa chất phải tuân thủ đúng hướng dẫn để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

2.2. Nguy cơ lây nhiễm sâu bệnh từ cây mẹ sang cây con

Một trong những rủi ro lớn nhất của nhân giống vô tính là sự lây truyền mầm bệnh từ cây mẹ sang thế hệ cây con. Các bệnh nguy hiểm như bệnh chảy gôm trên cây có múi, bệnh phấn trắng trên mơ, hay các bệnh virus có thể tồn tại tiềm ẩn trên cây mẹ. Khi lấy cành chiết, mắt ghép từ những cây này, mầm bệnh sẽ theo đó lây lan. Điều này tạo ra một quần thể cây giống mang bệnh ngay từ đầu, rất khó kiểm soát và xử lý sau này. Do đó, công tác chọn lọc cây đầu dòng làm nguồn vật liệu nhân giống là cực kỳ quan trọng. Cây mẹ phải được kiểm tra kỹ lưỡng, đảm bảo sạch bệnh. Đối với những cây trồng có giá trị cao như chuối, phương pháp nuôi cấy mô được ưu tiên vì nó có khả năng tạo ra cây giống hoàn toàn sạch bệnh virus, giải quyết triệt để vấn đề này.

2.3. Yêu cầu kỹ thuật chuyên biệt cho từng loại cây trồng khác nhau

Không có một công thức chung cho tất cả các loại cây ăn quả. Mỗi loại cây có đặc tính sinh lý riêng, đòi hỏi kỹ thuật chuyên biệt. Ví dụ, khi chiết cành hồng xiêm, cần chú ý xử lý nhựa mủ chảy ra từ vết khoanh vỏ. Đối với hồng, phương pháp giâm rễ lại độc đáo và hiệu quả hơn. Với mận và mơ, việc chọn đúng gốc ghép có sức hợp sinh học tốt là yếu tố sống còn. Tài liệu nhấn mạnh, các cây trong họ phụ cam quýt tương đối dễ ghép với nhau, nhưng sức hợp cũng khác nhau. Cây chuối lại có thể nhân giống bằng nhiều cách từ tách chồi, dùng củ, cho đến nuôi cấy mô. Việc áp dụng sai phương pháp hoặc không hiểu rõ đặc tính của cây trồng sẽ dẫn đến tỷ lệ sống thấp, cây con còi cọc và không phát huy được tiềm năng di truyền.

III. Hướng dẫn chiết cành và giâm cành cây ăn quả hiệu quả

Chiết cành và giâm cành là hai trong số các kỹ thuật nhân giống vô tính được ứng dụng rộng rãi. Phương pháp chiết cành đặc biệt hiệu quả cho các loại cây như vải, nhãn, hồng xiêm, bưởi. Quy trình bắt đầu bằng việc chọn cành bánh tẻ khỏe mạnh, không sâu bệnh trên cây mẹ ưu tú. Sau đó tiến hành khoanh vỏ một đoạn dài gấp 1,5-2 lần đường kính cành, cạo sạch lớp tượng tầng. Việc xử lý vết cắt bằng chất kích thích sinh trưởng a-NAA ở nồng độ 1.500-2.000 ppm giúp thúc đẩy quá trình ra rễ nhanh hơn. Nguyên liệu bó bầu thường là hỗn hợp đất bột và rơm rạ hoặc xơ dừa, giữ ẩm tốt. Bầu chiết được bọc kín bằng giấy PE để duy trì độ ẩm và ngăn nước mưa. Sau khoảng 1,5-2 tháng, khi rễ đã mọc nhiều và chuyển sang màu vàng nâu, có thể hạ cành chiết. Đối với giâm cành, phương pháp này phù hợp với ổi, chanh, hồng. Cành giâm cũng được chọn từ cây mẹ khỏe mạnh. Kỹ thuật này đòi hỏi điều kiện chăm sóc nghiêm ngặt hơn, đặc biệt là hệ thống phun mù để duy trì độ ẩm không khí cao (90-95%). Xử lý chân cành giâm bằng IBA hoặc a-NAA giúp tăng tỷ lệ ra rễ. Giá thể giâm cành thường là cát sạch hoặc tro trấu để đảm bảo thoát nước tốt và sạch mầm bệnh. Nắm vững kỹ thuật chiết cành và giâm cành giúp tạo ra số lượng lớn cây giống chất lượng.

3.1. Quy trình chiết cành cho vải hồng xiêm và cây có múi

Quy trình chiết cành cho vải, hồng xiêm và cây có múi có những điểm chung và riêng. Cần chọn cành bánh tẻ ở lưng chừng tán, đường kính gốc cành từ 1-2 cm. Thời vụ chiết tốt nhất là vụ xuân (tháng 2-4) và vụ thu (tháng 8-10). Với cây vải, việc khoanh vỏ nên được thực hiện trước khi bó bầu 5-10 ngày để vết thương khô mặt. Đối với hồng xiêm, khi khoanh vỏ sẽ có nhiều nhựa mủ chảy ra. Kinh nghiệm dân gian là dùng đất bột xoa quanh mép trên vết cắt để hạn chế nhựa. Việc sử dụng chất kích thích ra rễ như a-NAA giúp rút ngắn thời gian hạ bầu đáng kể. Nguyên liệu bó bầu phổ biến là hỗn hợp đất bột và rơm rạ hoặc mùn cưa, đảm bảo độ ẩm khoảng 70%. Sau khi hạ bầu, cành chiết cần được giâm trong túi bầu, đặt ở nơi râm mát và tưới nước thường xuyên để cây phục hồi trước khi đem trồng.

3.2. Kỹ thuật giâm cành cho ổi hồng và một số cây khác

Phương pháp giâm cành là một lựa chọn có triển vọng cho việc nhân giống ổi và hồng. Với cây ổi, có thể lấy cành giâm từ những đợt lộc non khỏe mạnh. Cành giâm được xử lý bằng cách nhúng chân vào dung dịch IBA nồng độ 2.000 ppm trong 7-10 giây. Yếu tố quan trọng nhất là duy trì độ ẩm cao thông qua hệ thống phun mù ngắt quãng. Đối với cây hồng, phương pháp độc đáo là giâm rễ. Các đoạn rễ có đường kính 1-2 cm được cắt thành từng khúc dài 20-25 cm và giâm vào vườn ươm. Thời vụ giâm rễ tốt nhất là tháng 12 đến tháng 1, khi cây đã rụng lá và dinh dưỡng tập trung ở rễ. Các mầm ngủ trên rễ sẽ bật lên thành cây con. Dù là giâm cành hay giâm rễ, việc chuẩn bị giá thể sạch bệnh và thoát nước tốt là rất cần thiết để tránh tình trạng thối hỏng.

IV. Bí quyết ghép cành tách chồi cây ăn quả cho năng suất cao

Ghép cành và tách chồi là hai phương pháp nhân giống vô tính then chốt, giúp tạo ra những cây giống ưu việt và nhân nhanh số lượng. Kỹ thuật ghép cành cho phép kết hợp những đặc tính tốt của hai cá thể khác nhau. Một gốc ghép khỏe mạnh, có bộ rễ tốt, chịu được sâu bệnh và điều kiện đất đai khắc nghiệt sẽ được kết hợp với một cành hoặc mắt ghép từ giống cây ăn quả có năng suất cao, phẩm chất thơm ngon. Đây là phương pháp chủ lực trong việc nhân giống mận, mơ, hồng, cam, quýt. Sự thành công của việc ghép phụ thuộc lớn vào khả năng tương hợp sinh học giữa gốc và cành ghép. Các phương pháp ghép phổ biến bao gồm ghép mắt chữ T, ghép cửa sổ, và ghép áp. Trong khi đó, tách chồi là phương pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả đối với các loại cây đẻ nhánh từ gốc như chuối và dứa. Kỹ thuật này dựa trên việc tách các chồi con (cây con) đã đủ lớn ra khỏi cây mẹ để đem trồng. Đối với chuối, có thể tách chồi búp măng hoặc nhân giống từ củ. Việc áp dụng đúng kỹ thuật chiết ghép giâm cành tách chồi cây ăn quả không chỉ tạo ra cây giống chất lượng mà còn là nền tảng cho một vườn cây năng suất cao và ổn định.

4.1. Kỹ thuật chọn gốc ghép và mắt ghép cho mận và mơ

Trong kỹ thuật ghép cành cho mận và mơ, việc lựa chọn gốc ghép và mắt ghép là quan trọng nhất. Gốc ghép có thể được tạo ra từ việc gieo hạt các giống mận đắng, mận thép hoặc mơ gié địa phương. Tiêu chuẩn gốc ghép là cây cao 35-40 cm, đường kính gốc 0,6-0,8 cm, sạch bệnh. Cành lấy mắt ghép phải được thu từ những cây mẹ đầu dòng, đã được tuyển chọn kỹ về năng suất và phẩm chất. Cành phải là cành bánh tẻ, cấp 4-5, không quá già cũng không quá non. Phương pháp ghép phổ biến là ghép mắt nhỏ có gỗ hoặc ghép chữ T. Thời vụ ghép tốt nhất ở miền Bắc là từ tháng 4 đến tháng 8. Sau khi ghép khoảng 10-15 ngày, có thể mở dây buộc và cắt ngọn gốc ghép để dồn dinh dưỡng nuôi mầm ghép phát triển.

4.2. Phương pháp tách chồi chuối và kỹ thuật nhân giống bằng củ

Nhân giống chuối chủ yếu dựa vào phương pháp tách chồi và nhân giống bằng củ. Kỹ thuật tách chồi được thực hiện bằng cách chọn những cây con hình búp măng, cao khoảng 1,2-1,5 m để tách khỏi cây mẹ. Việc tách chồi nên tiến hành sau khi cây mẹ đã trổ buồng để không ảnh hưởng đến sự phát triển của cây mẹ. Một phương pháp khác có hệ số nhân cao hơn là nhân giống bằng củ. Chọn những củ chuối to, khỏe, nặng trên 2 kg, chẻ thành nhiều miếng nhỏ. Mỗi miếng phải chứa ít nhất một mầm ngủ tốt. Các mặt cắt được chấm tro bếp để khử trùng rồi đem ươm. Một củ có thể cho từ 10-15 cây con. Ngoài ra, kỹ thuật nuôi cấy mô hiện đang được áp dụng rộng rãi vì tạo ra cây giống sạch bệnh, đồng đều và có hệ số nhân cực kỳ cao, là hướng đi tiên tiến trong sản xuất giống chuối.

V. So sánh hiệu quả các phương pháp chiết ghép giâm cành

Mỗi phương pháp nhân giống vô tính đều có những ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào loại cây trồng, mục đích sản xuất và điều kiện kỹ thuật. Chiết cành là phương pháp đơn giản, dễ thực hiện, tỷ lệ thành công cao và không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Cây chiết giữ nguyên đặc tính cây mẹ và nhanh cho quả. Tuy nhiên, hệ số nhân của phương pháp này thấp, cây con thường có bộ rễ yếu hơn trong giai đoạn đầu và không thể tạo ra số lượng lớn trong thời gian ngắn. Ghép cành là kỹ thuật phức tạp hơn, đòi hỏi tay nghề cao. Ưu điểm lớn nhất của nó là khả năng cải thiện giống, kết hợp được đặc tính tốt của gốc ghép (khả năng chống chịu) và cành ghép (năng suất, phẩm chất). Cây ghép có bộ rễ khỏe, tuổi thọ cao. Giâm cành có thể tạo ra số lượng cây giống rất lớn từ một cây mẹ, có hệ số nhân cao. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi đầu tư cơ sở vật chất như hệ thống phun mù và chỉ áp dụng được cho một số giống cây nhất định. Tách chồi là phương pháp truyền thống, đơn giản, đặc biệt phù hợp với chuối và dứa. Việc so sánh và lựa chọn đúng kỹ thuật chiết ghép giâm cành tách chồi cây ăn quả là yếu tố quyết định hiệu quả kinh tế của vườn ươm.

5.1. Ưu và nhược điểm của từng phương pháp nhân giống vô tính

Chiết cành: Ưu điểm là đơn giản, dễ làm, cây con nhanh cho quả. Nhược điểm là hệ số nhân thấp, bộ rễ yếu hơn cây ghép, tốn công chăm sóc trên cây mẹ. Ghép cành: Ưu điểm là tạo ra cây có bộ rễ khỏe, tuổi thọ cao, kết hợp được nhiều đặc tính tốt, có thể cải tạo vườn cây già cỗi. Nhược điểm là kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi tay nghề và sự tương hợp giữa gốc và cành ghép. Giâm cành: Ưu điểm là có hệ số nhân rất cao, tạo cây giống đồng loạt. Nhược điểm là đòi hỏi điều kiện chăm sóc khắt khe (độ ẩm, nhiệt độ), không phải cây nào cũng giâm cành được. Tách chồi: Ưu điểm là cực kỳ đơn giản, cây con khỏe mạnh. Nhược điểm là chỉ áp dụng cho một số ít loại cây, hệ số nhân không cao bằng giâm cành hoặc nuôi cấy mô.

5.2. Lựa chọn phương pháp phù hợp cho các giống cây ăn quả

Việc lựa chọn phương pháp nhân giống cần dựa trên đặc tính của từng giống cây ăn quả. Đối với vải, nhãn, bưởi, chiết cành là phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất trong sản xuất của nông dân. Đối với mận, mơ, hồng, ghép cành là phương pháp bắt buộc để đảm bảo cây sinh trưởng khỏe và cho quả chất lượng. Các loại cam, quýt, chanh có thể áp dụng cả ba phương pháp chiết, giâm và ghép tùy thuộc vào mục đích. Nếu cần cây làm gốc ghép, người ta gieo hạt. Nếu cần nhân nhanh giống tốt thì chiết hoặc ghép. Với ổi, giâm cành đang cho thấy tiềm năng lớn nhất để sản xuất cây giống quy mô công nghiệp. Cuối cùng, tách chồi là phương pháp không thể thay thế cho chuối và dứa trong sản xuất truyền thống.

VI. Kết luận về kỹ thuật chiết ghép giâm cành tách chồi

Các kỹ thuật chiết ghép giâm cành tách chồi là nền tảng của ngành sản xuất cây ăn quả bền vững. Chúng là công cụ không thể thiếu để duy trì và nhân rộng các giống cây ưu tú, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Mỗi phương pháp, từ chiết cành đơn giản đến ghép cành phức tạp, đều có vai trò và giá trị riêng. Việc nắm vững các nguyên tắc cơ bản, từ khâu chọn cây mẹ, xử lý vật liệu nhân giống, đến chăm sóc cây con sau đó, là chìa khóa dẫn đến thành công. Tài liệu của Trần Thế Tục và Hoàng Ngọc Thuận đã cung cấp một cái nhìn toàn diện và chi tiết, là nguồn tham khảo quý báu cho các nhà vườn, kỹ sư nông nghiệp và những người làm công tác giống. Trong tương lai, bên cạnh việc hoàn thiện các kỹ thuật truyền thống, ngành nhân giống cây trồng sẽ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ sinh học. Đặc biệt là phương pháp nuôi cấy mô, hứa hẹn sẽ tạo ra một cuộc cách mạng trong việc sản xuất cây giống sạch bệnh, chất lượng cao và trên quy mô lớn. Sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm truyền thống và khoa học công nghệ hiện đại sẽ là hướng đi tất yếu để phát triển ngành trồng trọt Việt Nam.

6.1. Tóm tắt các kỹ thuật nhân giống cây ăn quả chủ chốt

Bài viết đã hệ thống hóa bốn kỹ thuật nhân giống vô tính chính. Chiết cành là tạo rễ trực tiếp trên cành khi còn gắn với cây mẹ, phù hợp với vải, bưởi. Giâm cành là sử dụng một đoạn cành, thân hoặc rễ để tạo cây mới, hiệu quả với ổi, chanh. Ghép cành là nghệ thuật kết hợp một bộ phận của cây này (mắt ghép, cành ghép) lên một cây khác (gốc ghép), phổ biến ở mận, mơ, hồng, cam quýt. Tách chồi là phương pháp đơn giản nhất, tách cây con mọc từ gốc cây mẹ, đặc trưng cho chuối, dứa. Việc hiểu rõ bản chất và phạm vi ứng dụng của từng phương pháp giúp người sản xuất đưa ra lựa chọn tối ưu, đảm bảo hiệu quả và chất lượng cây giống.

6.2. Triển vọng của công nghệ nuôi cấy mô trong sản xuất giống

Bên cạnh các phương pháp truyền thống, công nghệ nuôi cấy mô (in vitro) đang mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng. Như đã đề cập trong phần nhân giống chuối, phương pháp này có những ưu điểm vượt trội. Hệ số nhân cực kỳ cao, từ một mẫu mô nhỏ có thể tạo ra hàng triệu cây con. Quan trọng hơn, cây giống tạo ra hoàn toàn sạch bệnh, đặc biệt là các bệnh virus khó chữa. Cây con từ nuôi cấy mô có độ đồng đều rất cao, giúp dễ dàng điều khiển thời vụ và thu hoạch đồng loạt. Mặc dù đòi hỏi đầu tư phòng thí nghiệm và kỹ thuật cao, nuôi cấy mô được xem là tương lai của ngành sản xuất giống cây trồng, giúp giải quyết các vấn đề về chất lượng giống và an toàn sinh học một cách triệt để.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG MỘT SỐ CÂY AN QUA 1. NHÂN GIỐNG CAM, QUÝT Cam quýt là tên gọi chung cho một nhớm lớn bao gồm các cây cam, chanh, quýt, bưởi. thuộc chỉ Citrus, họ phụ cam quýt Auranticdeae, ho cam Rutaccae. Các giống cam quýt ở nước ta vô cùng phong phú bao gồm các giống nhã trồng, hoang đại và bán hoang đại.

Chúng tôi xin giới thiệu một số giống trồng có giá trị kinh tế nhất. Các giống thuộc loài chanh bao gồm: chanh Eureka (Citrus limon Burm) - giống nhập nội năng suất cao, phẩm chất tốt, cho thu hoạch quanh năm. Chanh Persa là một giống lai đa bội thể, quả mọng nước, không hạt, được tạo từ chanh laim (Citrus aurantifolia Swingle) là giống mới nhập nội, nhìn chung năng suất còn thấp nhưng có thể vita xuất khẩu vừa tiêu dùng trong nước. Các giống chanh ta (Citrus limonia Osbeck) gồm chanh tứ thời Nghệ Tỉnh, Hà Bác, chanh tứ thời QĐI1 - 85, chanh Đà Lạt, chanh đào Hà Nội.

từ lâu đã là những giống chủ yếu cung cấp cho nhu cầu tiêu ding trong nước. Chanh laim Nam Bộ, Bình Trị Thiên (Citrus aurantifolia) được nhân đân các tỉnh phía nam trồng rộng khdp vừa để ăn, vừa xuất khẩu, tuy nhiên 47 quốc tế. giống này Ít chiếm được cảm tình của khách hàng Doan Hùng Các giống bưởi Phúc Trạch (Nghệ Tỉnh), giống có tiếng (Vĩnh Phú), bưởi Thanh Trà (Huế) là những nước ngoài ưa ở trong nước từ lâu và được khách hàng bưởi Jibari to la chuộng. Ngoài ra có các giống Dưn Can và những giống nhập nội.

) nhu Xã Cóc giống cam chanh (Citrus sinensis Osbeck vẫn là những Đoài, Sông Con, cam Vân Du cho đến nay xuất khẩu và cung cấp cho nhu cầu giống chủ lực trồng để nhược điểm so với các giống tiêu trong nước, tuy còn nhiều Những giống mới nhập chuẩn trên thị trường cam thế giới. phổ biến để nội như Hamlin, Valencia đang được từng bước cơ cấu chung của sản xuất cam trong các tham gia vào nông trường. phú nhất, được Cóc giống quýt của ta đa dạng và phong nước. Tên la tỉnh trồng phổ biến ở tất cả các vùng trong lata Blaneo.

chung của đa số các giống quýt là Citrus reticu quýt vỏ vàng Bác Các giống nổi tiếng trong nước gồm có: Sơn), quýt Lý Sơn, quýt đường Quảng Đông (Cao Lộc, Lạng Bù, Cam Bù (Ha Tinh); quýt Nhân (Hà Nam Ninh), quýt (Quản g Nam), quýt đường, Hương Cần (Huế), quýt Dại Lộc Giang (Sơn quýt Xiêm (Vĩnh Long, Cần Thơ.), quýt Tích Bố Hạ (HÀ Tay, Ha Nội), cam Canh (Hà Đông), cạm sành cam sen Bắc Sơn Bác), cam sành (Ham Yên), cam giấy, có nhập nội (Lạng Sơn), DÌnh Cả (Bắc Thái). Gần đây ta Danxy, quyt Cara và nhiều giống khác. thêm giống quýt tiêu chuẩn Trong số các giống kể trên có nhiều giống đạt trong chi Citrus ở ta còn có xuất khẩu tốt. Ngoài các giống e) trồng để làm các giống quất (Fortunelle Japonica Swingl trấp, cam voi, cam cảnh và ăn thay chanh.

Một số các giống. chua đạo sử, quýt Clêôpat trồng để làm gốc ghép. NHÂN GIỐNG Để nhân giống các cây cam, quýt, chanh, bưởi có thể sử dụng các phương pháp gieo hạt, chiết cành, giảm cành, ghép. 9 GIEO HẠT: Ấp dụng chủ yếu để lấy cây con làm gốc ghép.

Rất Ít vùng sử dụng cây con gieo hạt để làm giống. Vì phải 8 - 1Ó năm cam quýt mới cho quả, còn chanh 4 - 5 năm và bưởi cũng 6 - 7 năm. Người ta chọn những hạt mẩy không sâu bệnh từ những quả tốt, rửa sạch, hong khô ở chỗ mát rồi gieo ngay. Hạt cam, bưởi, quýt, chanh, chấp gieo từ tháng 9 - 11, cing cd khi gieo bưởi vào tháng 1 - 2 hoặc gieo chanh vào tháng 8.

Cách ra ngôi và chăm sóc như phần trên; đặc biệt phải chú ý chống sâu vẽ bùa, bệnh sẹo, loét sâu xanh, sâu bướm - phượng cần lá. : 2) CHIẾT CÀNH: Có thể áp dụng được cho hầu hết các giống và dạng hình thuộc chỉ Citrus. Biện pháp chiết rất đơn giản, được áp dụng nhiều nhất trong việc nhân các giống chanh và bưởi Pumelô; trong việc nhân nhanh các cây đầu dòng để làm vườn nhân gỗ ghép cho cam, quýt, cam sành. Cam, chanh, quýt, bưởi, quất ở nước ta có thể chiết được quanh năm, chính vì vậy trong chừng mực nhất định, hệ số nhân giống của phương pháp này cũng khá cao.

Hai vụ -chiết tốt nhất là vụ thu tháng 8, 9, 10 và các tháng vụ xuân 2, 3, 4 cho các tỉnh phía bắc. Chiết theo cách cổ truyền của nhân đân thì sau chiết 60 49 r có sử dụng chất ' bầu chiết; nhưng nếu - 90 ngày có thể hạ và xử lý bằng cách | 2.000 PPm aNAA ở nồng độ từ na be —~a. = thể ha bau chi ết ' - ger oo r được bằng phương ph chanh Laim đều nhân ẩn xuất vườn thời gian đạt tiêu chu hệ số nhân rất cao, từ tháng 3 (trừ. các tỉnh khu 4 cũ) ngắn.

Các tỉnh phía bác cây 1c, tùy giảm cảnh chanh. Các - tháag 10 đều có thể c được khai thá 1,5 - 2 tháng lại có thể giống, cứ sau theo ra rễ và cảnh nhân giống. Thời gian cảnh để làm thực liệu mùa vụ. Mai dy y tày theo giống và giảm từ 12 - 0 ngà h/m °.

thể từ 150 - 250 càn cắm cành chanh có em. đầy LÔ - 12 Nền đất giảm bằng g độ cao. Có A, xử lý nhanh ở nồn Hóa chất chủ yếu /NA y thế. Anh súng dun g IMA hoa c mot vài chất khác tha thé khí luôn luôn ên đượ c che phủ tới 605.

Ẩm đội không tự nhi ng được ẩm quá bảo hòa. Nên cát khô trong 90 - 95% dệ ẩm ngôi từ 3 - ¢ dụng được sau khi ra 70 - 402. Cây võa „sử thể từ 3 - 4 thân) lâm gốc ghép thì có tháng. Nếu sử dụng t lượng cây c0! thành cây con hạ, chấ tùy tìng mùa vụ.

Giá những trani giản,nhanh nhưng đòi hỏi có , t là kinh nghiệm cụ thể tron tét,thao tic dun thiết bị nhất định và cần nhấ xuất. nhiều khâu của quy trình sản giống v h về nhương pháp nhân Để có cơ sở quyết địn 50 các biện pháp kỹ thuật tác động, chúng tôi phân chia các giống trong họ phụ cam quýt theo khả năng ra rễ như sau: _1- Chanh yên (Citrus medica); Phật thủ (C.medica var 8arcotilis), bồng (C.limon Burm); chanh Jime (C.aurantifolia Swingle); :8- Chanh săn (C.limon Rough); chanh Tứ thời QDI - 8ð, chanh Da Lat (C. grandis Osbeck); quyt Clêôpat (C. Thn); _ quyt OL1 (C.

reticulata Bianco); 5- Cam ngot (C. sinensis); buéi chua (C. grandis Oshbeck); budi chim (C. _ 6 Qué&t (For tunella Japonica Swingle); Cam chua (C.

Những giống cây trong nhớm đầu tiên đễ ra rễ nhất, nhóm cuối cùng quất, quýt, cam chua, cam đắng lÀ những cây khó điêu khiển kha nang ra ré nhất. Theo chúng tôi chỉ nên nhân giống bằng phương pháp giâm cảnh đối với các giống cây thuộc 4 nhớm đầu tiên. 4) GHÉP: Các cây trong họ phụ cam quýt tương đối dễ ghép và đêu có khả năng làm gốc ghép hoặc cành ghép cho nhau. Tuy nhiên sức hợp sinh học của các tổ hợp tương đối khác nhau.

Trong vòng 30 năm này, nhân dân ta vẫn đùng bưởi „ cWưa địa phương và cây chấp làm gốc ghép. Có nơi dùng cây chanh trí. Ngày nay có thể bổ sung thêm chanh Eureka, chành sần, chanh lime, chanh yến, cam ngọt và quýt 51 woe Cleôpat Trong các gốc trên, gốc chanh Eureka, Volcamoricana và chanh sần cớ nhiều ưu thế. Sức sinh trưởng của các giống này rất mạnh, bộ rễ phát triển tốt, .sức tái sinh rễ ít giống theo kịp, lại cớ khả năng chịu một số bệnh và sâu trong thời kỳ vườn ươm.

Nếu dùng phương pháp nhân giống gốc ghép vô tính thì 3 - 6 tháng đã có thể ghóp được. Sức hợp ban đầu rất tốt. Sau ghép một năm, 100% số cây con đã có thể ra hoa. Các gốc ghép chanh y*n, chanh Eureka, chanh sần, Volcamericana đặc biệt thích hợp cho đất nhẹ, đất hạn và nghèo đinh dưỡng.

Các gốc ghép còn lại trong số những gốc kể trên chỉ nhân được bằng phương pháp chiết hoặc gieo hạt. CÁC PHƯƠNG PHÁP GHÉP VÀ THỜI VỤ GHÉP Riêng đối với cam, chanh, quýt, quất chỉ nên ghép mắt nhỏ có gỗ hoạc chữ T. Bưởi nên áp dụng cả phương pháp ghép cửa sổ. 'Thời vụ ghép ở các tỉnh phía bắc từ tháng 9 - 12, tùy.

thời tiết từng năm và từng vùng. Vụ xuân ghép cuối tháng 2 đến cuối tháng 3. Các tỉnh vùng núi có thể kéo dài đến tháng 4. Các tỉnh khu bốn cũ chỉ nên ghép vụ thu.

NHAN GIONG CHUGI (Musa sinensis) : - Chuối là mặt hàng xuất khẩu có giá trị được trồng phố [Rr biến ở mọi miền trên đất nước ta. *S VietNam od hon 30 giống chuối khác nhau, phổ biến có giống chuối tiêu, chuối tây và những giống đặc sản ở môi vùng như chuối Ngự, chuối tiêu Hồng (Nam Dịnh), chuối 52 Cau (miền Trung), chuối Cơm (Dồng Na?), chuối Ba La (Da Lạt) chuối Bôm ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và miền đông Nam bộ. NHÂN GIỐNG Có hai phương pháp: tách chồi, ươm mầm. 1 TÁCH CHỒI Trên cây mẹ, ngoài việc để lại một cây con để thay thế cây mẹ sau khi chặt buồng, tối đa chỉ có thể tách được hai mầm.

Việc tách chồi nên tiến hành sau khi cây mẹ đã trố buồng để khỏi ảnh hưởng đến cây mẹ. Cây con hỉnh búp măng, chu vi gốc trên 80 cm, có độ cao 1,2 - 1,5 m với 4-õ lá thật là có thể tách đem trồng mới được. Sau khi đã cắt thân giá cách cổ thân 20 em. Hoặc trồng cả thân giả.

2) NHÂN GIỐNG BẰNG CỦ: Chọn củ nặng trên 2 kg, có đường kính gốc 20 -25 em, chẻ ra nhiều miếng (đọc hoặc ngang), mỗi miếng có một mầm tốt, chấm các mặt cất vào tro bếp rồi đem ươm. Mọt củ có thể cho 10 - 15 cây con, chăm sóc tốt sau 9 tháng có thể đem đi trồng mới. Nếu củ để nguyên hoặc bổ đôi thì hệ số nhân chỉ đạt tir 2 đến 3, nhưng thời gian ươm cây giống ngắn hơn. Vụ xuân chỉ mất 4 - õ tháng, vụ thu - 7 tháng, chất lượng cây giống tốt hơn.

Có thể rút ngấn thời gian trên bằng cách tăng cường tưới nước, tưới phân cho cây con. , Khi cây chuối được 6 tháng, chật sát đất bỏ mầm sinh trưởng ở giữa để thúc các mầm bên. Khi các cây con ở mầm bên cao được 20 - 30 cm thì tách khỏi cây mẹ đem - trồng vào vườn ươm.