Chương 1: Khái niệm Tăng trưởng xanh và tính tất yếu của Tăng trưởng xanh đối với Hàn Quốc Trong chương này, người viết sẽ trình bày nguồn gốc của thuật ngữ Tăng trưởng xanh; những quan điểm, định nghĩa về Tăng trưởng xanh của riêng Hàn Quốc, trong đó có những điểm khác biệt với định nghĩa của các tổ chức quốc tế khác trên thế giới; đồng thời chứng minh Tăng trưởng xanh là con đường tất yếu của Hàn Quốc. Chương 2: Khái quát Chiến lược Tăng trưởng xanh của Hàn Quốc Trong chương này, người viết sẽ trình bày các kế hoạch trọng điểm và các lĩnh vực chủ yếu trong Tăng trưởng xanh của Hàn Quốc; đồng thời cũng trình bày những sắp xếp thể chế và những cải cách tài chính của Hàn Quốc hướng đến Tăng trưởng xanh. Bên cạnh đó, chương 2 còn giới thiệu về Tăng trưởng xanh 2.0 (tức là Tăng trưởng xanh dưới thời Tổng thống Park Geun- hye) để nhận diện một số thay đổi của Tăng trưởng xanh 2.0 so với Tăng trưởng xanh 1.0 dưới thời Tổng thống Lee Myung-bak. Chương 3: Những thành công, trở ngại của Hàn Quốc và gợi ý cho Việt Nam Trong chương này, người viết sẽ nêu lên những thành tựu cũng như trở ngại của Hàn Quốc trong quá trình thực thi Tăng trưởng xanh đến nay.
Từ đó, đưa ra một số bài học kinh nghiệm đáng lưu ý và một số gợi ý cho Việt Nam trong tiến trình thực hiện Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1. Khái niệm Tăng trƣởng xanh và tính tất yếu của Tăng trƣởng xanh đối với Hàn Quốc 1. Khái niệm Tăng trưởng xanh (Green Growth/ 녹색성장) 1.
Nguồn gốc khái niệm Theo Matthew Dornan, nghiên cứu viên tại Trung tâm Chính sách phát triển, trực thuộc Trường Chính sách công Crawford (Úc), “Tăng trưởng xanh” tuy là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi hiện nay nhưng lịch sử của nó lại rất ngắn. Thuật ngữ này hầu như không được sử dụng trước năm 2008, cho đến khi Chương trình Môi trường của Liên hợp quốc (United Nations Environment Programme, sau đây gọi tắt là UNEP) dẫn Sáng kiến nền kinh tế xanh (Green Economy Initiative). [12] Vì vậy, nếu truy nguyên nguồn gốc, ta cần nhận định một cách thận trọng rằng, khái niệm Tăng trưởng xanh bắt nguồn cùng với sự đề xuất ý tưởng “phát triển bền vững”. Vậy thuật ngữ “phát triển bền vững” (Sustainable Development) xuất hiện từ khi nào? Cuốn sách Những giới hạn đối với tăng trưởng (The limits to Growth) do Câu lạc bộ Rome (Club of Rome) xuất bản năm 1972 công bố rằng, trong vòng một thế kỷ tới, thế giới sẽ phải đối mặt với các giới hạn đối với tăng trưởng.
Từ đó, nhận thức về ô nhiễm môi trường và sự quan tâm đối với phát triển bền vững với tư cách là một biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu bắt đầu lan rộng trên toàn thế giới. [33] Tuy nhiên, thuật ngữ “phát triển bền vững” chỉ được xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong Chiến lược bảo tồn Thế giới do Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên quốc tế (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources), Quỹ động vật hoang dã thế giới (World Wildlife Fund) và UNEP đề xuất. Trong chiến lược này có ghi: 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Chiến lược này dự đoán rằng phát triển bền vững cần phải tính đến những yếu tố xã hội và sinh thái cũng như những yếu tố kinh tế, cơ sở tài nguyên sinh học và không sinh học và cũng phải tính đến những lợi ích và phiền phức của những giải pháp thay thế ngắn hạn và dài hạn”. Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là “sự phát triển nhằm thỏa mãn những nhu cầu của hiện tại mà không phương hại tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.
[39] Đó là quá trình phát triển kinh tế dựa vào nguồn tài nguyên được tái tạo và tôn trọng những quá trình sinh thái cơ bản, sự đa dạng sinh học và những hệ thống trợ giúp tự nhiên đối với cuộc sống của con người, động và thực vật. Nhưng, ở một mức độ nào đó, nó cũng hàm chứa sự bình đẳng giữa những nước giàu và nước nghèo và giữa các thế hệ. Thậm chí, nó còn bao hàm sự cần thiết giải trừ quân bị, coi đây là điều kiện tiên quyết nhằm giải phóng nguồn tài chính cần thiết để áp dụng khái niệm phát triển bền vững. [7] Sau đó, năm 1992, tại Rio de Janeiro, các đại biểu tham gia Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên hợp quốc (UN Environment and Development Conference) đã xác nhận lại khái niệm này và gửi đi một thông điệp rõ ràng tới tất cả các cấp của các chính phủ thông qua Tuyên bố Rio (Rio Declaration) về sự cấp bách trong việc đẩy mạnh sự hòa hợp kinh tế, phát triển xã hội cùng với bảo vệ môi trường.
Tuyên bố này xác định rằng bảo vệ môi trường và tăng trưởng kinh tế không nên bị tách ra trong quá trình phát triển bền vững. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Năm 2002, Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững (còn gọi là Hội nghị Rio+10 hay Hội nghị Thượng đỉnh Johannesburg) nhóm họp tại Johannesburg, Cộng hòa Nam Phi với sự tham gia của các nhà lãnh đạo cũng như các chuyên gia về kinh tế, xã hội và môi trường của gần 200 quốc gia, đã đánh giá những thành tựu của Chương trình nghị sự 21 (Agenda 21) và thảo luận về mục tiêu tương lai cũng như những kế hoạch hành động cụ thể. Khái niệm về phát triển bền vững, đã được thảo luận trong một thời gian dài trước đó, bao gồm ba hệ thống kết nối với nhau: tính bền vững môi trường, tính bền vững xã hội và tính bền vững kinh tế. Tuy nhiên, có một số chỉ trích cho rằng khái niệm phát triển bền vững quá đơn giản và trừu tượng.
(Peter Bartelmus, 1999) Do đó, khái niệm mới về “Tăng trưởng xanh”, một khái niệm cụ thể hơn và áp dụng được cả với hai đối tượng là các nước phát triển và các nước đang phát triển, đã được đề xuất. [33] Thuật ngữ “Tăng trưởng xanh” được công bố lần đầu tiên vào năm 2000 trên Tạp chí Economist. Sau đó, nó bắt đầu được thảo luận nghiêm túc trong cộng đồng quốc tế kể từ Hội nghị Bộ trưởng về Môi trường và Phát triển châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 5, vào năm 2005, do Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Liên hợp quốc (Economic and Social Commission for Asia and the Pacific/ UN ESCAP) tài trợ. Định nghĩa của các tổ chức quốc tế Các tổ chức quốc tế khác nhau đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về thuật ngữ Tăng trưởng xanh.
Theo định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organization for Economic Co-operation and Development/ OECD), “Tăng trưởng xanh là thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế, đồng thời đảm bảo rằng các nguồn tài sản tự nhiên tiếp tục cung cấp các tài nguyên và dịch vụ môi trường thiết yếu cho cuộc sống của chúng ta. Để thực 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiện điều này, Tăng trưởng xanh phải là nhân tố xúc tác trong việc đầu tư và đổi mới, là cơ sở cho sự tăng trưởng bền vững và tăng cường tạo ra các cơ hội kinh tế mới”. [32] Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cũng đã phát triển một ý tưởng mới về “nền kinh tế xanh” – một khái niệm “họ hàng” với Tăng trưởng xanh. “Nền kinh tế xanh là nền kinh tế nâng cao đời sống con người và cải thiện công bằng xã hội, đồng thời giảm thiểu đáng kể những rủi ro môi trường và những thiếu hụt sinh thái.
Nền kinh tế xanh có mức phát thải thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới công bằng xã hội. Trong nền kinh tế xanh, tăng trưởng về thu nhập và việc làm được tạo ra thông qua những khoản đầu tư của nhà nước và tư nhân nhằm giảm thiểu phát thải các-bon, giảm ô nhiễm, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên, ngăn chặn suy giảm đa dạng sinh học”. [43] Ngân hàng Thế giới (World Bank/ WB) tiếp tục mở rộng các khái niệm về Tăng trưởng xanh để bao gồm “cột trụ” về khía cạnh xã hội của phát triển bền vững. Theo WB, cốt lõi của Tăng trưởng xanh là cải thiện cuộc sống hiện tại của con người và đảm bảo một hành tinh lành mạnh cho thế hệ tương lai.
[44] Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Liên hợp quốc (UN ESCAP) định nghĩa “Tăng trưởng xanh là chiến lược tìm kiếm sự tối đa hóa sản lượng kinh tế trong khi tối thiểu hóa gánh nặng sinh thái. Cách tiếp cận mới này cho phép tìm kiếm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và tính bền vững môi trường bằng việc thúc đẩy những thay đổi căn bản trong phương thức sản xuất và tiêu dùng xã hội”. Định nghĩa của Hàn Quốc Theo tài liệu “Chiến lược thực hiện Tăng trưởng xanh, ít các-bon” của Văn phòng Thủ tướng Chính phủ Hàn Quốc, Tăng trưởng xanh được hiểu là 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com một chiến lược bắt đầu bằng sự từ bỏ quan niệm lạc hậu là phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường không thể song hành với nhau, từ đó, hướng tới tối đa hoá sự kết hợp giữa hai phạm trù này. [49] Để hiểu rõ định nghĩa này, ta cần nhìn lại những quan điểm trong quá khứ.
Trước đây, những chính sách về môi trường thường tập trung vào những giải pháp “hậu tăng trưởng” với tiêu chí “tăng trưởng trước, dọn sạch sau” (grow first, clean up later). Vì vậy, rất nhiều lần, những chính sách này bị rơi vào những cuộc tranh cãi không có hồi kết giữa một bên là lợi nhuận kinh tế và một bên là giá trị môi trường. Nguyên nhân chính là do từ trước tới nay, phần đông giới kinh doanh vẫn quen với lập luận rằng, không phải bao giờ xu hướng thân thiện với môi trường cũng song hành với việc kiếm tìm lợi nhuận; và xã hội cũng cho rằng “công nghệ xanh” chỉ là biểu hiện “Trách nhiệm xã hội của Doanh nghiệp” (Corporate Social Responsibility) chứ có thể không liên quan gì tới lợi nhuận kinh doanh, thậm chí có khi còn gây ảnh hưởng tiêu cực. [3] Đây là một quan điểm phiến diện.
Khi cho rằng phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường không song hành với nhau, tăng trưởng và sự hài hòa, tôn trọng thiên nhiên không thể cùng sánh bước, nghĩa là chúng ta công nhận sự sung túc, giàu có của loài người mâu thuẫn với sự an toàn của toàn thể giới tự nhiên.