Chương 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHIẾN LƯỢC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY 1. Nhân tố quốc tế 1. Các xu thế toàn cầu Trong những năm tới, Trung Quốc sẽ có môi trường quốc tế thuận lợi với nhiều cơ hội chiến lược để tăng cường sức mạnh quốc gia, khả năng cạnh tranh và tạo sức ảnh hưởng. Hợp tác và phát triển sẽ vẫn là xu thế cơ bản trên thế giới và Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì các cơ hội chiến lược nhằm tập trung vào tăng cường sức mạnh quốc gia và lợi ích cốt lõi.
Toàn cầu hóa: Toàn cầu hóa là xu thế tất yếu, mang lại nhiều thuận lợi cho giao lưu văn hóa - xã hội và phát triển kinh tế. Toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ theo hướng đa cực, đa văn hóa và thông tin hóa. Trong đó, toàn cầu hóa kinh tế dần nổi lên và con người có khả năng tiếp cận thông tin nhanh chóng. Các quốc gia có chung biên giới sẽ hướng tới xây dựng cộng đồng chung vận mệnh.
Hòa bình, phát triển và hợp tác vì lợi ích chung sẽ trở thành xu hướng chủ đạo. Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng khiến cho các nước rơi vào tình trạng vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhiều lợi ích đan xen. “Thế giới sẽ thay đổi sâu sắc về cân bằng quyền lực, cấu trúc chính phủ, địa chính trị châu Á-Thái Bình Dương, cạnh tranh kinh tế, khoa học công nghệ và quân sự”1. Châu Á-Thái Bình Dương là khu vực có nền kinh tế năng động nhất thế giới với địa chiến lược hết sức quan trọng trong bàn cờ chiến lược thế giới.
Khu vực này sẽ trở thành “sân chơi ý nghĩa, tác động về mặt chiến lược và phát triển kinh tế thế giới giữa các cường quốc, tạo môi trường cho các nước lớn vừa hợp tác vừa cạnh tranh”2. 1 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, China’s Military Strategy, 2015. 2 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Diversified Employment of China's Armed Forces, 2013. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự thay đổi về cán cân quân sự quốc tế: Sự cân bằng cán cân quân sự giữa các lực lượng quốc tế là nhằm duy trì hòa bình thế giới, tuy nhiên thực tế không hẳn như vậy.
Sự gia tăng cạnh tranh trong lĩnh vực quân sự quốc tế, hình thức chiến tranh từ cơ giới hóa sang thông tin hóa, các cường quốc ồ ạt phát triển các công nghệ quân sự mới tinh vi hơn nhằm duy trì ưu thế chiến lược về cạnh tranh quốc tế trong các lĩnh vực vũ trụ và không gian mạng. Gần đây, các nước lớn gồm Mỹ, Nga, Nhật Bản đều đẩy mạnh cải cách quân đội, tạo nhiều bước đột phá mới trong khả năng phối hợp lực lượng hiệu quả và linh hoạt. Xu thế chung là đẩy mạnh sự chuyển đổi của các lực lượng vũ trang nhằm đối phó với chiến tranh quy mô lớn, chiến tranh thông tin và công nghệ cao. Vũ khí và thiết bị tầm xa với tính chính xác, thông minh, bí mật và tự động đang trở nên ngày càng phức tạp.
Vũ trụ và không gian mạng trở thành yêu cầu mới trong cạnh tranh chiến lược. Hình thức chiến tranh làm gia tăng sự tiến bộ về thông tin hóa. Các cường quốc thế giới đang điều chỉnh linh hoạt chiến lược an ninh quốc gia và chính sách quốc phòng, nhanh chóng thay đổi quân sự và tái cơ cấu lực lượng. Cuộc cách mạng quân sự đang diễn ra trên thế giới đã làm thay đổi các công nghệ quân sự và hình thức chiến tranh, ảnh hưởng đến viễn cảnh quân sự và chính trị quốc tế, đặt ra những thách thức mới và đầy khó khăn đối với an ninh quân sự của Trung Quốc.
Các xu thế quân sự trên đã trở thành thách thức đối với quân đội, quốc phòng và là nhiệm vụ lịch sử của các lực lượng vũ trang Trung Quốc. Các lực lượng vũ trang Trung Quốc phải mở rộng tầm nhìn về chiến lược an ninh quốc gia và chiến lược quân sự nhằm chiến thắng các cuộc chiến tranh cục bộ trong các điều kiện thông tin hóa; phải dựa trên tinh thần sẵn sàng chiến đấu nhằm chiến thắng trong các cuộc chiến tranh cục bộ trong điều kiện thông tin hóa, tiến hành toàn diện và phối hợp tốt nhằm “nâng cao tinh thần sẵn sàng chiến đấu trên tất cả các hướng chiến lược, nâng cao sự phối hợp chung giữa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các quân binh chủng, tăng cường các năng lực tác chiến tổng lực dựa trên các hệ thống thông tin”3. Chủ tịch Tập Cận Bình từng nhấn mạnh, Trung Quốc không thể lặp lại bi kịch lịch sử sau chiến tranh Nha phiến thế kỷ XIX, khi người Trung Quốc bị đô hộ bởi các cường quốc phương Tây với trang bị vũ khí tiên tiến hơn. Trung Quốc nhận thức rõ nguy cơ tụt hậu so với quân đội các nước và buộc phải tiến hành các biện pháp thúc đẩy cải cách quân đội.
Trung Quốc coi đây chính là nhiệm vụ chiến lược của xu hướng hiện đại hóa, đảm bảo vững chắc đối với sự phát triển hòa bình của Trung Quốc nhằm xây dựng khả năng phòng thủ quốc gia và các lực lượng vũ trang vững mạnh, tương xứng với vị thế quốc tế, đáp ứng các yêu cầu về lợi ích an ninh và phát triển. Hoạt động của các lực lượng vũ trang là nhằm đáp ứng các yêu cầu mới về chiến lược phát triển và an ninh quốc gia, theo kịp chỉ đạo lý luận về triển vọng khoa học trong phát triển, đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tác chiến hiệu quả, xây dựng hệ thống lực lượng quân sự hiện đại mang bản sắc Trung Quốc, nâng cao chỉ đạo chiến lược quân sự, đa dạng hóa việc sử dụng các lực lượng vũ trang theo yêu cầu. Các lực lượng vũ trang “đảm bảo an ninh và hỗ trợ chiến lược cho sự phát triển quốc gia và có những đóng góp xứng đáng trong việc duy trì hòa bình thế giới và ổn định khu vực”4. Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống: Trung Quốc đang gia tăng ảnh hưởng và cạnh tranh trên toàn cầu nhưng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức và đe dọa an ninh.
Vấn đề sinh tồn và an ninh phát triển, các đe dọa truyền thống và phi truyền thống luôn đan xen lẫn nhau. Vì vậy, việc xử lý hài hòa những vấn đề trên là nhiệm vụ hết sức khó khăn trong bảo vệ sự thống nhất quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích phát triển. 3 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Diversified Employment of China's Armed Forces, 2013. 4 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, China’s Military Strategy, 2015.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thiên tai, rủi ro an ninh và vấn đề chăm sóc sức khỏe cộng đồng vẫn diễn ra. Sự gia tăng của các yếu tố ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội và các rủi ro an ninh đối với các lợi ích bên ngoài của Trung Quốc. Các lợi ích quốc gia, an ninh quốc gia của Trung Quốc dễ bị tác động bởi sự xáo trộn của quốc tế và khu vực, chủ nghĩa khủng bố, cướp biển, thiên tai và dịch bệnh. Nhân tố Mỹ Với tuyên bố về các chiến lược mới vào năm 2012, Mỹ bắt đầu thực hiện chính sách tái cân bằng chuyển từ châu Âu sang châu Á và cũng để nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Tháng 4/2013 Nhật báo Nhân dân Trung Quốc nói rằng từ khi đề xuất chính sách xoay trục sang châu Á-Thái Bình Dương, Mỹ thường xuyên tổ chức tập trận chung tại khu vực. Mục tiêu chiến lược cơ bản trong chính sách của Mỹ là nhằm ngăn chặn Trung Quốc tại đây và để can dự sâu hơn vào khu vực. Mỹ sử dụng ba công cụ chính gồm mở rộng liên minh để vượt trên các nước, triển khai quân sự để thực hiện chiến lược tái cân bằng và tìm cách chiếm vị trí dẫn đầu để luôn giữ thế chủ động. Trung Quốc chỉ trích sự gia tăng hiện diện của Mỹ tại châu Á-Thái Bình Dương và coi đó là một trong những yếu tố lớn gây phức tạp tình hình khu vực.
Trung Quốc ám chỉ Mỹ gia tăng chủ nghĩa bá quyền, chính trị cường quyền và chủ nghĩa can thiệp kiểu mới tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương; điều chỉnh chiến lược an ninh châu Á-Thái Bình Dương và khiến cho khu vực có những biến đổi sâu sắc; tăng cường liên minh quân sự tại châu Á-Thái Bình Dương nhằm gia tăng hiện diện và thường xuyên tạo ra tình trạng căng thẳng tại khu vực; ồ ạt phát triển những công nghệ quân sự mới, tinh vi hơn nhằm duy trì ưu thế chiến lược cạnh tranh quốc tế. Mục tiêu chiến lược của Mỹ là nhằm duy trì vị thế dẫn đầu tại khu vực, thiết lập một trật tự xuyên Thái Bình Dương xoanh quay Mỹ và duy trì vị thế thống trị Thái Bình Dương. Mỹ 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng cường quan hệ với các đồng minh quân sự cũ; phá hoại nền tảng chính trị của hòa bình Đông Á; xoáy sâu mâu thuẫn chủ quyền lãnh thổ giữa Trung Quốc và các nước lân cận; phá vỡ tiến trình hội nhập khu vực và hợp tác giữa các quốc gia Đông Á. Mục tiêu tổng thể của Mỹ là đảm bảo kiểm soát toàn bộ lục địa Á-Âu và tìm mọi cách khuất phục hoàn toàn Trung Quốc.
Trung Quốc cũng ám chỉ Mỹ là nước bên ngoài can thiệp vào Biển Đông và chưa bao giờ từ bỏ xúi giục “Cách mạng màu” ở Trung Quốc; điều chỉnh chiến lược an ninh quốc gia và chính sách quốc phòng, làm thay đổi các công nghệ quân sự và hình thức chiến tranh, tác động nhiều đến viễn cảnh quân sự và chính trị quốc tế, đặt ra những thách thức mới đối với an ninh quân sự của Trung Quốc. Trung Quốc cho rằng cần phải từ bỏ chủ nghĩa hòa bình và chủ nghĩa lãng mạn vì dễ dẫn tới chính sách thỏa hiệp kèm theo đe dọa và áp lực; cần phải sẵn sàng chiến đấu và thậm chí là cả một cuộc chiến. Chỉ như vậy, Trung Quốc mới có thể duy trì được một thời kỳ hòa bình và phát triển lâu dài. Những lý do liên quan đến Mỹ nêu trên chính là một trong những nguyên nhân khiến Trung Quốc tiếp tục hoạch định chiến lược quốc phòng hàng năm.
Nhân tố khu vực 1. Nhân tố Nhật Bản Tranh chấp lãnh hải giữa Trung Quốc và Nhật Bản gia tăng từ năm 2010 và từng có nhiều khả năng xảy ra đụng độ vũ trang tại quần đảo Điếu Ngư hay còn gọi là Senkaku.