Tổng quan nghiên cứu

Thị trường du lịch và dịch vụ khách sạn tại Việt Nam đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về chất lượng nguồn nhân lực phục vụ. Trường Trung cấp nghề Nấu ăn và Nghiệp vụ khách sạn Hà Nội, tiền thân là Trường Kỹ thuật Ăn uống phục vụ Hà Nội được thành lập theo Quyết định số 1138/QĐ-TC ngày 20/10/1975 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, đã trải qua hơn 40 năm xây dựng và phát triển. Với hệ thống 3 cơ sở đào tạo sở hữu tổng diện tích đất 23.521 m2 và quy mô đào tạo năm 2015 đạt 1.748 học viên, trường đã cung cấp hàng vạn lao động kỹ thuật cho Thủ đô và các tỉnh phía Bắc.

Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh gay gắt từ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong nước và các chương trình liên kết quốc tế, nhà trường đối mặt với nguy cơ tụt hậu do thiếu một bản chiến lược phát triển dài hạn, bài bản. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh với mã số 60 34 01 02 tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Hoạch định chiến lược phát triển toàn diện Trường Trung cấp nghề Nấu ăn và Nghiệp vụ khách sạn Hà Nội giai đoạn 2016 - 2020, định hướng tầm nhìn đến năm 2025.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị chiến lược, đánh giá thực trạng hoạt động giai đoạn 2013 - 2015, xác định các điểm nghẽn nội tại và phân tích biến động môi trường ngành. Từ đó, luận văn đề xuất lộ trình nâng cấp trường thành Trường Cao đẳng nghề Du lịch và Khách sạn Hà Nội, mở rộng quy mô tuyển sinh tăng từ 10% đến 15% mỗi năm, tối ưu hóa công năng 2,2 ha đất cơ sở tại Sơn Tây và khẳng định vị thế cơ sở đào tạo nghề dịch vụ khách sạn hàng đầu khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các lý thuyết quản trị chiến lược kinh điển của Alfred Chandler về xác lập mục tiêu dài hạn và phân bổ nguồn lực, kết hợp quan điểm định vị cạnh tranh của Kenneth Andrews, Johnson và Scholes. Luận văn vận dụng mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter để mổ xẻ áp lực từ đối thủ hiện tại, đối thủ tiềm ẩn, nhà cung ứng nguyên liệu giảng dạy, quyền thương lượng của học viên và sản phẩm đào tạo thay thế. Khung phân tích ma trận SWOT được sử dụng để đối chiếu điểm mạnh, điểm yếu nội bộ với cơ hội và thách thức từ môi trường vĩ mô.

Hệ thống lý thuyết tích hợp 4 khái niệm trung tâm bao gồm: Chiến lược cấp tổ chức, chiến lược cấp ngành, chiến lược cấp chức năng và quy trình hoạch định chiến lược giáo dục nghề nghiệp. Để lượng hóa việc lựa chọn chiến lược tối ưu, nghiên cứu ứng dụng ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE), ma trận đánh giá các yếu tố bên ngoài (EFE), mô hình danh mục đầu tư BCG với ngưỡng tăng trưởng thị trường 10%, và ma trận hoạch định chiến lược có thể định lượng (QSPM) với thang điểm mức độ hấp dẫn được chấm từ 1 điểm (không hấp dẫn) đến 4 điểm (rất hấp dẫn).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tổng kết đào tạo, thống kê nhân sự, báo cáo tài chính giai đoạn 2013 - 2015 của Phòng Đào tạo và Phòng Tổ chức - Hành chính, cùng các quy hoạch phát triển nhân lực du lịch của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bằng bảng hỏi và phỏng vấn chuyên sâu.

Cỡ mẫu khảo sát gồm N = 50 cán bộ, giáo viên và nhà quản lý thuộc trường, thu về 50 phiếu hợp lệ đạt tỷ lệ phản hồi 100%. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm lấy ý kiến trực tiếp từ 9 cán bộ quản lý chủ chốt và 41 giảng viên cơ hữu, đảm bảo tính đại diện và am hiểu sâu sắc về hoạt động đơn vị. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tuyệt đối - số tương đối và phân tích ma trận định lượng QSPM là nhằm triệt tiêu tính cảm tính chủ quan, đảm bảo việc xác định các cặp chiến lược kết hợp (S/O, S/T, W/O, W/T) có căn cứ khoa học vững chắc. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5/2015 đến tháng 8/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô đào tạo của nhà trường tăng trưởng liên tục qua các năm nhưng cơ cấu đào tạo chưa thực sự cân đối. Năm 2013, tổng số học viên toàn trường là 1.429 người, đến năm 2014 tăng lên 1.665 người (tăng 16,5% so với năm 2013) và đạt 1.748 người vào năm 2015 (tăng 5,0% so với năm 2014). Trong đó, hệ trung cấp chiếm tỷ trọng chủ lực với hơn 50% tổng số người học, hệ liên kết đào tạo cao đẳng mở rộng từ 50 sinh viên năm 2014 lên 70 sinh viên năm 2015 (tăng trưởng 40,0%), khẳng định nhu cầu học lên trình độ cao là rất lớn.

Thứ hai, đội ngũ cán bộ, giáo viên có bước phát triển về số lượng và trình độ chuyên môn. Tổng nhân sự tăng từ 49 người năm 2013 lên 54 người năm 2014 và đạt 58 người năm 2015, tương ứng mức tăng 18,4% sau 3 năm. Tỷ lệ giảng viên có trình độ Thạc sĩ tăng nhanh từ 5 người (chiếm 8,6% năm 2013) lên 9 người (chiếm 15,5% năm 2015), đồng thời có 8 cán bộ đang theo học Thạc sĩ (chiếm 13,7%). Đội ngũ đạt trình độ Đại học là 40 người (chiếm 68,9%), trong khi trình độ Cao đẳng và chưa qua đào tạo giảm từ 9 người năm 2013 xuống còn 5 người năm 2015.

Thứ ba, cơ sở vật chất phân tán tại 3 địa điểm với tổng diện tích 23.521 m2 nhưng hiệu quả khai thác chưa đồng đều. Cơ sở 1 tại Khâm Thiên (1.080 m2) và Cơ sở 2 tại Lê Đại Hành (330 m2 đất, tòa nhà 6 tầng sàn 1.200 m2) hoạt động hết công suất với 450 - 500 học viên mỗi ca học, sở hữu 14 phòng thực hành và 1 nhà hàng thực tập 400 m2. Ngược lại, Cơ sở 3 tại Chùa Thông - Sơn Tây với diện tích lên đến 22.000 m2 (chiếm 93,5% tổng quỹ đất) chỉ có dãy nhà cấp 4 cũ gồm 4 phòng làm việc và 4 phòng học, chưa đáp ứng yêu cầu giảng dạy hiện đại và gây lãng phí tài nguyên đất đai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự gia tăng quy mô học viên xuất phát từ sự bùng nổ của ngành dịch vụ lưu trú, ăn uống tại Hà Nội với mức tăng trưởng việc làm đạt khoảng 12% - 15% mỗi năm. Tỷ lệ giảng viên đạt chuẩn đại học trở lên đạt 84,4% (tính cả thạc sĩ) là điểm tựa vững chắc cho chất lượng đào tạo nghề thực hành. Tuy nhiên, sự phân tán mặt bằng và hạ tầng cơ sở 3 xuống cấp là rào cản lớn nhất kìm hãm quy mô tuyển sinh dài hạn.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu chiến lược giáo dục nghề nghiệp của các tác giả nghiên cứu tại Trường Trung cấp nghề Thương mại Du lịch Thanh Hóa năm 2011 và Trường Trung cấp nghề Kỹ thuật Công nghệ Hùng Vương năm 2014, kết quả của luận văn này tái khẳng định tính đúng đắn của việc ưu tiên chiến lược kết hợp điểm mạnh với cơ hội (S/O) và khắc phục điểm yếu để đón đầu cơ hội (W/O). Về mặt trình bày học thuật, các dữ liệu phát hiện này được mô tả trực quan qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng trưởng học viên giai đoạn 2013 - 2015, kết hợp bảng ma trận IFE (tổng điểm 2,68) và ma trận EFE (tổng điểm 2,75), cho thấy trường có nội lực trên mức trung bình và khả năng phản ứng tốt với cơ hội thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

  • Xúc tiến hoàn thiện hồ sơ đề án nâng cấp Trường Trung cấp nghề Nấu ăn và Nghiệp vụ khách sạn Hà Nội thành Trường Cao đẳng nghề Du lịch và Khách sạn Hà Nội trong giai đoạn 2016 - 2020. Mở rộng 3 mã ngành đào tạo cao đẳng trọng điểm gồm Quản trị khách sạn, Quản trị nhà hàng và Kỹ thuật chế biến món ăn chất lượng cao, nâng quy mô học viên đạt 2.500 - 3.000 người vào năm 2020 do Ban Giám hiệu chủ trì phối hợp cùng Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội phê duyệt.
  • Đầu tư xây dựng đồng bộ Cơ sở 3 tại Chùa Thông - Sơn Tây trên diện tích 22.000 m2 thành trung tâm đào tạo thực hành sinh thái và ký túc xá khép kín. Dự án hoàn thành giai đoạn 1 vào năm 2018 với 20 phòng học lý thuyết và 15 xưởng thực hành tiêu chuẩn 4 sao, do Ban Quản lý dự án của trường và Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội cấp vốn đầu tư.
  • Chuẩn hóa và bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo dạy nghề, phấn đấu đến năm 2020 nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ Thạc sĩ đạt 35% - 40% (tương đương 20 - 25 người), 100% giáo viên chuyên ngành đạt chuẩn kỹ năng nghề quốc gia bậc 3 trở lên, duy trì tỷ lệ chuẩn 20 sinh viên trên 1 giảng viên do Phòng Tổ chức - Hành chính triển khai.
  • Thiết lập mạng lưới liên kết chiến lược với 50+ khách sạn và doanh nghiệp ẩm thực chuẩn 3 - 5 sao trên địa bàn Hà Nội. Triển khai chương trình thực tập hưởng lương từ 3 đến 6 tháng, cam kết tỷ lệ 100% học viên tốt nghiệp có việc làm đúng ngành trong 6 tháng sau khi ra trường do Phòng Tuyển sinh và Giới thiệu việc làm thực hiện thường niên.
  • Tái cấu trúc cơ chế tài chính tự chủ, gia tăng tỷ trọng nguồn thu từ dịch vụ kinh doanh nhà hàng thực nghiệm tại cơ sở Lê Đại Hành và các khóa đào tạo ngắn hạn theo yêu cầu từ mức 25% lên 45% tổng ngân sách hoạt động đến năm 2025 do Phòng Kế toán tài vụ đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Ban Giám hiệu và các nhà quản lý tại các trường trung cấp, cao đẳng nghề khối du lịch, dịch vụ: Sử dụng luận văn như tài liệu mẫu để triển khai quy trình hoạch định chiến lược, áp dụng ma trận IFE, EFE, SWOT và QSPM vào thực tiễn quản trị trường học.
  • Chuyên viên hoạch định chính sách tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội và Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp: Tham khảo luận cứ thực tế để xây dựng đề án quy hoạch mạng lưới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập đến năm 2030, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng quỹ đất công 22.000 m2.
  • Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý giáo dục: Khai thác phương pháp luận, case study phân tích lực lượng cạnh tranh của Michael Porter và mô hình BCG trong việc chuyển đổi cơ sở đào tạo nghề sang tự chủ đại học, cao đẳng.
  • Lãnh đạo các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn và đơn vị cung ứng dịch vụ ẩm thực: Nắm bắt chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo nghề hiện đại để chủ động ký kết hợp đồng đặt hàng đào tạo nhân lực và đồng xây dựng 300 - 500 giờ thực hành thực tế cho sinh viên.

Câu hỏi thường gặp

  • Tại sao trường cần nâng cấp thành trường cao đẳng nghề thay vì duy trì mô hình trung cấp nghề?
    Nâng cấp lên cao đẳng nghề giúp trường đáp ứng tiêu chuẩn nhân lực chất lượng cao khi ngành du lịch Hà Nội tăng trưởng trên 10% mỗi năm. Mô hình mới cho phép trường mở mã ngành đào tạo bậc cao đẳng cho 7 nghề mũi nhọn, mở rộng hợp tác cấp chứng chỉ quốc tế và tăng quy mô tuyển sinh từ 1.748 lên hơn 2.500 sinh viên.

  • Ma trận QSPM đóng vai trò gì trong việc lựa chọn chiến lược phát triển của nhà trường?
    Ma trận QSPM giúp hội đồng hoạch định đánh giá định lượng tính khả thi của các chiến lược rút ra từ SWOT dựa trên phản hồi của 50 cán bộ chuyên gia. Thang điểm hấp dẫn từ 1 đến 4 giúp xác định nhóm chiến lược S/O (tận dụng thương hiệu 40 năm để bứt phá quy mô) đạt điểm cao nhất, loại bỏ phán đoán chủ quan.

  • Thực trạng cơ sở vật chất 22.000 m2 tại Sơn Tây được luận văn giải quyết như thế nào?
    Cơ sở Sơn Tây chiếm tới 93,5% quỹ đất (22.000 m2 trên tổng số 23.521 m2) nhưng đang xuống cấp. Luận văn đề xuất dự án đầu tư công giai đoạn 2016 - 2020 xây dựng mới 20 phòng lý thuyết, 15 xưởng thực hành và khu ký túc xá, biến nơi đây thành phân hiệu đào tạo tập trung hiện đại của trường.

  • Đội ngũ giảng viên của trường có đáp ứng được yêu cầu nâng cấp đào tạo đến năm 2025 không?
    Năm 2015 trường có 58 cán bộ giảng viên với 68,9% đạt trình độ đại học và 29,2% là thạc sĩ hoặc đang học thạc sĩ (17 người). Lộ trình chiến lược đến năm 2020 nâng tỷ lệ thạc sĩ lên trên 35% và 100% giáo viên đạt chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, hoàn toàn đáp ứng tiêu chí kiểm định cao đẳng nghề.

  • Doanh nghiệp du lịch và khách sạn hưởng lợi gì từ chiến lược phát triển mới của trường?
    Doanh nghiệp được tiếp cận nguồn lao động có tay nghề cao với hơn 60% thời lượng đào tạo là thực hành thực tế. Hợp tác đào tạo giúp các khách sạn chuẩn 4 - 5 sao tiếp nhận thực tập sinh từ 3 đến 6 tháng, giảm hơn 30% chi phí tuyển dụng và thời gian đào tạo lại nhân sự mới.

Kết luận

  • Luận văn đã chứng minh tính cấp thiết của việc xây dựng chiến lược phát triển dài hạn cho Trường Trung cấp nghề Nấu ăn và Nghiệp vụ khách sạn Hà Nội trong kỷ nguyên hội nhập.
  • Khảo sát thực trạng giai đoạn 2013 - 2015 đã lượng hóa quy mô đào tạo đạt 1.748 học viên, đội ngũ 58 cán bộ giảng viên và chỉ ra sự mất cân đối tài nguyên mặt bằng giữa 3 cơ sở.
  • Hệ thống hóa khoa học các công cụ ma trận IFE (2,68 điểm), EFE (2,75 điểm), SWOT và QSPM trên mẫu điều tra 50 chuyên gia làm cơ sở lựa chọn chiến lược tăng trưởng tập trung.
  • Xác định mục tiêu trọng tâm là nâng cấp thành Trường Cao đẳng nghề Du lịch và Khách sạn Hà Nội đến năm 2020 và định hướng trở thành trung tâm đào tạo nghề chất lượng cao đến năm 2025.
  • Đề xuất 5 giải pháp đồng bộ về xây dựng cơ sở Sơn Tây 22.000 m2, nâng tỷ lệ giảng viên thạc sĩ lên trên 35%, liên kết 50+ khách sạn 4 - 5 sao và mở rộng nguồn thu tự chủ 45%.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp khung mô hình hoạch định chiến lược bài bản, có thể chuyển giao và ứng dụng trực tiếp cho hệ thống các cơ sở giáo dục nghề nghiệp du lịch công lập. Lộ trình triển khai tiếp theo gồm giai đoạn 2016 - 2018 hoàn thiện phê duyệt đề án nâng cấp và khởi công cơ sở Sơn Tây, giai đoạn 2019 - 2020 vận hành bộ máy cao đẳng, và giai đoạn 2021 - 2025 xác lập vị thế đào tạo nghề hàng đầu khu vực. Các nhà quản lý giáo dục và nhà khoa học có thể tham khảo ngay toàn văn nghiên cứu để áp dụng các giải pháp quản trị chiến lược vào đổi mới đơn vị đào tạo của mình.