Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG CÁC CƠ SỞ ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Cơ sở lý luận về chất lượng các cơ sở đào tạo nghề 1. Khái niệm đào tạo nghề và hệ thống tổ chức đào tạo nghề 1. Khái niệm về đào tạo nghề Đào tạo: là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm truyền đạt các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo trong lý thuyết và thực hành, tạo ra năng lực để thực hiện thành công một hoạt động nghề nghiệp cần thiết.
Kết quả của quá trình đào tạo là người học đạt được trình độ chuyên môn, nghề nghiệp theo quy định và được cấp bằng tương ứng. Đào tạo được thực hiện bởi các loại hình tổ chức chuyên ngành nhằm thay đổi hành vi và thái độ làm việc của con người, tạo cho họ khả năng đáp ứng được tiêu chuẩn và hiệu quả của công việc chuyên môn. Đào tạo nghề: hiện nay, có nhiều định nghĩa về đào tạo nghề (hay còn gọi là dạy nghề): Tổ chức LĐ quốc tế (ILO - International Labour Organization) định nghĩa “Dạy nghề là cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các công việc liên quan đến nghề nghiệp được giao”.Theo Luật Dạy nghề năm 2006 “Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học” Mục tiêu dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đào tạo nghề bao gồm hai quá trình có quan hệ hữu cơ với nhau, đó là: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 + Hoạt động dạy nghề: Là quá trình giảng viên truyền thụ những kiến thức về lý thuyết và thực hành để các học viên có được một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp.
+ Hoạt động học nghề: là quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của người LĐ để đạt được một trình độ nghề nghiệp nhất định. Phân loại các hình thức đào tạo nghề a. Căn cứ vào nghề đào tạo với người học + Đào tạo mới: đây là hình thức đào tạo nghề áp dụng cho những người chưa có chuyên môn, chưa có nghề (đào tạo mới để đáp ứng yêu cầu tăng thêm LĐ có nghề cho xã hội). + Đào tạo lại: là quá trình đào tạo đối với những người đã có nghề, có chuyên môn nhưng do yêu cầu mới của sản xuất và tiến bộ kỹ thuật, dẫn đến việc thay đổi cơ cấu ngành nghề, trình độ chuyên môn.
Đào tạo lại thường được hiểu là quá trình nhằm tạo cho người LĐ có cơ hội để học tập một lĩnh vực chuyên môn mới để thay đổi nghề. + Đào tạo nâng cao trình độ lành nghề : là quá trình bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm làm việc để người LĐ có thể đảm nhận được những công việc phức tạp hơn. Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật hoá kiến thức còn thiếu, đã lạc hậu, bổ túc nghề, đào tạo thêm hoặc củng cố các kỹ năng nghề nghiệp theo từng chuyên môn và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ hay nâng lên bậc cao hơn. Căn cứ vào thời gian đào tạo nghề + Dạy nghề dưới 3 tháng: được thực hiện từ 01 đến dưới 03 tháng.
Theo các chuyên gia, thời gian tối thiểu để có thể truyền đạt kiến thức và kỹ năng nghề đơn giản cũng phải cần tối thiểu 1 tháng. Kết thúc khóa học, người học được cấp chứng chỉ nghề. + Dạy nghề trình độ SCN: được thực hiện từ 03 tháng đến dưới 01 năm. Dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm trang bị cho người học nghề năng lực thực hành một nghề đơn giản hoặc năng lực thực hành một số công việc của một nghề.
Kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thúc khóa học nghề, người học được cấp chứng chỉ sơ cấp nghề. + Dạy nghề trình độ TCN: được thực hiện từ 01 đến 02 năm học tuỳ theo nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp THPT; từ ba đến bốn năm học tuỳ theo nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp THCS. Dạy nghề trình độ trung cấp nhằm trang bị cho người học nghề kiến thức chuyên môn và năng lực thực hành các công việc của một nghề; có khả năng làm việc độc lập và ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc. Kết thúc khóa học nghề, người học được cấp bằng tốt nghiệp TCN.
+ Dạy nghề trình độ CĐN: được thực hiện từ 02 đến 03 năm học tuỳ theo nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp THPT; từ một đến hai năm học tuỳ theo nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp TCN cùng ngành nghề đào tạo. Dạy nghề trình độ CĐN nhằm trang bị cho người học nghề kiến thức chuyên môn và năng lực thực hành các công việc của một nghề, có khả năng làm việc độc lập và tổ chức làm việc theo nhóm; có khả năng sáng tạo, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc; giải quyết được các tình huống phức tạp trong thực tế. Kết thúc khóa học nghề, người học được cấp bằng tốt nghiệp CĐN. Hệ thống tổ chức đào tạo nghề a.
Trường Cao đẳng nghề Nhiệm vụ chủ yếu của trường CĐN là tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ ở các trình độ CĐN, TCN và SCN nhằm trang bị cho người học năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khoẻ, đạo đức lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, tạo điều kiện cho họ có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu thị trường LĐ. Trường Trung cấp nghề Nhiệm vụ chủ yếu của trường TCN là tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ ở trình độ TCN, sơ cấp nghề nhằm trang bị cho người học năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có sức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 khoẻ, đạo đức nghề nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong công nghiệp, tạo điều kiện cho họ có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu thị trường LĐ. Trung tâm dạy nghề Nhiệm vụ chủ yếu của trung tâm dạy nghề là tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ ở trình độ sơ cấp nghề nhằm trang bị cho người học năng lực thực hành một nghề đơn giản hoặc năng lực thực hành một số công việc của một nghề. Cơ sở khác có tham gia dạy nghề Bao gồm các trường đại học, trường cao đẳng, các trung tâm khác như trung tâm giới thiệu việc làm, trung tâm kỹ thuật tổng hợp hướng nghiệp…, các DN có tham gia hoạt động dạy nghề và đủ điều kiện được cấp giấy phép dạy nghề theo quy định.
Những vấn đề cơ bản về chất lượng các cơ sở đào tạo nghề 1. Quan niệm về chất lượng Có rất nhiều định nghĩa và cách lý giải khác nhau về chất lượng. Có ý kiến cho rằng chất lượng là sự xuất chúng, tuyệt hảo, là giá trị bằng tiền, là sự biến đổi về chất và là sự phù hợp với mục tiêu. Các quan niệm về chất lượng chúng ta có thể thấy qua 6 định nghĩa sau: + Chất lượng là “tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc)… làm cho sự vật (sự việc) này phân biệt với sự vật (sự việc) khác” (Từ điển tiếng Việt phổ thông).
+ Chất lượng là “cái làm nên phẩm chất, giá trị của sự vật” hoặc là “cái tạo nên bản chất sự vật, làm cho sự vật này khác sự vật kia” (Từ điển tiếng Việt thông dụng - Nhà xuất bản Giáo dục - 1998). + Chất lượng là “mức hoàn thiện, là đặc trưng so sánh hay đặc trưng tuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dữ kiện, các thông số cơ bản” (Oxford Poket Dictationary). + Chất lượng là “tiềm năng của một sản phẩm hay dịch vụ nhằm thỏa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 mãn nhu cầu người sử dụng” (Tiêu chuẩn Pháp - NFX 50-109). + Chất lượng là “tập hợp các đặc tính của một thực thể (đối tượng) tạo cho thực thể (đối tượng) đó khả năng thỏa mãn những nhu cầu đã nêu ra hoặc nhu cầu tiềm ẩn” (TCVN- ISO 8402).
Tóm lại: Chất lượng là khái niệm trừu tượng, phức tạp và là khái niệm đa chiều, nhưng chung nhất đó là khái niệm phản ánh bản chất của sự vật và dùng để so sánh sự vật này với sự vật khác. Chất lượng các cơ sở đào tạo nghề Chất lượng các cơ sở đào tạo nghề là khái niệm đa chiều, không thể trực tiếp đo đếm và cảm nhận được. Chất lượng các cơ sở đào tạo nghề phản ánh trạng thái các cơ sở đào tạo nghề nhất định và trạng thái đó thay đổi phụ thuộc vào các yếu tố tác động đến nó. Sẽ không thể biết được chất lượng các cơ sở đào tạo nếu chúng ta không đánh giá thông qua một hệ thống các chỉ tiêu và các yếu tố ảnh hưởng.
Theo quan điểm của tác giả thì chất lượng các cơ sở đào tạo nghề chính là chất lượng đào tạo nghề và năng lực đào tạo nghề (khả năng, nguồn lực đáp ứng được đủ nhu cầu và yêu cầu đào tạo nghề hay không) của các cơ sở đào tạo nghề. Chất lượng đào tạo nghề có mối liên hệ chặt chẽ với năng lực đào tạo nghề, chất lượng đào tạo vừa phản ánh năng lực đào tạo, vừa phụ thuộc vào năng lực đào tạo. Muốn nâng cao chất lượng đào tạo nghề, trước hết các điều kiện cơ bản để đào tạo của cơ sở (học sinh, giáo viên, cơ sở vật chất, ngành nghề đào tạo.) phải đủ, tốt và phù hợp. Quan điểm ở phương Tây cho rằng chất lượng đào tạo nghề phụ thuộc vào đầu vào của hệ thống đào tạo.