CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC 1. Những khái niệm cơ bản về chiến lược 1. Khái niệm chiến lược Thuật ngữ "chiến lược" có nguồn gốc từ tiếng Hy lạp cổ "Strategos" có nghĩa là nghệ thuật của giới quân sự. Có thể nói thuật ngữ “chiến lược” có từ rất lâu và chủ yếu được sử dụng trong lĩnh vực quân sự để chỉ các kế hoạch lớn, dài hạn, nó cũng được hiểu như là một nghệ thuật chỉ huy để có thể lấy ít địch nhiều, lấy yếu đánh mạnh hay nói cách khác là biết tận dụng tối đa mặt mạnh của mình và khai thác tối đa mặt yếu của đối phương để giành được chiến thắng trong các cuộc chiến tranh, do vậy nó được hiểu ở mức độ là nghệ thuật hơn là khoa học.
Theo thời gian chiến lược không chỉ dừng lại ở lĩnh vực quân sự mà nó đ ã được phát triển sang các lĩnh vực khác như: Chính trị, Văn hóa, Công nghệ, Môi trường. Hiện nay chiến lược đã được xây dựng và sử dụng trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia và thực tế nó đã mang lại những thành quả to lớn với những chiến lược được xây dựng đúng, phù hợp với lĩnh vực hoạt động, khả năng của các tổ chức. Do sự phát triển và cách tiếp cận dưới các góc độ nghiên cứu khác nhau của các tác giả mà chiến lược có nhiều quan điểm khác nhau như: Theo Jame B. Quinn: “Chiến lược kinh doanh là một hình thức hay một kế hoạch phối hợp các mục tiêu chính, các chính sách và các chương trình hành động theo một tổng thể kết dính với nhau” Theo Alfred Chanlder đại học Havard “Chiến lược là xác định mục tiêu cơ bản d ài hạn cho một tổ chức, lựa chọn tiến trình hoạt động và phân bố các nguồn lực cần thiết để thực hiện các mục tiêu đó”.
Do vậy, chiến lược kinh doanh là gì? Và tại sao các nhà quản trị lại cần quan tâm đến chiến lược kinh doanh như một nhiệm vụ hàng đầu trước khi tiến hành triển khai các hoạt động kinh doanh của mình? Nguyễn Cảnh Hưng 4 Viện Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh “Chiến lược kinh doanh là tập hợp những quyết định và hành động kinh doanh hướng mục tiêu để các nguồn lực của doanh nghiệp đáp ứng được những cơ hội và thách thức từ bên ngoài” .[14, 21] Như vậy, điểm đầu tiên của chiến lược kinh doanh có liên quan tới các mục tiêu của doanh nghiệp, những chiến lược kinh doanh khác nhau sẽ xác định những mục tiêu khác nhau tuỳ thuộc vào đặc điểm, thời kỳ kinh doanh. Ngoài ra, chiến lược kinh doanh còn cần đưa ra những hành động, phương hướng mục tiêu cụ thể, hay còn gọi là cách thức làm thế nào để đạt được mục tiêu đó. Điểm thứ hai là chiến lược kinh doanh “không phải là những hành động riêng lẻ, đơn giản mà phải là tập hợp các hành động và quyết định hành động liên quan chặt chẽ với nhau, cho phép liên kết và phối hợp các nguồn lực tập trung giải quyết một vấn đề cụ thể nhằm đạt được mục tiêu đề ra”. [14, 29] Điểm thứ ba là chiến lược kinh doanh cần phải đánh giá đúng được điểm mạnh, điểm yếu của mình kết hợp với những thời cơ và thách thức từ môi trường bên ngoài.
Điều đó sẽ giúp cho các nhà quản trị tìm được những ưu thế cạnh tranh và khai thác được những cơ hội nhằm đưa doanh nghiệp chiếm được vị thế chắc chắn trên thị trường trước những đối thủ cạnh tranh. Điểm cuối cùng, chiến lược kinh doanh phải tính đến lợi ích lâu dài và được xây dựng theo từng giai đoạn mà tại đó chiến lược đòi hỏi sự nỗ lực của các nguồn lực khác nhau tuỳ thuộc vào yêu cầu của mục tiêu đề ra ở từng thời kỳ. Theo luận văn này: chiến lược là tổng thể các sự lựa chọn có gắn bó chặt chẽ với nhau và các biện pháp cần thiết nhắm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp và tạo ra giá trị kinh tế bền vững trong một bối cảnh thị trường nhất định. Do vậy chiến lược kinh doanh là chiến lược nhằm đảm bảo sự thành công của doanh nghiệp.
Quản trị chiến lược 1. Khái niệm Quản trị chiến lược tiếng Anh có nghĩa là Strategic Management. Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản trị chiến lược. Nguyễn Cảnh Hưng 5 Viện Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Quản trị chiến lược có thể hiểu một cách ngắn gọn là một quá trình thực hiện gồm 3 giai đoan: Hoạch định chiến lược, triển khai thực hiện chiến lược và kiểm soát quá trình thực hiện chiến lược.
Ba giai đoạn gắn bó với nhau là một quá trình duy nhất, giai đoạn hoạch định chiến lược là một quá trình có hệ thống nhằm xác định các mục tiêu dài hạn cùng các định hướng giải pháp và các nguồn lực cần thiết đảm bảo hoàn thành các mục tiêu, mục đích chủ yếu của doanh nghiệp. Giai đoạn triển khai chiến lược là giai đoạn thực hiện phối kết hợp các nguồn lực hiện có đồng thời nó cũng gồm các biện pháp triển khai ở cấp độ nhân lực. Kiểm soát chiến lược là giai đoạn gần như được thực hiện đồng thời với giai đoạn triển khai chiến lược, ở gia đoạn này phải tiến hành thu thập và xử lý thông tin để trả lời các câu hỏi: Chiến lược thực hiện như thế nào? Những giả thiết, tiền đề quan trọng trong các dự định chiến lược có phù hợp với thực tế hay không? Trong quá trình thu thập thông tin phản hồi mà phát hiện ra sự khác biệt quá lớn giữa dự định chiến lược và việc triển khai, hoặc nếu những tiền đề trong các chiến lược không đúng với thực tế thì phải xem xét lại quá trình hoạch định chiến lược và tiến hành hoạch định lại từ đầu. Sự cần thiết của quản trị chiến lược - Giúp tổ chức xác định sứ mạng và mục tiêu, lựa chọn phương hướng để đạt được mục tiêu và cho biết vị trí của tổ chức trong quá trình thực hiện mục tiêu.
- Giúp tổ chức thấy rõ cơ hội và nguy cơ từ môi trường bên ngoài, cùng với những đặc điểm mạnh yếu của nội bộ tổ chức ở hiện tại và tương lai để phát huy những điểm mạnh, hạn chế các điểm yếu nhằm tận dụng được cơ hội và giảm thiểu những nguy cơ cho tổ chức. - Giúp tổ chức lựa chọn lợi thế cạnh tranh thích hợp trong môi trường hoạt động luôn thay đổi, tìm ra cách tồn tại và tăng cường vị thế cạnh tranh của tổ chức - Giúp tổ chức đưa ra các quyết định để đối phó phù hợp với môi trường hoạt động, nâng cao hiệu quả hoạt động, đưa tổ chức phát triển bền vững. Nguyễn Cảnh Hưng 6 Viện Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Hình 1. Quá trình quản trị chiến lược Sứ mạng và mục tiêu Môi trường bên trong Phương án chiến lược Môi trường bên ngoài (Mạnh và yếu) (thời cơ và nguy cơ) Chiến lược cấp công ty Chiến lược cấp kinh doanh Chiến lược cấp chức năng Thực hiện, đánh giá và kiểm tra việc thực hiện chiến lược Nguồn: (http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/bai-giang-quan-tri-chien-luoc-part- 2.html) - Quản trị chiến lược nhằm đưa tổ chức đạt được hiệu suất và hiệu quả cao hơn, tức là giải quyết đúng công việc và thực hiện đúng cách.
Quản trị chiến lược được tóm tắt theo sơ đồ khối tại hình 1. Hoạch định chiến lược 1. Khái niệm Hoạch định chiến lược là quá trình thiết lập sứ mạng, thực hiện điều tra nghiên cứu để xác định các mặt mạnh, yếu bên trong tổ chức, nguy cơ và cơ hội bên ngoài của tổ chức, đề ra các mục tiêu dài hạn, xây dựng và lựa chọn các chiến lược thay thế. Các nhà chiến lược phải phân tích và đánh giá các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức hiện tại và tương lai để xây dựng chiến lược.
Nguyễn Cảnh Hưng 7 Viện Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh 1. Lợi ích của hoạch định chiến lược Hoạch định chiến lược đem lại lợi ích lâu dài cho tổ chức, giúp tổ chức đi đến mục tiêu xa hơn, nó là kim chỉ nam cho tổ chức đi đúng hướng với sứ mạng và tầm nhìn đã xác định, giúp nhà quản trị định hướng đi đến mục tiêu tốt nhất. Quy trình hoạch định chiến lược 1. Quy trình hoạch định chiến lược: Theo mô hình chiến lược của Fred R.2) một chu trình quản trị chiến lược bao gồm 10 bước được chia thành 3 giai đoạn.2: Mô Hình quản trị chiến lược toàn diện của Fred R.David Thông tin phản hồi Phân tích Thiết Thiết môi trường lập lập bên nggoài, mục mục xác định cơ tiêu tiêu hội và nguy dài hàng Xác cơ hạn năm Đo định lường tầm và nhìn Phân đánh sứ Xác định lại phối giá mạng, mục tiêu kinh các việc mục doanh nguồn thực tiêu lực hiện chiến chiến lược Phân tích lược môi trường bên trong, Lựa chọn Đưa nhận diện các chiến ra các những điểm lược để chính mạnh, yếu thực hiện sách Thông tin phản hồi Hoạch định Thực hiện Đánh giá chiến lược chiến lược chiến lược [Nguồn: 2.187] Nguyễn Cảnh Hưng 8 Viện Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh Giai đoạn 1: Giai đoạn hoạch định chiến lược Giai đoạn 2: Giai đoạn thực thi chiến lược Giai đoạn 3: Giai đoạn đánh giá chiến lược Việc hoạch định chiến lược sẽ đi từ xác định tầm nhìn, xứ mạng, mục tiêu chiến lược, Việc xác định mục tiêu chiến lược ngay từ đầu đã loại bỏ ngay một số chiến lược ngược hướng, như thế việc phân tích các môi trường hoạt động có tính chất trọng điểm.
Cũng theo Fred R. David thì hoạch định chiến lược được chia làm 3 giai đoạn (hình 1.3) hoạch định chiến lược cần có thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời, nắm vững kỹ thuật phân tích, đánh giá các yếu tố của môi trường bên trong, bên ngoài, xác định đúng các cơ hội, thách thức, điểm mạnh và điểm yếu, sử dụng các công cụ để kết hợp và lựa chọn chiến lược, ba giai đoạn đó là: Giai đoạn 1: Giai đoạn nhập vào Giai đoạn 2: Giai đoạn kết hợp Giai đoạn 3: Giai đoạn quyết định Hình 1.