CHƯƠNG 1.1 CÁC KHÁI NIỆM VỀ CHIẾN LƯỢC VÀ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC 1.1 Khái niệm chiến lược “Chiến lược” là thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “ Strategos” và hiện có rất nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau về chiến lược tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu. Chandler: “Chiến lược là việc xác định các mục tiêu, mục đích cơ bản dài hạn của một doanh nghiệp và việc áp dụng một chuỗi các hành động cũng như việc phân bổ các nguồn lực cần thiết để thực hiện mục tiêu này”.[21] Trong điều kiện môi trường có nhiều thay đổi nhanh chóng, Johnson và Scholes, định nghĩa chiến lược” Chiến lược là định hướng và phạm vi của một tổ chức về dài hạn nhằm giành lực thế cạnh tranh cho tổ chức thông qua việc định dạng các nguồn lực của nó trong môi trường thay đổi, để đáp ứng nhu cầu thị trường và thỏa mãn mong đợi của các bên hữu quan”. David: “ Chiến lược là những phương tiện để đạt tới những mục tiêu dài hạn. Chiến lược kinh doanh có thể gồm sự phát triển về địa lý, đa dạng hóa về hoạt động, sở hữu hóa, phát triển về sản phẩm, thâm nhập thị trường, cắt giảm chi tiêu, thanh lý và liên doanh”.
[10] Dù tiếp cận thế nào thì bản chất của chiến lược vẫn là nêu lên hình ảnh tương lai của tổ chức trong lĩnh vực hoạt động. Trong quá trình phát triển của doanh nghiệp (DN), chiến lược là nhân tố giúp DN phát triển. Do Đó, nhìn chung chiến lược được hiểu là một kế hoạch hành động hướng đến thực hiện những mục tiêu của doanh nghiệp; Thực hiện chiến lược của tổ chức. Trong chiến lược của doanh nghiệp, chiến lược về nguồn nhân lực là một 11 chiến lược quan trọng của bất kỳ một tổ chức, doanh nghiệp nào, nó có quan hệ nhân quả với các chiến lược tổng thể và bộ phận khác.
Việc khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực là vấn đề mà các ngành, các DN đang ưu tiên hàng đầu. Như vậy ta thấy rằng, dù có quan niệm như thế nào về chiến lược thì cũng có mục đích chung, đó là nhằm đảm bảo sự thành công của doanh nghiệp và chiến lược của danh nghiệp chính là sản phẩm kết hợp được những gì có trong môi trường bên trong của doanh nghiệp và những tác động của môi trường bên ngoài đối với doanh nghiệp.2 Vai trò và tầm quan trọng của chiến lược Chiến lược có vai trò và ý nghĩa quan trọng đói với sự tồn tại và phát triển của danh nghiệp, nó giúp cho doanh nghiệp nhận thấy rõ mục đích hướng đi của mình, làm cơ sở cho mọi hành động cụ thể, tạo ra những chiến lược tốt hơn thông qua việc sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, tạo cơ sở tăng sự liên kết và gắn bó của nhân viên trong việc thực hiện mục tiêu của DN. Chiến lược đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp. Chiến lực đúng đắn sẽ tạo ra một hướng đi tốt cho doanh nghiệp, chiến lược.
Trong thực tế, có rất nhiều nhà lãnh đạo nhờ có chiến lược phù hợp đã lãnh đạo tổ chức, doanh nghiệp đã đạt được nhiều thành công, vượt qua đối thủ cạnh tranh và tạo vị thế cho tổ chức trên thương trường. Chiến lược mang lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, tầm quan trọng của nó được thể hiện ở những mặt sau: Chiến lược giúp doanh nghiệp định hướng cho hoạt động của mình trong tương lai thông qua việc phân tích và dự báo môi trường bên trong và môi trường bên ngoài của DN. Chiến lược giúp doanh nghiệp (DN) vừa linh hoạt vừa chủ động để thích ứng với những biến động của thị trường. Điều đó giúp DN thực hiện mục tiêu của mình.
12 Chiến lược giúp doanh nghiệp nắm bắt được các cơ hội, các nguy cơ đối với sự phát triển nguồn lực của DN. Nó giúp DN khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn lực, phá hủy sức mạnh của DN. Chiến lược giúp doanh nghiệp liên kết được các cá nhân với các lợi ích khác nhau cùng hướng tới mục đích chung của DN. Nó tạo một mối liên kết gắn bó giữa các nhân viên với nhau và giữa các nhà quản lý với nhân viên.
Qua đó tăng cường và nâng cao hơn nữa nội lực của DN Chiến lược tạo sơ sở cho doanh nghiệp cạnh tranh có hiệu quả. Cụ thể là cạnh tranh về nguồn nhân lực, chất lượng sản phẩm, giá cả.3 Các cấp chiến lược Căn cứ vào cấu trúc tổ chức của DN có thể chia chiến lược thành 3 cấp: Cấp công ty Phân tích môi trường Xác định nhiệm vụ và mục tiêu Thông tin Phân tích lực chọn chiến lược Thực hiện và kiểm soát Cấp kinh doanh Phân tích môi trường Xác định nhiệm vụ và mục tiêu Thông tin Phân tích lựa chọn chiến lược Thực hiện và kiểm soát Cấp chức năng Phân tích môi trường Xác định nhiệm vụ và mục tiêu Phân tích lựa chọn chiến lược Thực hiện và kiểm soát Hình 1.1: Các cấp chiến lược kinh doanh [16] 13 Chiến lược cấp công ty liên quan đến việc lựa chọn các hoạt động kinh doanh ở đó các đơn vi kinh doanh phải cạnh tranh, đồng thời có sự phát triển và phối kết hợp giữa các đơn vị với nhau. Cụ thể tập trung định hướng mục tiêu chung và nhiệm vụ của doanh nghiệp; Định hướng cạnh tranh: Đó là việc xác định thị trường hoặc đoạn thị trường mà doanh nghiệp sẽ cạnh tranh; phân chia và phối kết hợp các nguồn lực giữa các đơn vị độc lập hoặc giữa các hoạt động riêng lẻ; cách thức quản lý các đơn vị kinh doanh hoặc các nhóm hoạt động. Chiến lược cấp đơn vị kinh doanh đề cập ít hơn đến việc phối kết hợp giữa các đơn vị tác nghiệp nhưng nhấn mạnh hơn đến việc phát triển và bảo vệ lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm và dịch vụ mà đơn vị quản lý.
Ở cấp độ này tập trung xác định hoạt động đối với từng lĩnh vực kinh doanh của một đơn vị kinh doanh hoặc của một công ty đa ngành. Chiến lược này tập trung vào vấn đề tạo ra lợi thế cạnh tranh và phòng thủ chống lại các tác động bất lợi. Chiến lược cấp chức năng: Đề cập đến các bộ phận tác nghiệp, xác định phương thức hành động của các bộ phận chức năng, như marketing, tài chính, nguồn nhân lực hay nghiên cứu và phát triển nhằm vào phát triển và phối kết hợp các nguồn lực mà thông qua đó các chiến lực ở cấp đơn vị kinh doanh được thực hiện một cách hiệu quả.4 Xây dựng chiến lược 1. Khái niệm xây dựng chiến lược Quá trình quản lý chiến lược gồm 3 giai đoạn chính: Xây dựng chiến lược; Thực hiện chiến lược và kiểm tra dánh giá chiến lược.
Xây dựng chiến lược là giai đoạn đầu tiên, đặt nền tảng và đóng vai trò rất quan trọng trong toàn bộ quá trình quản trị chiến lược và đảm bảo cho toàn bộ quy trình quản trị chiến lược của DN được thực hiện một cách hiệu quả. Khi xây dựng chiến lược, chúng ta sẽ tiến hành phân tích môi trường bên trong và bên ngoài, dự báo tương lai, xây dựng và lựa chọn lại những chiến lược phù hợp nhất cho doanh nghiệp. Quy trình xây dựng chiến lược được thực hiện qua 6 bước cơ bản sau: 14 - Bước 1: Xác định tầm nhìn, sứ mạng, mục tiêu. - Bước 2: Thực hiện nghiên cứu môi trường bên ngoài để xác định các cơ hội và đe dọa chủ yếu.
- Bước 3: Phân tích môi trường bên trong để nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu. - Bước 4: Xác định công cụ xây dựng chiến lược. - Bước 5: Thiết lập mục tiêu dài hạn. - Bước 6: Xây dựng và lựa chọn các chiến lược để thực hiện.
Sự cần thiết của xây dựng chiến lược phát triển nguồn lực Một doanh nhiệp có thể có công nghệ hiện đại, chất lượng dịch vụ tốt, nguồn vốn đầy đủ nhưng thiếu lực lượng lao động thì DN đó khó có thể tồn tại lâu dài và tạo dựng được lợi thế cạnh tranh.Vì vậy, doanh nhiệp phải xây dựng chiến lược phát triển NNL phù hợp với chiến lược kinh doanh của mình.Nguồn nhân lực luôn được xem là một yếu tố tạo nên sự thành công của doanh nghiệp. Có thể nói chính con người tạo ra sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Do đó, nếu chỉ chú trọng tới phát triển nhân lực mà không gắn kết nó với những nguyên tắc và mục tiêu chung của doanh nghiệp thi mọi sự cố gắng nhằm phát huy hiệu quả hoạt động của người lao động sẽ trở nên lãng phí vô ích. Đối với hoạt động của một doanh nghiệp, bên cạnh chiến lược kinh doanh và nguồn tài chính, xây dựng chiến lược phát triển NNL là một trong những vấn đề quan trọng nhất và đáng quan tâm hàng đầu.
Chiến lược phát triển nguồn nhân lực giữa vai trò quan trọng quyết định sự phát triển bền vững của DN trong điều kiện cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt và hội nhập kinh tế quốc tế. Xây dựng chiến lược phát triển NNL của doanh nghiệp là tạo cơ sở cho việc dự báo nhân sự, thu hút tuyển dụng, đào tạo phát triển, đến động viên đãi ngộ… và cách thức duy trì nguồn nhân lực phù hợp Xây dựng chiến lược phát triển NNL không đơn thuần là đưa ra cách thức giữa người mà còn thể hiện ở việc huy hoạch, xây dựng cho doanh nghiệp một đội 15 ngũ kế cận. Chiến lực này giúp cho DN phát triển được đội ngũ, bù đắp thiếu hụt khi mở rộng quy mô, giảm chi phí đầu tư hay hạn chế rủi ro trong kinh doanh. Xây dựng chiến lược phát triển NNL nhằm nâng cao và thực hiện có kế hoạch hoạt động tuyển dụng và duy trì nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao.
Để vượt lên đối thủ cạnh tranh, doanh nghiệp luôn phải trở thành người tiên phong, luôn tìm cho mình một con đường khác biệt – không chỉ trong chiến lược kinh doanh mà còn trong chiến lược con người của mình. Nếu không có chiến lược phát triển nguồn nhân lực đúng đắn, phù hợp với mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp thi có ther dẫn đến tình trạng khó thu hút nguồn nhân lực trong từng giai đoạn phát triển của DN.2 MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Môi trường bên trong Môi trường nội bộ là tổng hợp các yếu tố nội tại trong một doanh nghiệp bao gồm: Nguồn nhân lực, hoạt động sản xuất kinh doanh, nghiên cức và phát triển, sản xuất, tài chính, kế toán, marketing,… chúng tác động trực tiếp tới kết quả hoạt động kinh doanh.