Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp tới gần 50% GDP, trên 30% thu ngân sách Nhà nước và thu hút 45% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Tuy nhiên, theo các báo cáo đánh giá môi trường kinh doanh gần đây, có khoảng 60% doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng, đồng thời chỉ có 21% doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thấp hơn đáng kể so với mức 30% của Thái Lan và 46% của Malaysia. Đối với ngành sản xuất và thương mại nhựa, sự cạnh tranh gay gắt từ các tập đoàn đa quốc gia và biến động giá nguyên vật liệu đang tạo ra sức ép sống còn đối với các doanh nghiệp có quy mô vốn vừa và nhỏ.

Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Nhựa Hải Long là doanh nghiệp hoạt động từ năm 2010 với vốn điều lệ ban đầu 2,7 tỷ đồng, sau đó tăng lên 10 tỷ đồng cùng diện tích nhà xưởng 6.000m2 tại Thanh Trì, Hà Nội. Dù đã khẳng định được thương hiệu qua danh mục sản phẩm chủ lực như chai nhựa PET, nắp chai, bao xi măng và mực in phục vụ thị trường các tỉnh phía Bắc, công ty vẫn đối mặt với rủi ro thiếu hụt chiến lược dài hạn. Hoạt động sản xuất kinh doanh còn mang tính sự vụ, tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu năm 2016 chỉ đạt 0,89%, cho thấy hiệu quả sinh lời chưa tương xứng với tiềm năng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị An ninh phi truyền thống đặt ra mục tiêu xây dựng chiến lược phát triển bền vững toàn diện cho Công ty Nhựa Hải Long giai đoạn 2020 - 2025. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: làm thế nào để dung hòa giữa mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận ngắn hạn và duy trì năng lực cạnh tranh bền vững trong dài hạn, bảo đảm an ninh tài chính, an ninh công nghệ và an ninh nguồn nhân lực cho toàn bộ 45 cán bộ công nhân viên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý thuyết phát triển bền vững hiện đại và lý thuyết quản trị an ninh phi truyền thống trong doanh nghiệp. Thuật ngữ phát triển bền vững được khởi xướng từ năm 1980 trong Chiến lược bảo tồn thế giới và hoàn thiện qua Báo cáo Brundtland năm 1987, nhấn mạnh sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Đến năm 1992, Viện Quốc tế về Phát triển Bền vững (IISD) đã cụ thể hóa khái niệm này ở cấp độ doanh nghiệp, coi đây là tiến trình duy trì và củng cố đồng thời các nguồn lực tài chính, con người và tài nguyên tự nhiên.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết quản trị an ninh phi truyền thống của Khoa Quản trị và Kinh doanh - Đại học Quốc gia Hà Nội đóng vai trò kim chỉ nam, mở rộng góc nhìn quản trị vượt ra khỏi các mối đe dọa truyền thống để nhận diện các nguy cơ phi quân sự như: an ninh tài chính (phòng ngừa rủi ro đứt gãy dòng tiền), an ninh công nghệ (làm chủ và bảo vệ dây chuyền thiết bị), an ninh con người (bảo vệ và phát triển đội ngũ lao động) và an ninh thương hiệu. Nghiên cứu vận dụng quy trình quản trị chiến lược 5 bước kết hợp với tháp năng lực cạnh tranh bền vững để xác lập các nhóm chiến lược cốt lõi. Các công cụ định lượng chiến lược được áp dụng bao gồm Ma trận đánh giá các yếu tố môi trường bên trong (IFE), Ma trận đánh giá các yếu tố môi trường bên ngoài (EFE) và Ma trận kết hợp cơ hội - thách thức - điểm yếu - điểm mạnh (TOWS).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp linh hoạt giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo sản xuất kinh doanh của Công ty Nhựa Hải Long trong 3 năm liên tiếp (từ tháng 01/2016 đến tháng 12/2018), cùng các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 2017.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp chuyên gia với cỡ mẫu khảo sát là 50 đối tượng, bao gồm các nhà quản trị, cán bộ quản lý kỹ thuật, công nhân viên trực tiếp sản xuất và các khách hàng tiêu biểu của công ty. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu định ngạch có chủ đích (purposive sampling) nhằm đảm bảo thông tin thu được phản ánh chính xác nhất thực trạng điều hành và chất lượng dịch vụ. Lý do lựa chọn ma trận IFE và EFE theo thang điểm Likert 5 bậc (từ 1 là rất yếu đến 5 là rất mạnh) là nhằm lượng hóa tối đa các yếu tố môi trường bên trong và bên ngoài, giảm thiểu tính chủ quan trong đánh giá, từ đó tạo lập căn cứ xác thực cho ma trận TOWS hoạch định chiến lược giai đoạn 2020 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô và kết quả sản xuất kinh doanh, Công ty Nhựa Hải Long đạt doanh thu thuần ổn định ở mức 12.123 triệu đồng trong năm 2016 với lợi nhuận gộp đạt 918 triệu đồng. Mặc dù tỷ suất sinh lời trên doanh thu có sự cải thiện liên tục từ 0,29% năm 2014 lên 0,74% năm 2015 và 0,89% năm 2016, song tỷ suất lãi trên tổng tài sản lại có xu hướng suy giảm từ 3,8% năm 2014 xuống còn 1,95% vào năm 2016. Tỷ trọng giá vốn hàng bán chiếm tới 92,4% tổng doanh thu thuần, phản ánh gánh nặng lớn về chi phí nguyên liệu đầu vào và hao hụt kỹ thuật.

Thứ hai, về hạ tầng kỹ thuật và công nghệ sản xuất, công ty sở hữu khu nhà xưởng rộng 1.250m2 được quy hoạch tương đối khép kín và an toàn. Năng lực trang thiết bị gồm 8 nhóm máy chính như máy tạo sợi E75B công suất 280kg/giờ mua năm 2012, máy dệt JCL tốc độ 240 cái/phút, máy may in 50 cái/phút cùng các dòng máy ép phôi Đài Loan SW 200P và máy thổi chai Trung Quốc SJD 88. Dù công nghệ đảm bảo 100% tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm của Bộ Y tế, một số thiết bị đã khấu hao trên 50% giá trị và bộc lộ hạn chế về tự động hóa so với mặt bằng công nghệ năm 2019.

Thứ ba, khảo sát 50 cán bộ quản trị và nhân sự then chốt chỉ ra rằng nhận thức về quản trị an ninh phi truyền thống và chiến lược phát triển bền vững còn ở mức sơ khai. Khoảng 80% quyết định sản xuất kinh doanh mang tính ngắn hạn theo chỉ đạo trực tiếp từ Giám đốc, thiếu vắng cơ chế điều chỉnh chiến lược định kỳ 5 năm.

Thứ tư, thị trường tiêu thụ của công ty tập trung tại địa bàn Hà Nội, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Bắc Giang với các đối tác lớn như Công ty Cổ phần Nước tinh khiết Hà Nội, Công ty Bia Việt Hà, Công ty Nước khoáng Quảng Ninh. Tuy nhiên, công ty chưa mở rộng được phân khúc bao bì cao cấp và chưa có mối liên kết chiến lược trong chuỗi giá trị ngành nhựa toàn quốc.

Thảo luận kết quả

Thực trạng biên lợi nhuận mỏng và tỷ suất sinh lời trên tài sản suy giảm của Nhựa Hải Long phản ánh chính xác rào cản chung của hơn 500.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc thiếu chiến lược tối ưu hóa chi phí vận hành và sự phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn hạt nhựa nhập khẩu biến động giá. Việc chưa xây dựng được hệ thống quản trị rủi ro tài chính khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế vĩ mô.

Khi xem xét dưới lăng kính an ninh phi truyền thống, sự an toàn trong sản xuất của công ty hiện tại là điểm sáng lớn khi 100% công nhân được trang bị bảo hộ và không để xảy ra tai nạn nghiêm trọng. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào các dòng máy móc mua từ năm 2012 với giá trị còn lại dưới 40% đang đe dọa an ninh công nghệ và năng suất dài hạn. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét qua biểu đồ cột thể hiện tương quan giảm dần của tỷ suất lãi trên tài sản giai đoạn 2014 - 2016, đối chiếu song song cùng bảng tổng hợp ma trận IFE và EFE nhằm minh họa rõ các điểm nghẽn nội lực và sức ép cạnh tranh từ các đối thủ ngoại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên phân tích ma trận TOWS và các trụ cột an ninh phi truyền thống, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược trọng tâm nhằm thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững giai đoạn 2020 - 2025:

Thứ nhất, mở rộng thị phần và tái cơ cấu danh mục sản phẩm. Phòng Kinh doanh chủ trì triển khai kế hoạch đa dạng hóa sản phẩm chai PET và bao bì công nghiệp, đặt mục tiêu tăng trưởng 20% đến 30% lượng khách hàng doanh nghiệp mới tại khu vực phía Bắc trong giai đoạn 2020 - 2022. Đồng thời, công ty cần chủ động nghiên cứu sản xuất dòng bao bì nhựa tự hủy sinh học thân thiện với môi trường, chiếm tối thiểu 15% tổng sản lượng trước năm 2024.

Thứ hai, hiện đại hóa công nghệ và bảo đảm an ninh sản xuất. Ban Giám đốc cùng Phó Giám đốc Kỹ thuật phê duyệt phương án đầu tư từ 3 đến 5 tỷ đồng để nâng cấp đồng bộ hệ thống máy ép phôi tự động và máy thổi chai công nghệ cao. Mục tiêu đặt ra là cắt giảm tỷ lệ hao hụt hạt nhựa xuống dưới 2% và nâng năng suất máy kéo sợi vượt mốc 300kg/giờ trước quý IV năm 2023.

Thứ ba, kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Phòng Tổ chức Hành chính xây dựng lộ trình chuẩn hóa kỹ năng cho toàn bộ 45 cán bộ công nhân viên, đảm bảo 100% nhân sự vận hành máy được đào tạo chuyên sâu về tiêu chuẩn quản lý chất lượng ISO 9001:2000 trong giai đoạn 2021 - 2023. Đồng thời, công ty cần xây dựng chính sách lương thưởng gắn liền với hiệu quả công việc (KPIs) để thu hút nhân sự kỹ thuật trình độ cao.

Thứ tư, củng cố an ninh tài chính và thiết lập hệ thống quản trị rủi ro. Phòng Tài chính Kế toán trích lập quỹ dự phòng biến động giá nguyên liệu tương đương 10% vốn điều lệ (1 tỷ đồng), chủ động đàm phán hợp đồng mua kỳ hạn hạt nhựa và rà soát cắt giảm từ 5% đến 8% chi phí quản lý doanh nghiệp mỗi năm từ năm 2020 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cao, là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng sau:

  1. Ban lãnh đạo và nhà quản trị các doanh nghiệp sản xuất ngành nhựa, bao bì: Luận văn cung cấp khung mẫu thực hành về quy trình đánh giá ma trận IFE, EFE, TOWS và phương pháp tích hợp quản trị an ninh phi truyền thống để tái cấu trúc chiến lược doanh nghiệp từ quy mô vốn 10 tỷ đồng.
  2. Học viên cao học, nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh và Quản trị An ninh phi truyền thống: Tài liệu mang lại góc nhìn thực chứng sinh động, bổ sung nguồn tư liệu phong phú về phương pháp tiếp cận liên ngành trong giải quyết bài toán phát triển bền vững cấp doanh nghiệp.
  3. Chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước về phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ: Cung cấp bức tranh thực tế về các điểm nghẽn tiếp cận vốn tín dụng, rào cản chuỗi cung ứng và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ như Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 2017.
  4. Các nhà đầu tư và đối tác thương mại trong chuỗi cung ứng công nghiệp phụ trợ: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về năng lực tài chính, chu kỳ công nghệ và tiềm năng tăng trưởng của các đơn vị sản xuất phụ trợ tại khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Quản trị an ninh phi truyền thống đóng vai trò như thế nào trong sự phát triển bền vững của doanh nghiệp? Quản trị an ninh phi truyền thống giúp doanh nghiệp chủ động thiết lập lá chắn bảo vệ trước các rủi ro phi quân sự như biến động giá nguyên liệu, đứt gãy dòng tiền, sự cố công nghệ và mất an toàn lao động. Tại Nhựa Hải Long, việc kiểm soát tốt an ninh con người cho 45 lao động và an ninh tài chính trên quy mô vốn 10 tỷ đồng là điều kiện tiên quyết để duy trì vị thế cạnh tranh.

Tại sao doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa cần áp dụng đồng thời ma trận IFE, EFE và TOWS? Các ma trận này giúp lượng hóa khách quan các điểm mạnh, điểm yếu nội tại cùng cơ hội và thách thức bên ngoài thông qua thang điểm từ 1 đến 5. Việc đối chiếu các chỉ số môi trường giúp lãnh đạo Nhựa Hải Long khắc phục điểm yếu giá vốn cao chiếm 92,4% doanh thu và tận dụng tốt cơ hội thị trường bao bì phía Bắc.

Thực trạng tài chính giai đoạn 2016 - 2018 của Công ty Nhựa Hải Long phản ánh thách thức gì? Dù doanh thu năm 2016 đạt 12.123 triệu đồng, tỷ suất lãi trên doanh thu chỉ đạt 0,89% và tỷ suất sinh lời trên tài sản giảm từ 3,8% năm 2014 xuống 1,95% năm 2016. Điều này cho thấy chi phí vận hành cao và hiệu quả khai thác tài sản chưa tối ưu, đòi hỏi công ty phải tái cấu trúc tài chính và kiểm soát chặt chẽ giá vốn hàng bán.

Quy trình sản xuất chai nhựa PET và bao xi măng tại công ty có điểm gì nổi bật? Quy trình sản xuất được tự động hóa khép kín trên diện tích xưởng 1.250m2 với hệ thống máy kéo sợi công suất 280kg/giờ và máy thổi chai chuyên dụng. Sản phẩm xuất xưởng luôn đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm của Bộ Y tế, phục vụ các đối tác lớn như Nước tinh khiết Hà Nội và Bia Việt Hà.

Doanh nghiệp nhựa vừa và nhỏ cần làm gì để vượt qua rào cản chuỗi cung ứng toàn cầu hiện chỉ đạt 21%? Doanh nghiệp cần chuẩn hóa toàn diện quy trình quản lý theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000, đầu tư nâng cấp công nghệ sản xuất xanh và chủ động liên kết liên danh với các đơn vị cùng ngành. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa chi phí sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe từ các tập đoàn đa quốc gia.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa thành công khung lý luận liên ngành về quản trị an ninh phi truyền thống gắn liền với chiến lược phát triển bền vững cho doanh nghiệp sản xuất ngành nhựa.
  • Đánh giá toàn diện thực trạng sản xuất kinh doanh của Công ty Nhựa Hải Long giai đoạn 2016 - 2018, nhận diện rõ điểm nghẽn về tỷ suất sinh lời trên tài sản chỉ đạt 1,95% và nguy cơ khấu hao thiết bị máy móc.
  • Ứng dụng thành công hệ thống công cụ lượng hóa ma trận IFE, EFE và TOWS trên tập mẫu khảo sát 50 cán bộ quản lý và đối tác để đề xuất 4 nhóm chiến lược trọng điểm.
  • Xác lập hệ thống chỉ tiêu định lượng cụ thể về tài chính, công nghệ và nhân sự cho giai đoạn 2020 - 2025, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ phế phẩm xuống dưới 2% và tăng trưởng 20% đến 30% khách hàng mới.
  • Đóng góp mô hình quản trị chiến lược thực tiễn có khả năng nhân rộng cao cho cộng đồng hơn 500.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam.

Lộ trình thực thi tiếp theo được phân kỳ thành hai giai đoạn then chốt: giai đoạn 2020 - 2022 ưu tiên củng cố an ninh tài chính, kiện toàn bộ máy 45 nhân sự và trích lập quỹ dự phòng; giai đoạn 2023 - 2025 tập trung đầu tư chiều sâu 3 đến 5 tỷ đồng nâng cấp công nghệ xanh và bứt phá thị phần.

Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và các cấp quản lý doanh nghiệp quan tâm có thể liên hệ tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng các giải pháp quản trị chiến lược đột phá vào thực tiễn tổ chức.