Chiến Lược An Ninh Của Nhật Bản Đối Với Khu Vực Đông Bắc Á Dưới Thời Thủ Tướng Shinzo Abe

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh chiến lược an ninh của nhật bản đối với khu vực đông bắc á dưới thời thủ tướng shinzo abe, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hà Thị Bích Quỳnh
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Phạm Minh Sơn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Chiến Lược An Ninh Của Nhật Bản Đối Với Khu Vực Đông Bắc Á Dưới Thời Thủ Tướng Shinzo Abe Nhiệm Kỳ II
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề ở trong nước
• 2. CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHIẾN LƯỢC AN NINH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG BẮC Á DƯỚI THỜI THỦ TƯỚNG SHINZO ABE NHIỆM KỲ II
• 2.1. Tình hình quốc tế, khu vực và trong nước Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ II
• 2.1.1. Tình hình quốc tế
• 2.1.2. Tình hình khu vực
• 2.1.3. Tình hình trong nước
• 2.2. Quá trình phát triển các chiến lược an ninh của Nhật Bản trước thời Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ II
• 2.2.1. Chiến lược an ninh của Nhật Bản trong thời kỳ chiến tranh lạnh
• 2.2.2. Những thay đổi trong chiến lược an ninh của Nhật Bản từ sau chiến tranh lạnh đến thời kỳ Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ II
• 2.3. Chính phủ của Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ II và những định hướng đối ngoại chủ yếu
• 2.3.1. Vài nét về chính phủ Thủ tướng Shinzo Abe
• 2.3.2. Những định hướng đối ngoại chủ yếu
• 2.4. Tiểu kết chương 1
• 3. NỘI DUNG VÀ SỰ TRIỂN KHAI CHIẾN LƯỢC AN NINH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG BẮC Á DƯỚI THỜI THỦ TƯỚNG SHINZO ABE NHIỆM KỲ II
• 3.1. Những nội dung cơ bản của chiến lược an ninh của Nhật Bản đối với khu vực Đông Bắc Á
• 3.1.1. Liên minh Nhật - Mỹ vẫn là trụ cột
• 3.1.2. Đối phó với sự trỗi dậy và những thách thức an ninh từ phía Trung Quốc và Triều Tiên
• 3.1.3. Giải quyết hòa bình tranh chấp lãnh thổ với Nga
• 3.1.4. Giải quyết vấn đề lịch sử và tranh chấp lãnh thổ với Hàn Quốc
• 3.1.5. Sự triển khai chiến lược an ninh của Nhật Bản đối khu vực Đông Bắc Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ II
• 3.1.5.1. Triển khai chiến lược an ninh trong quan hệ Nhật Bản – Trung Quốc
• 3.1.5.2. Triển khai chiến lược an ninh trong quan hệ Nhật Bản – Hàn Quốc
• 3.1.5.3. Triển khai chiến lược an ninh trong quan hệ Nhật Bản – Triều Tiên
• 3.1.5.4. Triển khai chiến lược an ninh trong quan hệ Nhật Bản - Nga
• 3.1.5.5. Triển khai chiến lược an ninh trong quan hệ Nhật Bản – Mỹ
• 3.2. Tiểu kết chương 2
• 4. NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CHIẾN LƯỢC AN NINH NHẬT BẢN DƯỚI THỜI THỦ TƯỚNG SHINZO ABE NHIỆM KỲ II ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG BẮC Á VÀ ĐỀ XUẤT ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 4.1. Tác động của chiến lược an ninh Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ II đối với khu vực Đông Bắc Á
• 4.1.1. Chiến lược an ninh của Nhật Bản làm chuyển dịch cán cân quân sự về khu vực Đông Bắc Á
• 4.1.2. Chiến lược an ninh của Nhật Bản góp phần đẩy căng thẳng khu vực Đông Bắc Á lên cao
• 4.1.3. Chiến lược an ninh của Nhật Bản góp phần cân bằng an ninh khu vực Đông Bắc Á
• 4.1.4. Dự báo triển vọng của chiến lược an ninh của Nhật Bản đối với khu vực Đông Bắc Á trong tương lai
• 4.1.4.1. Triển vọng chính trị ở khu vực Đông Bắc Á
• 4.1.4.2. Những thách thức đối với Nhật Bản
• 4.2. Một số đề xuất trong hợp tác quốc phòng an ninh của Việt Nam với Nhật Bản
• 4.2.1. Những trọng tâm mới trong hợp tác chiến lược an ninh giữa Nhật Bản và Việt Nam
• 4.2.2. Khuyến nghị các biện pháp đối với Việt Nam trong hợp tác an ninh quốc phòng với Nhật Bản
• 4.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chiến Lược An Ninh Nhật Bản Dưới Thời Thủ Tướng Shinzo Abe

Chiến lược an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe đã có những thay đổi đáng kể, phản ánh sự chuyển mình trong bối cảnh địa chính trị khu vực Đông Bắc Á. Nhật Bản, với vai trò là một cường quốc kinh tế, đang đối mặt với nhiều thách thức an ninh từ các nước láng giềng, đặc biệt là Trung Quốc và Triều Tiên. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các vấn đề hạt nhân từ Triều Tiên đã thúc đẩy Nhật Bản điều chỉnh chiến lược an ninh của mình nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì hòa bình trong khu vực.

1.1. Tình hình an ninh khu vực Đông Bắc Á hiện nay

Khu vực Đông Bắc Á đang đối mặt với nhiều bất ổn, từ các vấn đề lãnh thổ đến các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc và các hành động khiêu khích từ Triều Tiên đã tạo ra một bối cảnh căng thẳng, đòi hỏi Nhật Bản phải có những biện pháp ứng phó kịp thời.

1.2. Vai trò của Thủ tướng Shinzo Abe trong chiến lược an ninh

Thủ tướng Shinzo Abe đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại chính sách an ninh của Nhật Bản. Ông đã thúc đẩy các cải cách quân sự và tăng cường hợp tác quốc phòng với các đồng minh, đặc biệt là Mỹ, nhằm đối phó với các thách thức an ninh trong khu vực.

II. Những Thách Thức An Ninh Đối Với Nhật Bản Tại Đông Bắc Á

Nhật Bản đang phải đối mặt với nhiều thách thức an ninh nghiêm trọng, bao gồm sự trỗi dậy của Trung Quốc và các mối đe dọa từ Triều Tiên. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia mà còn tác động đến ổn định khu vực. Việc giải quyết các vấn đề này đòi hỏi Nhật Bản phải có một chiến lược an ninh linh hoạt và hiệu quả.

2.1. Tác động của Trung Quốc đến an ninh khu vực

Sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt trong khu vực. Nhật Bản cần phải theo dõi sát sao các hoạt động của Trung Quốc và điều chỉnh chiến lược an ninh để bảo vệ lợi ích quốc gia.

2.2. Mối đe dọa từ Triều Tiên

Chương trình hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với Nhật Bản. Việc Nhật Bản hợp tác với các đồng minh để đối phó với mối đe dọa này là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Đối Phó Với Các Thách Thức An Ninh

Để đối phó với các thách thức an ninh, Nhật Bản đã triển khai nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ, phát triển năng lực quân sự và tham gia vào các cơ chế an ninh khu vực. Những biện pháp này nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và duy trì hòa bình trong khu vực.

3.1. Tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ

Liên minh Nhật - Mỹ vẫn là trụ cột trong chiến lược an ninh của Nhật Bản. Việc tăng cường hợp tác quân sự và chia sẻ thông tin giữa hai nước là rất quan trọng để đối phó với các mối đe dọa từ bên ngoài.

3.2. Phát triển năng lực quân sự độc lập

Nhật Bản đang nỗ lực phát triển năng lực quân sự độc lập, bao gồm việc nâng cấp trang thiết bị quân sự và đào tạo lực lượng phòng vệ. Điều này giúp Nhật Bản có thể tự bảo vệ mình trong bối cảnh an ninh ngày càng phức tạp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chiến Lược An Ninh Nhật Bản

Chiến lược an ninh của Nhật Bản không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc bảo vệ an ninh quốc gia. Các biện pháp được triển khai đã giúp Nhật Bản duy trì ổn định trong khu vực và tăng cường vị thế của mình trên trường quốc tế.

4.1. Kết quả từ hợp tác an ninh với các nước láng giềng

Nhật Bản đã đạt được nhiều kết quả tích cực từ việc hợp tác an ninh với các nước láng giềng như Hàn Quốc và Australia. Những thỏa thuận này giúp tăng cường khả năng ứng phó với các mối đe dọa chung.

4.2. Tác động đến quan hệ quốc tế

Chiến lược an ninh của Nhật Bản đã góp phần định hình lại quan hệ quốc tế trong khu vực Đông Bắc Á. Nhật Bản ngày càng trở thành một đối tác quan trọng trong các vấn đề an ninh khu vực.

V. Kết Luận Về Chiến Lược An Ninh Nhật Bản Tại Đông Bắc Á

Chiến lược an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe đã có những bước tiến quan trọng trong việc đối phó với các thách thức an ninh tại Đông Bắc Á. Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn cần tiếp tục điều chỉnh chiến lược để thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh địa chính trị khu vực.

5.1. Triển vọng tương lai của chiến lược an ninh

Trong tương lai, Nhật Bản cần tiếp tục củng cố năng lực quân sự và mở rộng hợp tác quốc phòng với các nước đồng minh để đảm bảo an ninh quốc gia.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Nhật Bản sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì ổn định khu vực, bao gồm sự cạnh tranh gia tăng từ Trung Quốc và các vấn đề an ninh phi truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đông Bắc Á giữ vai trò huyết mạch trong nền kinh tế toàn cầu khi ba quốc gia đầu tàu gồm Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc chiếm tới 20% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thế giới, nắm giữ 50% tổng dự trữ ngoại hối và đóng góp 17,5% tổng giá trị thương mại quốc tế. Tuy nhiên, đây cũng là không gian địa chính trị phức tạp bậc nhất với hàng loạt điểm nóng tiềm ẩn nguy cơ xung đột vũ trang. Vấn đề phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên, tranh chấp chủ quyền tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông, đảo Dokdo/Takeshima ở biển Nhật Bản, cùng tranh chấp 4 đảo phía Bắc (Etorofu, Kunashiri, Shikotan, Habomai) giữa Nhật Bản và Nga đã biến khu vực này thành bàn cờ cạnh tranh chiến lược gay gắt.

Trước sự trỗi dậy mạnh mẽ về quân sự của Trung Quốc và các vụ thử tên lửa đạn đạo của Triều Tiên, Nhật Bản đối mặt với yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc toàn diện chính sách phòng thủ. Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở hình thành, nội dung cốt lõi và tiến trình triển khai chiến lược an ninh của Tokyo dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ 2 (giai đoạn 2012-2017). Mục tiêu cụ thể là làm rõ bước chuyển đổi từ mô hình phòng vệ thụ động sang vị thế quốc gia bình thường, củng cố trụ cột liên minh Mỹ - Nhật, đồng thời đánh giá sự dịch chuyển cán cân lực lượng quân sự trong khu vực.

Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với chính sách đối ngoại và quốc phòng của Việt Nam. Trong bối cảnh kim ngạch thương mại nội khối Đông Bắc Á tăng gấp hơn 5 lần từ 130 tỷ USD năm 1999 lên gần 700 tỷ USD năm 2012, việc phân tích sự chuyển hướng an ninh của Tokyo giúp các nhà hoạch định chiến lược Việt Nam dự báo chính xác các kịch bản địa chính trị, từ đó tối ưu hóa quan hệ Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á giữa hai quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống 3 trường phái lý thuyết nền tảng trong quan hệ quốc tế nhằm giải mã chiều sâu chính sách an ninh của Nhật Bản:

• Chủ nghĩa Hiện thực (Realism): Làm sáng tỏ cách thức Nhật Bản tối đa hóa năng lực tự vệ, xây dựng thế cân bằng quyền lực (Balance of Power) và thiết lập cơ chế răn đe năng động nhằm vô hiệu hóa các nguy cơ từ sự gia tăng ngân sách quốc phòng vượt bậc của các quốc gia láng giềng.
• Chủ nghĩa Tự do Thể chế (Liberal Institutionalism): Giải thích nỗ lực đan xen lợi ích kinh tế, thúc đẩy ngoại giao đa phương tại các diễn đàn khu vực và duy trì cấu trúc an ninh dựa trên luật pháp quốc tế nhằm giảm thiểu rủi ro xung đột trực diện.
• Chủ nghĩa Kiến tạo (Constructivism): Phân tích sự chuyển dịch trong nhận thức an ninh và bản sắc quốc gia, từ một nhà nước hòa bình tuyệt đối sang một quốc gia quốc tế chủ động đóng góp cho hòa bình.

Mô hình nghiên cứu chuẩn hóa 4 khái niệm chiến lược trung tâm: khái niệm "quốc gia bình thường", "Lực lượng phòng vệ năng động" (Dynamic Defense Force), "quyền tự vệ tập thể" (Collective Self-Defense), và "đóng góp chủ động cho hòa bình". Khung lý thuyết này liên kết chặt chẽ sự phát triển của 4 thế hệ Nguyên tắc chỉ đạo chương trình quốc phòng (NDPG) ban hành vào các năm 1976, 1995, 2004 và 2010.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn xây dựng hệ thống dữ liệu toàn diện dựa trên tập mẫu gồm 66 công trình khoa học, báo cáo chiến lược và văn kiện chính thức. Bộ dữ liệu sơ cấp bao gồm Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản giai đoạn 2010-2017, Sách xanh Ngoại giao, cùng các tuyên bố chung thượng đỉnh Mỹ - Nhật. Bộ dữ liệu thứ cấp gồm các công trình phân tích chuyên sâu của các học giả quốc tế và Việt Nam.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu tài liệu có chủ đích (Purposive Document Sampling), tập trung vào các văn kiện pháp lý mang tính bước ngoặt, các chỉ số kinh tế - quân sự định lượng giai đoạn 1990-2017. Phương pháp lịch sử và phương pháp logic được phối hợp đồng bộ để dựng lại tiến trình thay đổi chính sách từ thời kỳ Chiến tranh Lạnh đến hết năm 2017. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, hệ thống, vừa nắm bắt được bản chất chính trị - an ninh mang tính kế thừa, vừa phân tích sâu sắc những đột phá hành động dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe nhiệm kỳ 2.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2012-2017 mang lại 4 phát hiện học thuật cốt lõi:

Thứ nhất, Thủ tướng Shinzo Abe đã thực hiện cuộc cách mạng thể chế an ninh lớn nhất thời hậu chiến. Sự ủng hộ của dư luận Nhật Bản đối với việc sửa đổi Hiến pháp hòa bình đã tăng từ 53% năm 1999 lên 60% năm 2000 và đạt 65% vào năm 2004. Tận dụng xu thế này cùng tỷ lệ tín nhiệm nội các đạt trên 60% khi tái đắc cử năm 2012, chính quyền Abe đã tái diễn giải Điều 9 Hiến pháp, cho phép thực thi quyền tự vệ tập thể và thông qua Đạo luật An ninh mới.

Thứ hai, củng cố và nâng cấp liên minh Nhật - Mỹ thành mối quan hệ đối tác phòng vệ bình đẳng. Trong khi Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) duy trì quân số thường trực khoảng 140.000 người cùng hơn 400 máy bay chiến đấu hiện đại, sự hiện diện của Hạm đội 7 Hoa Kỳ với 30 tàu chiến (tổng trọng tải hơn 400.000 tấn) và 16.000 lính Mỹ đóng tại Nhật Bản đã tạo thành lá chắn răn đe liên hợp vững chắc nhất khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Thứ ba, thực thi chính sách đối ngoại đa tầng đối với Trung Quốc và Triều Tiên. Tokyo duy trì lập trường kiên quyết bảo vệ quần đảo Senkaku trước các hoạt động tuần tra hàng hải của Bắc Kinh, đồng thời ứng phó với hiểm họa hạt nhân ngầm tại Kumchangri và các đợt phóng thử tên lửa Taepodong-1 qua không phận Nhật Bản bằng cách nâng cấp hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo đa tầng.

Thứ tư, tái khôi phục vị thế ngoại giao kinh tế làm bệ đỡ cho sức mạnh an ninh. Chính sách Abenomics với 3 mũi tên đã giúp đồng Yên điều chỉnh linh hoạt giảm khoảng 30% giá trị so với thời điểm tháng 11/2012, thúc đẩy chỉ số chứng khoán Nikkei 225 tăng trưởng vượt mức 150%, đồng thời kéo tỷ lệ thất nghiệp xuống 2,7% - mức thấp nhất trong 23 năm, tạo tiềm lực tài chính dồi dào cho các chương trình hiện đại hóa trang thiết bị quốc phòng.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy sự điều chỉnh chiến lược an ninh của Nhật Bản là tất yếu khách quan, được thúc đẩy bởi sự tương tác giữa áp lực môi trường an ninh bên ngoài và nhu cầu phục hưng sức mạnh bên trong. Sau thời kỳ đình trệ kinh tế thập niên 1990 với giá trị bất động sản sụt giảm 80% năm 1998 và tăng trưởng GDP chỉ nhích từ 428.826 tỷ Yên năm 1990 lên khoảng 469.000 tỷ Yên, Nhật Bản nhận thức rõ sự suy giảm vị thế kinh tế sẽ kéo theo sự suy yếu về an ninh.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ nhìn nhận Nhật Bản dưới góc độ chính trị quan liêu thụ động, kết quả của luận văn chứng minh rằng giai đoạn 2012-2017 đánh dấu sự chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình "Lãnh đạo hành pháp quyết đoán". Dữ liệu thực chứng về chi tiêu quốc phòng và phân bổ lực lượng hải quân, không quân giai đoạn 2010-2017 có thể được trực quan hóa hiệu quả qua các biểu đồ đa trục, thể hiện sự tương quan tỷ lệ thuận giữa tốc độ phục hồi GDP 7 quý liên tiếp với việc gia tăng ngân sách mua sắm trang bị tác chiến công nghệ cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên phân tích toàn diện chiến lược an ninh của Tokyo, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy hợp tác an ninh - quốc phòng giữa Việt Nam và Nhật Bản:

1. Thúc đẩy đối thoại chiến lược an ninh cấp cao thường niên: Duy trì đều đặn tối thiểu 2 phiên Đối thoại Đối tác Chiến lược Ngoại giao - Quốc phòng (cơ chế 2+2) mỗi năm; hoàn thiện quy chế tham vấn an ninh song phương trước năm 2024; chủ thể thực hiện là Bộ Quốc phòng phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao Việt Nam.
2. Tăng cường chuyển giao công nghệ và phương tiện chấp pháp biển: Đẩy mạnh tiếp nhận 100% các gói tài trợ trang thiết bị, tàu tuần tra công nghệ cao và hỗ trợ đào tạo nghiệp vụ; nâng cao năng lực giám sát vùng đặc quyền kinh tế cho lực lượng Cảnh sát biển và Kiểm ngư Việt Nam trong khung thời gian 2019-2025; chủ thể chủ trì là Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam và Lực lượng Bảo vệ bờ biển Nhật Bản (JCG).
3. Triển khai hợp tác an ninh phi truyền thống và an ninh không gian mạng: Xây dựng tối thiểu 1 trung tâm đào tạo chuyên gia an ninh mạng chung và thiết lập đường dây nóng chia sẻ dữ liệu tình báo hàng hải; hoàn thành hạ tầng kỹ thuật trước năm 2025; cơ quan thực hiện gồm Cục An toàn thông tin, các viện nghiên cứu chiến lược quốc phòng và đối tác an ninh Nhật Bản.
4. Tối ưu hóa cơ chế phối hợp đa phương tại các diễn đàn khu vực: Đồng chủ trì ít nhất 3 sáng kiến hợp tác an ninh biển và cứu trợ nhân đạo trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN Mở rộng (ADMM+) và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF); thực thi liên tục từ năm 2018 đến 2030; chủ thể thực hiện là Phái đoàn Ngoại giao và đại diện Quốc phòng Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại và quốc phòng: Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá cục diện Đông Bắc Á, hỗ trợ xây dựng kịch bản an ninh quốc gia và tối ưu hóa thỏa thuận hợp tác quốc phòng song phương Việt Nam - Nhật Bản.
2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quan hệ quốc tế: Tài liệu tham khảo chuẩn mực hệ thống hóa toàn bộ lý thuyết Hiện thực, Thể chế và Kiến tạo trong phân tích chính sách đối ngoại, tích hợp hệ thống 66 nguồn tài liệu chuyên khảo uy tín.
3. Chuyên viên phân tích rủi ro địa chính trị và đầu tư quốc tế: Cung cấp góc nhìn toàn diện về sự tương tác giữa an ninh hàng hải và dòng chảy thương mại trị giá hơn 700 tỷ USD tại Đông Bắc Á, giúp đánh giá rủi ro chuỗi cung ứng cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
4. Sinh viên các khối ngành Ngoại giao, Quốc tế học, Luật quốc tế: Làm mẫu tài liệu phương pháp luận nghiên cứu lịch sử - logic, nâng cao kỹ năng xử lý dữ liệu quốc phòng, phân tích hiệp ước song phương và chiến lược an ninh hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao nhiệm kỳ 2 của Thủ tướng Shinzo Abe được xem là bước ngoặt an ninh của Nhật Bản? Giai đoạn 2012-2017 chứng kiến bước chuyển dịch từ phòng vệ thụ động sang chủ động đóng góp hòa bình. Với việc thành lập Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC), ban hành Chiến lược An ninh Quốc gia đầu tiên và thông qua Đạo luật An ninh 2015, Tokyo đã gỡ bỏ nhiều rào cản pháp lý thời hậu chiến.

2. Khái niệm "Lực lượng phòng vệ năng động" có điểm gì mới so với trước đây? Khái niệm này được phát triển trong NDPG 2010 và triển khai thực tế dưới thời Abe, thay thế mô hình phòng vệ cơ bản tĩnh. Lực lượng phòng vệ chuyển trọng tâm sang tính cơ động cao, khả năng sẵn sàng tác chiến nhanh, ứng dụng công nghệ tình báo ISR và kiểm soát hiệu quả các vùng biển đảo xa xôi.

3. Nhật Bản xử lý mối quan hệ vừa hợp tác vừa cạnh tranh với Trung Quốc ra sao? Tokyo áp dụng chiến lược phòng ngừa đa tầng (Hedging). Một mặt, Nhật Bản kiên quyết răn đe bảo vệ chủ quyền đảo Senkaku và các tuyến hàng hải; mặt khác, thúc đẩy quan hệ chiến lược cùng có lợi để duy trì kim ngạch thương mại nội khối Đông Bắc Á khổng lồ.

4. Vai trò then chốt của Liên minh Nhật - Mỹ trong giai đoạn này là gì? Liên minh Nhật - Mỹ tiếp tục là hòn đá tảng trong cấu trúc an ninh Đông Bắc Á. Thỏa thuận Hướng dẫn Hợp tác Quốc phòng sửa đổi năm 2015 đã mở rộng phạm vi tác chiến chung toàn cầu, cho phép hai nước phối hợp liền mạch từ thời bình đến các tình huống khẩn cấp.

5. Luận văn đóng góp hàm ý chính sách nào quan trọng nhất cho Việt Nam? Luận văn chỉ rõ Việt Nam cần tận dụng đà mở rộng hợp tác an ninh biển của Nhật Bản để nâng cao năng lực phòng thủ biển đảo, đồng thời giữ vững nguyên tắc độc lập tự chủ và cân bằng quan hệ với các nước lớn trong khu vực.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở hình thành và quá trình triển khai chiến lược an ninh Đông Bắc Á của Nhật Bản giai đoạn 2012-2017.
• Khẳng định bước chuyển lịch sử của Tokyo hướng tới vị thế quốc gia bình thường thông qua việc thực thi quyền tự vệ tập thể và nâng cấp liên minh chiến lược với Hoa Kỳ.
• Làm rõ cấu trúc an ninh đa tầng: răn đe mạnh mẽ các mối đe dọa hạt nhân và chủ quyền biển đảo, song song với việc bảo đảm không gian hợp tác kinh tế thương mại hàng trăm tỷ USD.
• Phân tích sự thành công của chính sách Abenomics (Nikkei tăng hơn 150%, thất nghiệp giảm còn 2,7%) như nền tảng vật chất then chốt để củng cố sức mạnh quốc phòng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp thiết thực cho Việt Nam trong việc đẩy mạnh hợp tác an ninh biển, an ninh mạng và tăng cường đối thoại chiến lược cấp cao với Tokyo.

Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan nghiên cứu chiến lược cần tiếp tục theo dõi tiến trình sửa đổi Hiến pháp Nhật Bản và không gian chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) giai đoạn 2020-2030. Các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia học thuật và sinh viên chuyên ngành hãy tích cực khai thác những luận điểm thực chứng của luận văn để vận dụng vào công tác nghiên cứu thực tiễn và phát triển quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Nhật Bản lên tầm cao mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương 8 tiết. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CỞ SỞ HÌNH THÀNH CHIẾN LƢỢC AN NINH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI KHU VỰCĐÔNG BẮCÁ DƢỚI THỜI THỦ TƢỚNG SHINZO ABE NHIỆM KỲ II 1.Tình hình quốc tế, khu vực và trong nƣớc Nhật Bản dƣới thời Thủ tƣớng Shinzo Abe nhiệm kỳ II 1. Tình hình quốc tế 1. Xu thế đa cực hóa Kể từ sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh vào đầu thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới nói chung, cũng như khu vực Đông Á nói riêng đã có nhiều biến đổi sâu sắc trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội,… khiến cho hầu hết các quốc gia, lãnh thổ bị cuốn vào dòng chảy hội nhập của xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá, cũng vì vậy, sự liên kết, hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia, lãnh thổ ngày càng gia tăng mạnh mẽ hơn [2, tr17].

Chiến tranh lạnh kết thúc kéo theo sự sụp đổ của Trật tự thế giới hai cực đứng đầu là Liên Xô và Mỹ. Liên Xô sụp đổ, Mỹ trở thành siêu cường duy nhất với ưu thế vượt trội cả về kinh tế, quân sự, chính trị và khoa học - kỹ thuật. Hơn nữa, thập kỷ đầu của thời kỳ sau chiến tranh lạnh lại chứng kiến một thời kỳ kinh tế phát triển dài nhất trong lịch sử nước Mỹ. Khoảng cách giữa Mỹ và các đối thủ đặc biệt là Nhật Bản và EU càng được mở rộng vì sự chênh lệch lớn trong tốc độ phát triển kinh tế.

Từ năm 1990 đến 1998, kinh tế Mỹ tăng tới 27%, gần như gấp đôi so với EU 15% và Nhật Bản 9% [11, tr. Mỹ có khả năng duy trì được vị trí siêu cường của mình trong nhiều thập kỷ tới. Mỹ còn nắm giữ vai trò chủ đạo trong các thiết chế tài chính, thương mại thế giới như IMF, WTO, WB…Mỹ cũng là nước lãnh đạo khối liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) và qua đó duy trì sự lệ thuộc của các nước Tây Âu vào Mỹ về măt chính trị và quân sự. Mặc dù là siêu cường duy 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhất với sức mạnh tổng hợp vượt trội, Mỹ không thể chi phối toàn bộ công việc của thế giới và áp đặt ý chí của mình [14, tr.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc, khả năng phục hồi của Nga, tính độc lập ngày càng cao của Nhật Bản và EU cũng như sự lớn mạnh của Ấn Độ và đặc biệt là sự hình thành những tập hợp lực lượng chống lại xu thế đơn cực của Mỹ, làm cho Mỹ không dễ dàng thực hiện được tham vọng của mình. Điều này càng rõ hơn ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi mà một trật tự khu vực đa cực đang hình thành rõ nét [13,tr. Tuy nhiên, trật tự thế giới đang hình thành là một trật tự đa cực không đồng đều trong đó cực Mỹ là áp đảo, không chỉ ở khía cạnh so sánh lực lượng mà còn về phạm vi địa lý. Trong khi vai trò an ninh chính trị của Trung Quốc và Nhật chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Á, của Nga và Tây Âu ở Châu Âu thì Mỹ có mặt và đóng vai trò chủ yếu trên cả hai chính trường quan trọng nhất của thế giới là châu Âu và châu Á[9, tr.

Những xu thế này có tác động sâu sắc tới cục diện quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á- Thái Bình Dương và đặc biệt là quan hệ giữa các nước lớn Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Ấn Độ [6, tr. Sự đấu tranh giữa chủ trương xây dựng một thế giới đơn cực của Mỹ và sự phấn đấu cho một thế giới đa cực trong đó có Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Ấn Độ giành được chỗ đứng cho mình là một cuộc ganh đua lâu dài, khó khăn và còn ẩn chứa nhiều bất trắc. Vì vậy, hai mặt hợp tác và đấu tranh sẽ tiếp tục đan xen nhau và thể hiện với những thăng trầm trong quan hệ của các nước ở khu vực trong nhiều thập kỷ tới [6,tr. Xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, các nước trên thế giới đều mong muốn duy trì một môi trường quốc tế hoà bình và hợp tác để phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế.

Phát triển kinh tế trở thành ưu tiên hàng đầu trong chiến lược của mọi quốc gia đã và đang trở thành nhân tố quyết định của sức mạnh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quốc gia. Cạnh tranh kinh tế ngày càng chiếm ưu thế so với chạy đua vũ trang. Tuy vậy, yếu tố kinh tế không thể thay thế vai trò của sức mạnh quân sự trong việc đảm bảo an ninh quốc gia, khu vực và quốc tế [19,tr22]. Hầu hết các khối và các nước đều cần có môi trường bên trong và bên ngoài ổn định, hoà bình để tập trung phát triển kinh tế.

Đây là một đặc điểm có tính chất chi phối các quan hệ kinh tế quốc tế. Với mục tiêu trọng tâm là xây dựng tiềm lực kinh tế nên các nước đều cố gắng tránh các xung đột đối kháng và tìm cách giải quyết bằng đối thoại, đàm phán hoà bình khi có mâu thuẫn nảy sinh [40, tr. Sự trỗi dậy của nhiều nước đang phát triển cho thấy có hiện tượng chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, xã hội và chính trị giữa các nước và các khu vực khác nhau trong bối cảnh vừa phải phụ thuộc, hợp tác cùng nhau phát triển vừa cạnh tranh quyết liệt. Từng nước, kể cả những nước lớn đều đứng trước những cơ hội và thách thức vừa có tính phổ biến vừa có tính đặc thù với mỗi quốc gia để lựa chọn và giải quyết.

Chính sự phát triển không đồng đều đã dẫn tới sự mất cân bằng và phân bố quyền lực mới. Xu thế toàn cầu hoá và khu vực hóa Sự chuyển đổi công nghệ từ những năm 1970 và cuộc cách mạng tin học đã thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình toàn cầu hoá. Một mạng lưới toàn cầu về mậu dịch, sản xuất, thông tin, tiền tệ và kỹ thuật dần dần được hình thành. Mặt khác, giá thành giao thông vận tải và thông tin ngày càng giảm, thúc đẩy nhanh hơn tiến trình toàn cầu hoá và mang lại cơ hội cũng như hàm chứa những thách thức to lớn đối với các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển.

Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á là minh chứng sống động về sức tàn phá của các lực lượng tài chính xuyên quốc gia đối với các nền kinh tế đang phát triển chưa chuẩn bị đầy đủ để đương đầu với những thách thức của toàn cầu hoá. Song hành với xu thế toàn cầu hoá là xu thế khu vực hoá. Thế giới đang chứng kiến sự lớn mạnh của các khối liên kết khu vực như EU, NAFTA, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] APEC, ASEAN và các tổ chức liên kết khác ở châu Phi và Mỹ Latinh. Chỉ tính riêng liên kết giữa ASEAN với các nước Đông Bắc Á tạo thành ASEAN + 1, ASEAN + 3…cùng với đó là sự hình thành các khu vực thương mại tự do của các khối liên kết đã khiến cho hoạt động kinh tế của nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có Đông Á trở nên sôi động hơn bao giờ hết.

Toàn cầu hoá và khu vực hoá không phải là hai xu thế đối nghịch nhau. Khu vực hoá có thể được coi là một bước đệm, ở mức độ nào đó là sự tập hợp lực lượng giữa các nền kinh tế khu vực để đối phó với những thách thức, cạnh tranh ở tầm toàn cầu. Xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá là một nhân tố rất quan trọng tác động đến chiều hướng chính sách của các nước và động thái phát triển của toàn thế giới. Thực chất của quá trình này là sự gia tăng các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá vượt qua biên giới quốc gia nhưng diễn ra không đồng đều về cường độ và phạm vi địa lý giữa mỗi nước cũng như mỗi khu vực [18,tr.

Tiến trình này đem đến kết quả là bản đồ thế giới dần dần thay đổi theo hướng đa trung tâm, nhiều cường quốc cùng tồn tại cạnh nhau. Ví dụ như các liên minh khu vực lớn như EU, NAFTA, APEC, liên minh tiểu khu vực khác như ASEAN, FTA, Thị trường chung châu Mỹ và Cộng đồng Nam Phi. Tình hình khu vực Cùng với những chuyển biến nhanh chóng trên thế giới, khu vực Châu Á-Thái Bình Dương sau Chiến tranh lạnh cũng có nhiều thay đổi đáng kể, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản. Sau nhiều năm là nơi tập trung của những mâu thuẫn, xung đột kéo dài, bước sang giai đoạn này cùng với xu thế chung của thế giới, Châu Á - Thái Bình Dương đã trở thành một khu vực của xu thế hoà bình, ổn định và hợp tác.

Tuy nhiên, khu vực Đông Bắc Á lại được xem là điểm nóng về chính trị, trong những năm gần Đông Bắc Á đang phải đối mặt với nhiều diễn biến phức tạp về tranh chấp biên giới lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên, xung đột cục 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bộ, chạy đua vũ trang, tập trận giữa các quốc gia trong khu vực và với bên ngoài gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh khu vực. Các nước trong khu vực đều điều chỉnh chiến lược theo hướng hợp tác và đấu tranh trong cùng tồn tại hoà bình. Sự điều chỉnh này được các nước thể hiện bằng sư hiện diện của lượng lược quân đội, trang bị vũ khí cho quân đội. Các lực lƣợng quân sự lớn tại Châu Á – Thái Bình Dƣơng Số quân Tàu chiến Vũ khí Máy bay Quốc gia (ngƣời) (cái) (tấn) (cái) Nga 80.000 390 Bắc Triều Tiên 1.000 510 Hạm đội 7 Mỹ 30 400.000 50 Lực lượng Mỹ tại 16.000 - - 150 Nhật Lực lượng Mỹ trong 150.000 - - 80 ROK Nhật Bản 140.000 400 (Nguồn: Sách trắng quốc phòng Nhật Bản năm 2017) Sự điều chỉnh chiến lược của các nước đe dọa trực tiếp đến Nhật Bản buộc Nhật Bản phải có chiến lượcan ninh của mình để đối phó với các mối đe dọa nhằm bảo đảm an ninh quốc gia.