phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương 8 tiết. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CỞ SỞ HÌNH THÀNH CHIẾN LƢỢC AN NINH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI KHU VỰCĐÔNG BẮCÁ DƢỚI THỜI THỦ TƢỚNG SHINZO ABE NHIỆM KỲ II 1.Tình hình quốc tế, khu vực và trong nƣớc Nhật Bản dƣới thời Thủ tƣớng Shinzo Abe nhiệm kỳ II 1. Tình hình quốc tế 1. Xu thế đa cực hóa Kể từ sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh vào đầu thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới nói chung, cũng như khu vực Đông Á nói riêng đã có nhiều biến đổi sâu sắc trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội,… khiến cho hầu hết các quốc gia, lãnh thổ bị cuốn vào dòng chảy hội nhập của xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá, cũng vì vậy, sự liên kết, hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia, lãnh thổ ngày càng gia tăng mạnh mẽ hơn [2, tr17].
Chiến tranh lạnh kết thúc kéo theo sự sụp đổ của Trật tự thế giới hai cực đứng đầu là Liên Xô và Mỹ. Liên Xô sụp đổ, Mỹ trở thành siêu cường duy nhất với ưu thế vượt trội cả về kinh tế, quân sự, chính trị và khoa học - kỹ thuật. Hơn nữa, thập kỷ đầu của thời kỳ sau chiến tranh lạnh lại chứng kiến một thời kỳ kinh tế phát triển dài nhất trong lịch sử nước Mỹ. Khoảng cách giữa Mỹ và các đối thủ đặc biệt là Nhật Bản và EU càng được mở rộng vì sự chênh lệch lớn trong tốc độ phát triển kinh tế.
Từ năm 1990 đến 1998, kinh tế Mỹ tăng tới 27%, gần như gấp đôi so với EU 15% và Nhật Bản 9% [11, tr. Mỹ có khả năng duy trì được vị trí siêu cường của mình trong nhiều thập kỷ tới. Mỹ còn nắm giữ vai trò chủ đạo trong các thiết chế tài chính, thương mại thế giới như IMF, WTO, WB…Mỹ cũng là nước lãnh đạo khối liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) và qua đó duy trì sự lệ thuộc của các nước Tây Âu vào Mỹ về măt chính trị và quân sự. Mặc dù là siêu cường duy 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất với sức mạnh tổng hợp vượt trội, Mỹ không thể chi phối toàn bộ công việc của thế giới và áp đặt ý chí của mình [14, tr.
Sự trỗi dậy của Trung Quốc, khả năng phục hồi của Nga, tính độc lập ngày càng cao của Nhật Bản và EU cũng như sự lớn mạnh của Ấn Độ và đặc biệt là sự hình thành những tập hợp lực lượng chống lại xu thế đơn cực của Mỹ, làm cho Mỹ không dễ dàng thực hiện được tham vọng của mình. Điều này càng rõ hơn ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi mà một trật tự khu vực đa cực đang hình thành rõ nét [13,tr. Tuy nhiên, trật tự thế giới đang hình thành là một trật tự đa cực không đồng đều trong đó cực Mỹ là áp đảo, không chỉ ở khía cạnh so sánh lực lượng mà còn về phạm vi địa lý. Trong khi vai trò an ninh chính trị của Trung Quốc và Nhật chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Á, của Nga và Tây Âu ở Châu Âu thì Mỹ có mặt và đóng vai trò chủ yếu trên cả hai chính trường quan trọng nhất của thế giới là châu Âu và châu Á[9, tr.
Những xu thế này có tác động sâu sắc tới cục diện quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á- Thái Bình Dương và đặc biệt là quan hệ giữa các nước lớn Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Ấn Độ [6, tr. Sự đấu tranh giữa chủ trương xây dựng một thế giới đơn cực của Mỹ và sự phấn đấu cho một thế giới đa cực trong đó có Trung Quốc, Nhật Bản, Nga và Ấn Độ giành được chỗ đứng cho mình là một cuộc ganh đua lâu dài, khó khăn và còn ẩn chứa nhiều bất trắc. Vì vậy, hai mặt hợp tác và đấu tranh sẽ tiếp tục đan xen nhau và thể hiện với những thăng trầm trong quan hệ của các nước ở khu vực trong nhiều thập kỷ tới [6,tr. Xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, các nước trên thế giới đều mong muốn duy trì một môi trường quốc tế hoà bình và hợp tác để phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế.
Phát triển kinh tế trở thành ưu tiên hàng đầu trong chiến lược của mọi quốc gia đã và đang trở thành nhân tố quyết định của sức mạnh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc gia. Cạnh tranh kinh tế ngày càng chiếm ưu thế so với chạy đua vũ trang. Tuy vậy, yếu tố kinh tế không thể thay thế vai trò của sức mạnh quân sự trong việc đảm bảo an ninh quốc gia, khu vực và quốc tế [19,tr22]. Hầu hết các khối và các nước đều cần có môi trường bên trong và bên ngoài ổn định, hoà bình để tập trung phát triển kinh tế.
Đây là một đặc điểm có tính chất chi phối các quan hệ kinh tế quốc tế. Với mục tiêu trọng tâm là xây dựng tiềm lực kinh tế nên các nước đều cố gắng tránh các xung đột đối kháng và tìm cách giải quyết bằng đối thoại, đàm phán hoà bình khi có mâu thuẫn nảy sinh [40, tr. Sự trỗi dậy của nhiều nước đang phát triển cho thấy có hiện tượng chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, xã hội và chính trị giữa các nước và các khu vực khác nhau trong bối cảnh vừa phải phụ thuộc, hợp tác cùng nhau phát triển vừa cạnh tranh quyết liệt. Từng nước, kể cả những nước lớn đều đứng trước những cơ hội và thách thức vừa có tính phổ biến vừa có tính đặc thù với mỗi quốc gia để lựa chọn và giải quyết.
Chính sự phát triển không đồng đều đã dẫn tới sự mất cân bằng và phân bố quyền lực mới. Xu thế toàn cầu hoá và khu vực hóa Sự chuyển đổi công nghệ từ những năm 1970 và cuộc cách mạng tin học đã thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình toàn cầu hoá. Một mạng lưới toàn cầu về mậu dịch, sản xuất, thông tin, tiền tệ và kỹ thuật dần dần được hình thành. Mặt khác, giá thành giao thông vận tải và thông tin ngày càng giảm, thúc đẩy nhanh hơn tiến trình toàn cầu hoá và mang lại cơ hội cũng như hàm chứa những thách thức to lớn đối với các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển.
Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á là minh chứng sống động về sức tàn phá của các lực lượng tài chính xuyên quốc gia đối với các nền kinh tế đang phát triển chưa chuẩn bị đầy đủ để đương đầu với những thách thức của toàn cầu hoá. Song hành với xu thế toàn cầu hoá là xu thế khu vực hoá. Thế giới đang chứng kiến sự lớn mạnh của các khối liên kết khu vực như EU, NAFTA, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com APEC, ASEAN và các tổ chức liên kết khác ở châu Phi và Mỹ Latinh. Chỉ tính riêng liên kết giữa ASEAN với các nước Đông Bắc Á tạo thành ASEAN + 1, ASEAN + 3…cùng với đó là sự hình thành các khu vực thương mại tự do của các khối liên kết đã khiến cho hoạt động kinh tế của nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có Đông Á trở nên sôi động hơn bao giờ hết.
Toàn cầu hoá và khu vực hoá không phải là hai xu thế đối nghịch nhau. Khu vực hoá có thể được coi là một bước đệm, ở mức độ nào đó là sự tập hợp lực lượng giữa các nền kinh tế khu vực để đối phó với những thách thức, cạnh tranh ở tầm toàn cầu. Xu thế toàn cầu hoá, khu vực hoá là một nhân tố rất quan trọng tác động đến chiều hướng chính sách của các nước và động thái phát triển của toàn thế giới. Thực chất của quá trình này là sự gia tăng các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá vượt qua biên giới quốc gia nhưng diễn ra không đồng đều về cường độ và phạm vi địa lý giữa mỗi nước cũng như mỗi khu vực [18,tr.
Tiến trình này đem đến kết quả là bản đồ thế giới dần dần thay đổi theo hướng đa trung tâm, nhiều cường quốc cùng tồn tại cạnh nhau. Ví dụ như các liên minh khu vực lớn như EU, NAFTA, APEC, liên minh tiểu khu vực khác như ASEAN, FTA, Thị trường chung châu Mỹ và Cộng đồng Nam Phi. Tình hình khu vực Cùng với những chuyển biến nhanh chóng trên thế giới, khu vực Châu Á-Thái Bình Dương sau Chiến tranh lạnh cũng có nhiều thay đổi đáng kể, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình điều chỉnh chính sách an ninh của Nhật Bản. Sau nhiều năm là nơi tập trung của những mâu thuẫn, xung đột kéo dài, bước sang giai đoạn này cùng với xu thế chung của thế giới, Châu Á - Thái Bình Dương đã trở thành một khu vực của xu thế hoà bình, ổn định và hợp tác.
Tuy nhiên, khu vực Đông Bắc Á lại được xem là điểm nóng về chính trị, trong những năm gần Đông Bắc Á đang phải đối mặt với nhiều diễn biến phức tạp về tranh chấp biên giới lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên, xung đột cục 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bộ, chạy đua vũ trang, tập trận giữa các quốc gia trong khu vực và với bên ngoài gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh khu vực. Các nước trong khu vực đều điều chỉnh chiến lược theo hướng hợp tác và đấu tranh trong cùng tồn tại hoà bình. Sự điều chỉnh này được các nước thể hiện bằng sư hiện diện của lượng lược quân đội, trang bị vũ khí cho quân đội. Các lực lƣợng quân sự lớn tại Châu Á – Thái Bình Dƣơng Số quân Tàu chiến Vũ khí Máy bay Quốc gia (ngƣời) (cái) (tấn) (cái) Nga 80.000 390 Bắc Triều Tiên 1.000 510 Hạm đội 7 Mỹ 30 400.000 50 Lực lượng Mỹ tại 16.000 - - 150 Nhật Lực lượng Mỹ trong 150.000 - - 80 ROK Nhật Bản 140.000 400 (Nguồn: Sách trắng quốc phòng Nhật Bản năm 2017) Sự điều chỉnh chiến lược của các nước đe dọa trực tiếp đến Nhật Bản buộc Nhật Bản phải có chiến lượcan ninh của mình để đối phó với các mối đe dọa nhằm bảo đảm an ninh quốc gia.