Chương 1 đã giới thiệu các van dé tổng quan về dé tài, chương 2 sẽ trình bày thông tin về cộng đồng ảo, lý thuyết Vốn Xã Hội, lý thuyết Sử Dụng va Hài Lòng, các nghiên cứu đã được thực hiện liên quan đến đề tài, các cơ sở lý thuyết, đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết của mô hình.2 Tổng quan về cộng đồng ảo 2.1 Giới thiệu Thuật ngữ cộng đồng ảo (virtual community) xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1987 trong một bài viết của Howard Rheingold trên tạp chí The Whole Earth Review. Sau đó trong quyền sách The Virtual Community (1993) của mình, ông mở rộng bài viết của mình và đưa ra khái niệm về cộng đồng ảo như sau: Cộng đồng ảo là một tập hợp xã hội của những người sử dụng mạng lưới máy tính, khi có đủ số lượng người thực hiện những cuộc thảo luận công cộng đủ lâu, với day đủ các cảm giác của con người dé hình thành nên những mạng lưới các mối quan hệ cá nhân trong không gian mạng. Cộng đồng dau tiên của những cá nhân kết nối thông qua máy tinh đã được tạo nên vào năm 1968 bởi J.R Licklider và Robert Taylor, họ là những nhà quản trị nghiên cứu cho Cơ quan nghiên cứu dự án quốc phòng tiên tiến của Mỹ (DARPA), họ đã thiết lập các nghiên cứu và kết quả trong đó là tạo nên một cộng đồng APRANET, là tiền thân của Internet. Đầu thế ky 21, bốn nút máy tính tại Truong Đại Hoc California tai Los Angeles, SRI, Trường Dai Hoc California tại Santa Barbara va Trường Đại Hoc Utah đã tạo nên cộng đồng APRANET trong năm 1969.
Cộng đồng này đã mở rộng ra bao gồm một tỷ người sử dụng Internet (Theo http://en.org) Cộng đồng Well (http:/www.com) được hình thành năm 1985, cộng đồng nhóm tin Usenet hình thành năm 1979 được xem là những cộng đồng ảo đầu tiền trên internet. Những hoạt động trên mang lưới Internet đã mở rộng ra rất nhiều ké từ khi Rheinghold mô tả về Hệ thống bảng thông báo (BBS), phòng trò chuyện (chat rooms), danh sách thư điện tử. Trong thế kỷ 21, con người gặp gỡ, vui chơi, thảo luận, kinh doanh va tô chức các hoạt động tập thé thong qua tin nhắn tức thời, blog, trang mạng xã hội, trang mạng chia sẻ hình ảnh và truyền thông.2 Khái niệm cộng đồng ao Theo định nghĩa của Rheingold (Rheingold, 1993): Cộng đồng ảo là một tập hợp xã hội của những người sử dụng mạng lưới máy tính, khi có đủ số lượng người thực hiện những cuộc thảo luận công cộng đủ lâu, với đầy đủ các cảm giác của con người dé hình thành nên những mạng lưới các mối quan hệ cá nhân trong không gian mạng. Từ đó cho đến nay đã có thêm những định nghĩa khác về cộng đồng ảo như: Cộng đồng ảo là một nhóm những người có lợi ích chung hay mục tiêu chung, tương tác với nhau băng giao tiếp điện tử (Dennis, Pootheri, và Natarajan, 1998).
Cộng đồng ao là các nhóm đối tượng thường xuyên gặp gỡ dé thảo luận về một chủ đề ma tat cả các thành viên quan tâm đến (Figallo, 1998). Cộng đồng ảo là những mạng lưới trong đó những người sử dụng máy tính trực tuyến chia sẻ những sở thích chung và tương tác với nhau một cách tự nguyện để trao đôi thông tin (Gu và cộng sự, 2007) 2.3 Đặc điểm của cộng đồng ảo Từ các khái niệm định nghĩa về cộng đồng ảo có thể thay được một số đặc trưng cơ bản nhất về cộng đồng ảo như sau: - Tập hop gồm nhiều người - Không phải là những cộng đồng thực nhưng hoàn toàn tương tác với nhau thông qua trung gian máy tính hoặc những phương tiện truyền thông khác. - Có cùng những sự quan tâm, sở thích hay hướng tới những mục tiêu giống nhau. - Thường xuyên tương tác với nhau để trao đổi thông tin.4 Các loại hình cộng đồng ảo Theo Lee (Lee va cộng sự, 2003) thì không có sự phân loại của cộng đồng ảo bao gom moi khia canh, hoac gan dưới mọi hoàn cảnh.
Có nhiều cách để phân loại các cộng đồng ảo, tùy thuộc vào sự lựa chọn phân loại dựa trên tiêu chí nào. Tạp chí Computer- Mediated Communication thì phân loại cộng đồng ảo dựa trên 2 cấp độ: Cấp độ thứ nhất: phân loại dựa trên thành viên khởi xướng và tổ chức tài trợ. Cộng đồng ảo thành viên là những cộng động ma được thành lập và quản lý bởi các thành viên. Cộng đồng tô chức tài trợ là các cộng đồng được tài trợ bởi một tổ chức thương mại hoặc phi thương mại, ví dụ như chính phủ, phi lợi nhuận (Lauden & Traver, 2003).
Cấp độ thứ hai: phân loại dựa trên định hướng mối quan hệ chung của cộng đồng. Định hướng mối quan hệ liên quan đến các loại mối quan hệ nuôi dưỡng giữa các thành viên của cộng đồng. Cộng đồng thành viên bat đầu thúc day các mối quan hệ xã hội hoặc quan hệ về chuyên môn giữa các thành viên. Các tô chức tài trợ nuôi dưỡng các mối quan hệ giữa cả các thành viên và giữa các cá nhân thuộc về các tổ chức tài trợ này (ví dụ: khách hàng, nhân viên).
Markus (Markus, 2002) phân loại các cộng đồng ảo dựa trên định hướng xã hội, định hướng nghé nghiệp va định hướng thương mại. Trong các cộng đồng ảo định hướng xã hội thì các mỗi quan hệ cá nhân có tính chất không chuyên nghiệp được bồi dưỡng. Thông thường, các cộng đồng này phát triển xung quanh hoạt động giải trí, sở thích hoặc các quan tâm về các van dé không chuyên nghiệp khác (Ví dụ: Facebook). Trong cộng đồng chuyên nghiệp, các mỗi quan hệ thành viên được hình thành xung quanh việc chia sẻ các lợi ích về van dé chuyên môn.
Các cộng đông này bao gôm các mạng kiên thức chuyên môn và dựa trên cộng đông học tập của học sinh, sinh viên (Vi du: caohockinhte. Cộng đồng định hướng thương mại được tài trợ bởi các tô chức thương mại. Dựa trên đặc điểm chức năng của trang web thì có thể phân loại như sau: Bang tin trên internet (Internet message boards) Bang tin trực tuyến là một diễn đàn nơi mà mọi người có thé thảo luận về những suy nghĩ hoặc các ý tưởng trên các chủ đề khác nhau. Trung tâm tin nhắn trực tuyến nay cho phép người sử dụng có thé tự tạo một chủ đề mới hoặc chon một bảng tin nào đó đã có sẵn để đọc và đóng góp bài viết của mình vào đó.
Người dùng sẽ bắt đầu cuộc thảo luận băng cách viết một bài trên chủ đề đó. Người dùng khác, những người chọn để đáp ứng có thể theo dõi các cuộc thảo luận băng cách thêm vào bài của riêng mình trong chủ đề đó. Bảng tin không phải là cuộc trò chuyện trực tiếp dựa trên câu trả lời bởi vì người sử dụng không cần phải đáp ứng ngay lập tức. Bất cứ khi nào người dùng đã xem lại bảng tin, thì họ có thé viết phản hồi ý kiến.
Không giống như một cuộc trò chuyện, bảng tin không có một phản hồi tức thời và yêu cầu người sử dụng tích cực đến các trang web để kiểm tra câu trả lời. Vi dụ trang web điển hình cho dạng nay là: www. Phong tro chuyén trwc tuyén (Online chat rooms) Ngay sau khi có sự gia tăng về mối quan tâm trong bang tin va các diễn dan, mọi người bắt đầu muốn có một cách dé giao tiếp với cộng đồng của họ trong thời gian thực. Nhược điểm của bảng tin là mọi người sẽ phải chờ đợi cho đến khi một người dùng khác gửi bài trả lời của họ, trong đó có tất cả mọi người trên toàn thế giới trong các khung thời gian khác nhau, nên có thể mất một thời gian chờ đợi.
Sự phát triển của các phòng trò chuyện trực tuyến cho phép mọi người nói chuyện với bất cứ ai đã đăng nhập cùng một lúc với họ. Băng cách này, các thông điệp được gửi đi và người sử dụng trực tuyến ngay lập tức có thể trả lời lại. Tổ chức đầu tiên phát triển loại hình này là CompuServe CB, họ tổ chức ra bốn mươi kênh, trong đó người dùng có thể nói chuyện với nhau trong thời gian thực. Ý tưởng về bốn mươi kênh khác nhau dẫn đến ý tưởng lập các phòng trò chuyện với các chủ đề khác nhau.
Người dùng có thể chọn để tham gia một phòng chat đã tồn tại mà họ thay thú vi, hoặc bat đầu một phòng chat mới nếu họ không tìm thay chủ dé yêu thích. Hiện nay, các phòng trò chuyện có rat nhiều chủ dé dé mọi người có thể nói chuyện với những người khác có sở thích tương tự. Phòng chat hiện đang được cung cấp bởi Internet Relay Chat (IRC) và các trang web cá nhân khác như Yahoo, MSN va AOL. Thể giới ảo Thế giới ảo là một hình thức mang tính tương tác nhất của tất cả các hình thức cộng đồng ảo.
Trong loại cộng đồng ảo này, những người tham gia được kết nối băng cách sống như một nhân vật trong thé giới máy tính. Người sử dụng tao ra nhân vật làm hình ảnh biểu tượng (avatar) của mình (từ việc lựa chọn trang phục của avatar đến thiết kế ngôi nhà của avatar), kiếm soát cuộc sống và các tương tác của nhân vật đó với các nhân vật khác trong thế giới ảo 3-D. Nó tương tự như một trò chơi máy tính, tuy nhiên không có mục tiêu cho các người chơi. Một thế giới ảo chỉ đơn giản là cung cấp cho người dùng cơ hội để xây dựng và vận hành một cuộc sống tưởng tượng trong lĩnh vực ảo.
Nhân vật trong thế gidi ao có thé nói chuyện với nhau và hầu như tương tác cùng mọi người sé có trong thực tế. Ví dụ, nhân vật có thể giao tiếp với nhau và giữ mối quan hệ thân mật trực tuyến. Đây là loại hình cộng đồng ảo cho phép mọi người không chỉ tổ chức các cuộc hội thoại với người khác trong thời gian thực, mà còn tham gia và tương tác với những người khác. Người dùng có thé chon dé làm avatar giỗng như họ, hoặc tương tác với một cá tính hoàn toàn khác so với họ.
Khi nhân vật tương tác với các nhân vật khác, họ có thể nhận biết nhau không chỉ thông qua dựa trên văn bản nói chuyện, mà còn bởi kinh nghiệm ảo. Trong một thế giới ảo, nhân vật có thể làm các hoạt động cùng nhau, giống như những người bạn có thé làm trong thực tế. Second Life là một trong những thé giới ảo pho biến nhất trên Internet. Các dich vụ mang xã hội 10 Dịch vụ mạng xã hội là loại hình nổi bật nhất của cộng đồng ao.