Chế Độ Bảo Hiểm Thất Nghiệp Ở Trung Quốc (1986-2010)

Luận án tiến sĩ phân tích chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Trung Quốc giai đoạn 1986-2010, tập trung vào khu vực học và văn hóa học.

• Tác giả: Nguyễn Mai Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Kim Bảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Trung Quốc học
• Đề tài: Chế Độ Bảo Hiểm Thất Nghiệp Ở Trung Quốc (1986 - 2010)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các hình
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƯỚC
• 1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI
• 1.2.1. Tại Trung Quốc
• 1.2.2. Tại các nước phương Tây
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC
• 2.1. Khái niệm, phân loại, vai trò, đặc điểm của chế độ bảo hiểm thất nghiệp
• 2.2. Chế độ bảo hiểm thất nghiệp
• 2.3. Một số lý thuyết cơ bản về bảo hiểm thất nghiệp
• 2.3.1. Lý thuyết của phương Tây
• 2.3.2. Lý thuyết của Trung Quốc
• 2.4. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 2.4.1. Thực tiễn hình thành bảo hiểm thất nghiệp ở một số nước phát triển phương Tây
• 2.4.2. Mô hình bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 1986-2010
• 3.1. CÁC GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC
• 3.1.1. Giai đoạn xây dựng chế độ cứu trợ thất nghiệp (trước năm 1986)
• 3.1.2. Giai đoạn hình thành chế độ bảo hiểm thất nghiệp (1986-1999)
• 3.1.3. Giai đoạn cải cách và phát triển chế độ bảo hiểm thất nghiệp (1999-2010)
• 3.1.3.1. Tình hình thất nghiệp ở Trung Quốc giai đoạn 1999-2010
• 3.1.3.2. Xây dựng khung cơ bản của chế độ bảo hiểm thất nghiệp hiện hành
• 3.1.3.3. Các biện pháp cải cách và phát triển chế độ bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2. ĐÁNH GIÁ CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC
• 3.2.1. Tác động của bảo hiểm thất nghiệp đối với đối tượng thụ hưởng và đối với xã hội
• 3.2.1.1. Đối với đối tượng thụ hưởng
• 3.2.1.2. Đối với xã hội
• 3.2.2. Vấn đề đầu tư và sử dụng quỹ bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.2.1. Vấn đề đầu tư quỹ
• 3.2.2.2. Vấn đề sử dụng quỹ
• 3.2.3. Cơ chế quản lý và vận hành bảo hiểm thất nghiệp
• 3.3. SO SÁNH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC VỚI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC VÀ MỘT SỐ GỢI MỞ CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
• 4.1. TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở TRUNG QUỐC
• 4.1.1. Thuận lợi
• 4.2. BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ TRUNG QUỐC
• 4.2.1. Bài học thành công
• 4.2.2. Bài học chưa thành công
• 4.3. MỘT SỐ GỢI MỞ CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
• 4.3.1. So sánh chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam và Trung Quốc
• 4.3.2. Những yếu tố tác động đến sự phát triển của bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 4.3.2.1. Yếu tố kinh tế xã hội
• 4.3.2.2. Yếu tố lao động, việc làm và thất nghiệp hiện nay
• 4.3.3. Gợi mở chính sách
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bảo Hiểm Thất Nghiệp Trung Quốc 1986 2010

Bài viết này tập trung phân tích quá trình phát triển của bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc từ năm 1986 đến 2010. Giai đoạn này chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc, kéo theo những thay đổi sâu sắc trong thị trường lao động và nhu cầu an sinh xã hội. Bài nghiên cứu này xem xét các chính sách, quy định và thực tiễn triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc, đồng thời đánh giá hiệu quả và tác động của chúng đối với người lao động và xã hội. Luận án này hướng tới việc cung cấp một cái nhìn toàn diện về hệ thống bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn này, đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn của phát triển kinh tế Trung Quốc và hệ thống an sinh xã hội Trung Quốc.

1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội giai đoạn 1986 2010

Giai đoạn 1986-2010 là thời kỳ tăng trưởng kinh tế vượt bậc của Trung Quốc, đồng thời cũng là giai đoạn chứng kiến nhiều biến động trên thị trường lao động Trung Quốc. Quá trình cải cách kinh tế đã tạo ra nhiều việc làm mới, nhưng cũng đồng thời dẫn đến tình trạng thất nghiệp gia tăng, đặc biệt là ở khu vực thành thị. Sự thay đổi cơ cấu kinh tế, quá trình đô thị hóa và sự gia tăng cạnh tranh trên thị trường lao động là những yếu tố chính dẫn đến tình trạng này. Vì vậy, xây dựng chính sách lao động Trung Quốc phù hợp là một vấn đề cấp thiết, trong đó bảo hiểm thất nghiệp đóng vai trò quan trọng.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu bảo hiểm thất nghiệp

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc trong giai đoạn 1986-2010. Mục tiêu chính là làm rõ quá trình hình thành và phát triển của hệ thống này, đánh giá hiệu quả hoạt động và tác động của nó đối với đối tượng hưởng bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc và xã hội nói chung. Nghiên cứu xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bảo hiểm thất nghiệp, bao gồm cả các yếu tố kinh tế, xã hội và chính trị. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chính sách, quy định, cơ chế quản lý và thực tiễn triển khai bảo hiểm thất nghiệp tại Trung Quốc đại lục, không bao gồm Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan.

II. Cách Tiếp Cận và Phương Pháp Nghiên Cứu Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Luận án tiếp cận vấn đề bảo hiểm thất nghiệp dưới góc độ Trung Quốc học, kết hợp phương pháp liên ngành, bao gồm kinh tế học và xã hội học. Hệ thống bảo hiểm thất nghiệp được đặt trong bối cảnh cải cách mở cửa, đánh giá những đổi mới trong nhận thức của Đảng và Chính phủ Trung Quốc về các vấn đề xã hội như thất nghiệp, mất việc và chênh lệch giàu nghèo. Đồng thời, nghiên cứu cũng xem xét vai trò của bảo hiểm thất nghiệp trong tổng thể phát triển của hệ thống an sinh xã hội Trung Quốc, và mối quan hệ giữa chính sách xã hội với các biện pháp kinh tế.

2.1. Sử dụng Phương pháp nghiên cứu liên ngành và thực chứng

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp, bao gồm phân tích định tính và định lượng. Phương pháp định tính được sử dụng để phân tích các chính sách, quy định và cơ chế quản lý bảo hiểm thất nghiệp, cũng như để đánh giá tác động của nó đối với người lao động. Phân tích định lượng dựa trên dữ liệu thống kê về tình trạng thất nghiệp ở Trung Quốc, số lượng người tham gia bảo hiểm thất nghiệp, mức hưởng và thời gian hưởng trợ cấp. Các phương pháp thống kê như phân tích hồi quy và phân tích chuỗi thời gian được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của bảo hiểm thất nghiệp.

2.2. Thu thập và xử lý dữ liệu bảo hiểm thất nghiệp

Nguồn dữ liệu chính cho nghiên cứu này bao gồm các văn bản chính thức của chính phủ Trung Quốc về chính sách bảo hiểm thất nghiệp, các báo cáo thống kê từ Tổng cục Thống kê Trung Quốc, Bộ Lao động và An sinh xã hội, và các nghiên cứu khoa học của các học giả Trung Quốc và quốc tế. Dữ liệu được thu thập và xử lý bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng. Phương pháp phân tích so sánh được sử dụng để so sánh bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc với các hệ thống tương tự ở các nước khác, nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

III. Giai Đoạn Hình Thành Chế Độ Bảo Hiểm Thất Nghiệp 1986 1999

Giai đoạn 1986-1999 đánh dấu sự hình thành và phát triển ban đầu của chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc. Trong giai đoạn này, chính phủ Trung Quốc đã ban hành các quy định pháp luật đầu tiên về bảo hiểm thất nghiệp, thiết lập cơ chế tài chính và quản lý cơ bản, và mở rộng phạm vi bảo hiểm tới một số đối tượng nhất định. Tuy nhiên, hệ thống bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn này vẫn còn nhiều hạn chế, chẳng hạn như phạm vi bảo hiểm hẹp, mức trợ cấp thấp và cơ chế quản lý chưa hiệu quả.

3.1. Quy định tạm thời về bảo hiểm chờ việc năm 1986

Quy định tạm thời về bảo hiểm chờ việc năm 1986 là văn bản pháp lý đầu tiên đặt nền móng cho hệ thống bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc. Văn bản này quy định về đối tượng hưởng bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc, mức hưởng bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng của quy định này còn hạn chế, chủ yếu chỉ áp dụng cho công nhân viên chức trong các doanh nghiệp nhà nước.

3.2. Mở rộng phạm vi và hoàn thiện cơ chế tài chính bảo hiểm

Trong giai đoạn này, chính phủ Trung Quốc đã từng bước mở rộng phạm vi bảo hiểm tới các đối tượng khác, bao gồm cả người lao động trong các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Đồng thời, cơ chế tài chính quỹ bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc cũng được hoàn thiện, với sự đóng góp của cả người lao động, người sử dụng lao động và nhà nước. Tuy nhiên, nguồn thu của quỹ bảo hiểm thất nghiệp vẫn còn hạn chế, do tỷ lệ đóng góp thấp và số lượng người tham gia chưa nhiều.

IV. Cải Cách và Phát Triển Bảo Hiểm Thất Nghiệp Giai Đoạn 1999 2010

Giai đoạn 1999-2010 chứng kiến sự cải cách và phát triển mạnh mẽ của chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc. Chính phủ Trung Quốc đã thực hiện nhiều biện pháp cải cách quan trọng, bao gồm mở rộng phạm vi bảo hiểm, nâng cao mức trợ cấp, cải thiện cơ chế quản lý và tăng cường liên kết giữa bảo hiểm thất nghiệp và các chương trình hỗ trợ việc làm. Nhờ đó, hệ thống bảo hiểm thất nghiệp đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động và ổn định xã hội.

4.1. Xây dựng khung cơ bản chế độ bảo hiểm thất nghiệp hiện hành

Trong giai đoạn này, chính phủ Trung Quốc đã xây dựng khung cơ bản của chế độ bảo hiểm thất nghiệp hiện hành, bao gồm các luật, quy định và chính sách liên quan. Khung pháp lý này quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động và nhà nước trong lĩnh vực bảo hiểm thất nghiệp. Đồng thời, nó cũng thiết lập các tiêu chuẩn và quy trình cho việc đăng ký, đóng góp, hưởng trợ cấp và giải quyết tranh chấp liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp.

4.2. Tăng cường liên kết bảo hiểm thất nghiệp và hỗ trợ việc làm

Chính phủ Trung Quốc đã tăng cường liên kết giữa bảo hiểm thất nghiệp và các chương trình hỗ trợ việc làm, nhằm giúp người thất nghiệp nhanh chóng tìm được việc làm mới. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm tư vấn nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng, giới thiệu việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp. Việc liên kết bảo hiểm thất nghiệp với các chương trình hỗ trợ việc làm đã giúp nâng cao hiệu quả của hệ thống này và giảm thiểu tình trạng thất nghiệp kéo dài.

4.3. Đánh giá tác động của bảo hiểm thất nghiệp đối với xã hội

Hiệu quả bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc được đánh giá thông qua tác động của chính sách đối với người lao động và xã hội nói chung. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tác động của bảo hiểm thất nghiệp đối với thu nhập, việc làm và sức khỏe của người lao động bị mất việc. Đồng thời, nó cũng xem xét tác động của bảo hiểm thất nghiệp đối với ổn định xã hội, giảm nghèo và phát triển kinh tế.

V. So Sánh Bảo Hiểm Thất Nghiệp Trung Quốc và Quốc Tế Bài Học Kinh Nghiệm

Nghiên cứu tiến hành so sánh bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc với các hệ thống tương tự ở các nước khác trên thế giới, nhằm xác định những điểm tương đồng và khác biệt, cũng như những ưu điểm và hạn chế của hệ thống bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc. Dựa trên kết quả so sánh, nghiên cứu rút ra những bài học kinh nghiệm có giá trị cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chế độ bảo hiểm thất nghiệp của mình.

5.1. Phân tích quy định về mức hưởng và thời gian hưởng

Luận án so sánh mức hưởng bảo hiểm thất nghiệp và thời gian hưởng bảo hiểm thất nghiệp giữa Trung Quốc và một số quốc gia khác, đặc biệt là các quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi tương đồng. Sự so sánh này giúp đánh giá mức độ bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động bị mất việc ở Trung Quốc so với các quốc gia khác.

5.2. Nghiên cứu vấn đề đầu tư và sử dụng quỹ bảo hiểm thất nghiệp

Một điểm quan trọng khác được so sánh là cơ chế đầu tư và sử dụng quỹ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc so với các quốc gia khác. Nghiên cứu xem xét các quy định về quản lý quỹ bảo hiểm thất nghiệp, cách thức đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ, và việc sử dụng quỹ để chi trả trợ cấp và hỗ trợ việc làm.

VI. Triển Vọng Phát Triển và Gợi Mở Chính Sách cho Việt Nam

Trên cơ sở phân tích quá trình phát triển và đánh giá hiệu quả của bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc, nghiên cứu dự báo triển vọng phát triển của hệ thống này trong tương lai. Đồng thời, nghiên cứu cũng đưa ra một số gợi mở chính sách cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chế độ bảo hiểm thất nghiệp của mình, nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động và góp phần ổn định xã hội.

6.1. Dự báo triển vọng bảo hiểm thất nghiệp đến năm 2020

Luận án đưa ra những dự báo về sự phát triển của bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc đến năm 2020, dựa trên các xu hướng kinh tế, xã hội và chính trị hiện tại. Các dự báo này bao gồm phạm vi bảo hiểm, mức hưởng trợ cấp, cơ chế quản lý và liên kết với các chương trình hỗ trợ việc làm.

6.2. Bài học thành công và chưa thành công từ Trung Quốc

Nghiên cứu rút ra những bài học kinh nghiệm cả thành công và chưa thành công từ quá trình xây dựng và phát triển bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc. Những bài học này có giá trị tham khảo cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện hệ thống bảo hiểm thất nghiệp của mình.

6.3. Gợi ý chính sách cho Việt Nam phát triển bảo hiểm thất nghiệp

Dựa trên những phân tích và đánh giá, nghiên cứu đưa ra một số gợi ý chính sách cụ thể cho Việt Nam trong việc phát triển bảo hiểm thất nghiệp. Các gợi ý này bao gồm mở rộng phạm vi bảo hiểm, nâng cao mức trợ cấp, cải thiện cơ chế quản lý và tăng cường liên kết với các chương trình hỗ trợ việc làm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Trung Quốc học (mã số: 62315001) với đề tài "Chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc (1986-2010)" được nghiên cứu sinh Nguyễn Mai Phương thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Kim Bảo, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Thất nghiệp là hiện tượng kinh tế - xã hội khách quan gắn liền với nền kinh tế thị trường, không thể xóa bỏ hoàn toàn mà đòi hỏi sự kiểm soát ở tỷ lệ thích hợp nhằm duy trì ổn định xã hội và tăng trưởng kinh tế. Tại Trung Quốc, quốc gia có quy mô dân số lớn với lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm trên 70% dân số, quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế đặt ra áp lực lớn về giải quyết việc làm khi tỷ lệ thất nghiệp đăng ký tại đô thị luôn ở mức trên 4% (chưa tính lao động nông thôn di cư). Nhận thức được vai trò của an sinh xã hội, Trung Quốc đã xây dựng và cải cách chế độ bảo hiểm thất nghiệp như một công cụ điều tiết thị trường lao động và giảm thiểu căng thẳng xã hội.

Tại Việt Nam, sau năm 1986, nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường cũng làm xuất hiện tình trạng thất nghiệp với khoảng 1,3 triệu người mỗi năm, trong đó thanh niên chiếm 2/3 tổng số người thất nghiệp. Chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam được triển khai từ năm 2009 còn bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý và bất cập thực tiễn. Trước thực tế đó, việc nghiên cứu có hệ thống kinh nghiệm xây dựng, điều chỉnh chính sách và vận hành quỹ bảo hiểm thất nghiệp của Trung Quốc giai đoạn 1986-2010 mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn trực tiếp đối với công tác hoạch định chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục đích chung: Nhận diện quá trình hình thành và phát triển chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc giai đoạn 1986-2010, dự báo triển vọng phát triển chế độ này và gợi mở một số chính sách cho Việt Nam.
2. Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc.
• Làm rõ các bước điều chỉnh chính sách liên quan tới bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc.
• Nhận diện chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc trên ba phương diện: tác động của bảo hiểm thất nghiệp đối với đối tượng thụ hưởng và đối với xã hội, vấn đề đầu tư và sử dụng quỹ bảo hiểm thất nghiệp, cơ chế quản lý và vận hành bảo hiểm thất nghiệp.
• Dự báo triển vọng phát triển của bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc đến năm 2020.
• Rút ra bài học kinh nghiệm có ý nghĩa gợi mở đối với việc phát triển và hoàn thiện chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Bảo hiểm thất nghiệp của Trung Quốc được xây dựng trên cơ sở lý luận và thực tiễn nào?
2. Quá trình hình thành và phát triển của chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc diễn ra như thế nào, hiệu quả ra sao?
3. Việt Nam có thể tham khảo được gì từ kinh nghiệm xây dựng bảo hiểm thất nghiệp của Trung Quốc?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Chế độ bảo hiểm thất nghiệp đối với công nhân viên chức doanh nghiệp ở Trung Quốc nhìn từ góc độ chính sách.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 1986-2010. Mốc 1986 đánh dấu bằng việc Chính phủ Trung Quốc ban hành “Quy định tạm thời về bảo hiểm chờ việc đối với công nhân viên chức doanh nghiệp nhà nước”; mốc 2010 đánh dấu sự kiện thông qua Luật Bảo hiểm xã hội tại Hội nghị lần thứ 17 Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc khóa XI ngày 28-10-2010.
• Phạm vi không gian: Trung Quốc đại lục (không bao gồm Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chính sách bảo hiểm thất nghiệp đô thị, cơ chế quản lý quỹ, quy định mức hưởng và liên hệ thực tiễn với thị trường lao động Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tình hình nghiên cứu trong nước

Các công trình nghiên cứu trong nước về an sinh xã hội Trung Quốc chủ yếu dừng ở mức độ khảo sát chung. Nguyễn Kim Bảo (2004) trong các bài viết "Hệ thống bảo đảm xã hội hiện nay ở Trung Quốc" và chuyên khảo "Điều chỉnh một số chính sách kinh tế ở Trung Quốc (giai đoạn 1992-2010)" đã phân tích khái quát nguồn quỹ và mối liên hệ giữa bảo hiểm thất nghiệp với công tác xúc tiến việc làm, song chưa đi sâu đánh giá đa chiều hay so sánh đối chiếu toàn diện với Việt Nam.

Về nghiên cứu bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam, các tài liệu được chia thành ba hướng chính:

• Hướng nghiên cứu lý luận cơ bản về thất nghiệp và an sinh xã hội: Bùi Văn Rự (1999) trong "Những vấn đề lý luận và thực tiễn để xây dựng chính sách bảo hiểm thất nghiệp" và Mạc Văn Tiến (2010) với "Mối quan hệ giữa thất nghiệp, bảo hiểm thất nghiệp và an sinh xã hội ở Việt Nam" đã phân tích vai trò giảm áp lực kinh tế - xã hội của chế độ này.
• Hướng nghiên cứu phương diện pháp luật: Nguyễn Văn Kỷ (2001) trong "Luật bảo hiểm xã hội và vấn đề bảo hiểm thất nghiệp", Lê Thị Hoài Thu (2008) trong "Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam" nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý của nhà nước, người sử dụng lao động và người lao động.
• Hướng nghiên cứu thực trạng thực thi chính sách: Phạm Đình Thành (2010) với "Thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp - vấn đề đặt ra và giải pháp", Phạm Thị Tuyết Vi (2012) với "Kiến nghị sửa đổi, bổ sung về bảo hiểm thất nghiệp" đã chỉ ra những tồn tại trong giai đoạn đầu triển khai tại Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu tại Trung Quốc

Các công trình của giới học giả Trung Quốc phát triển mạnh sau thập niên 1990, tập trung vào bốn nhóm vấn đề:

• Nghiên cứu bảo hiểm thất nghiệp như một bộ phận cấu thành hệ thống an sinh xã hội: Đa Cát Tài Nhượng (1995), Lữ Học Tịnh (2005), Trịnh Công Thành (2005), Quách Sỹ Trưng (2005), Tống Hiểu Ngô (2001), Lưu Quân (2005), Ngô Minh (2009), Dương Nghị Dũng và Hình Vĩ (2007).
• Nghiên cứu mối quan hệ giữa bảo hiểm thất nghiệp với lao động và thúc đẩy việc làm: Thái Hòa (1998), Quách Tùng Sơn (2008), Trần Giai Quý và Thái Phượng (2008), Hồ Hiểu Nghĩa (2009).
• Nghiên cứu vai trò, thực trạng kết dư và vận hành quỹ bảo hiểm thất nghiệp: Chử Hàng (2010), Vương Thượng Thanh (2013), Trương Quân Đào (2014), Tô Lợi Á và Hàn Quốc Lệ (2014), Thiệu Phán (2014), Từ Linh Phi (2014), Uông Trạch Anh (2014), Củng Xuân Thu (2014).
• Nghiên cứu thực trạng triển khai và giải pháp hoàn thiện thể chế: Đới Trì Châu và Chung Vĩ Cách (2009), Doãn Phong (2010), Đặng Tiểu Anh và Ngũ Học Tân (2010), Trịnh Bỉnh Văn (2004), Thành Ấp, Dương Huy và Trương Dung Dung, Sử Lộ Hinh (2009), Cảnh Tú Văn (2014), Tề Thu Cẩn và Du Lai Đức (2010), Hồ Vân Lượng và Lưu Tổ Đức (2010), Vương Mộng Quyên (2009), Trương Thế Hoan và Vương Trí Dục (2009), Vệ Tùng và Chu Giang Đào (2011), Cố Kiến Cần và Vương Huệ (2009).

Tình hình nghiên cứu tại phương Tây

Các nghiên cứu phương Tây tiếp cận từ kinh tế học lao động và kinh tế học công cộng:

• Tác động đến nguồn cung lao động: Feldstein (1976), Mortensen (1977), Meyer và Bruce (1995), Yaniv (1982), Krahn và Lowe (1991).
• Tác động đến phúc lợi và tiêu dùng: Browning và Crossley (2001), Gruber (1994), Ehrenberg và Oaxaca (1976).
• Phân tích trường hợp Trung Quốc: Wong và Saunders (1995) nghiên cứu về phân tầng xã hội và bảo hiểm thất nghiệp; Milan Vodopivec và Minna Hahn Tong (2008) thuộc Ngân hàng Thế giới khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện hệ thống bảo hiểm thất nghiệp tại Trung Quốc.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Luận án xác định các khoảng trống tri thức cần xử lý: các nghiên cứu quốc tế thường mang tính cục bộ theo địa phương hoặc thuần túy lý thuyết; các nghiên cứu tại Trung Quốc chưa đánh giá liên hoàn giữa cơ chế quản lý quỹ, đối tượng thụ hưởng và chức năng tái hội nhập thị trường lao động; các nghiên cứu tại Việt Nam chưa xây dựng một công trình chuyên khảo so sánh đối chiếu hệ thống chính sách bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc để rút ra bài học kinh nghiệm cụ thể.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và các khái niệm sử dụng

Luận án tiếp cận khái niệm thất nghiệp trên cơ sở kế thừa định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (Công ước số 102 năm 1952, Công ước số 168 năm 1988) và các lý thuyết kinh tế học cổ điển, kinh tế học Keynes và Samuelson. Tại Trung Quốc, khái niệm người thất nghiệp mang tính đặc thù: là người trong độ tuổi lao động (nam từ 16-60 tuổi, nữ từ 16-55 tuổi), có khả năng lao động, có hộ khẩu thành phố, chưa có việc làm hoặc có việc làm nhưng thù lao thấp hơn mức sống tối thiểu đô thị; không bao gồm lao động nông nghiệp thuần túy. Hiện tượng "hạ cương" (xiagang - công nhân thôi việc chờ sắp xếp do cải cách doanh nghiệp nhà nước sau năm 1992) được luận án định vị là dạng thức thất nghiệp ẩn đặc thù.

Hệ thống lý thuyết phương Tây được luận án khai thác bao gồm:

• Lý thuyết kinh tế học phúc lợi của Arthur Pigou và nguyên lý bù đắp của Nicholas Kaldor.
• Lý thuyết quản lý tổng cầu của John Maynard Keynes.
• Lý thuyết kinh tế an sinh xã hội thuộc học phái trọng cung.
• Lý thuyết "con đường thứ ba" (áp dụng tại Anh thời kỳ Tony Blair).
• Lý thuyết chủ nghĩa lịch sử mới của Đức (Gustav von Schmoller, Adolf Wagner, Lujo Brentano).
• Lý luận của Karl Marx về quỹ dự phòng xã hội và rủi ro lao động trong chủ nghĩa tư bản.
• Học thuyết quyền công dân của Thomas Humphrey Marshall.

Chế độ bảo hiểm thất nghiệp được phân loại theo các tiêu chí quốc tế và đối chiếu với thực tiễn các nước:

Nhóm loại hình	Đặc điểm cấu trúc	Quốc gia / Khu vực áp dụng
Bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc	Do luật định bắt buộc người sử dụng lao động và người lao động tham gia	Mỹ, Bỉ, Canada, Italia, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam
Bảo hiểm thất nghiệp tự nguyện	Dựa trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện, thường do công đoàn quản lý	Đan Mạch, Iceland
Chế độ cứu trợ thất nghiệp	Nhà nước trợ cấp dựa trên thẩm tra thu nhập	Australia, Argentina, New Zealand
Kết hợp bắt buộc và cứu trợ	Bảo hiểm bắt buộc là tầng 1, cứu trợ thu nhập là tầng 2	Pháp, Đức, Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha
Kết hợp bắt buộc và tự nguyện	Phối hợp giữa đóng phí bắt buộc và chương trình tự nguyện	Nhật Bản
Kết hợp tự nguyện và cứu trợ	Phối hợp giữa quỹ công đoàn tự nguyện và cứu trợ xã hội	Thụy Điển, Phần Lan

Nguồn: Tổng hợp theo Trịnh Công Thành (2005), tr. 202.

Luận án chỉ ra các đặc trưng cơ bản của bảo hiểm thất nghiệp: tính phổ biến, tính bắt buộc, tính tương hỗ, tính xã hội, tính công bằng, tính phúc lợi; cùng các đặc thù: áp dụng cho người còn khả năng lao động, gắn liền điều kiện tích cực tìm kiếm việc làm và là loại hình trợ cấp ngắn hạn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành Trung Quốc học, kết hợp kinh tế học và xã hội học:

• Phương pháp lịch đại và đồng đại: Phân tích tiến trình lịch sử các giai đoạn phát triển chính sách và khảo sát thực trạng vận hành đồng thời trong đời sống xã hội.
• Phương pháp thực chứng và định tính: Thu thập, xử lý số liệu thống kê để phân tích bản chất chính sách.
• Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn, trao đổi học thuật với các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
• Phương pháp so sánh, tổng hợp, quy nạp và diễn giải: Đối chiếu thể chế Trung Quốc với quốc tế và Việt Nam.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật, văn kiện đại hội Đảng và chính sách của Quốc vụ viện Trung Quốc.
• Niên giám thống kê Trung Quốc, Niên giám thống kê lao động Trung Quốc, số liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Việt Nam.
• Báo cáo thường niên của các tổ chức quốc tế: ILO, OECD, World Bank.
• Tài liệu chuyên khảo bằng ba ngôn ngữ: tiếng Việt, tiếng Trung và tiếng Anh.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước, tại Trung Quốc và phương Tây liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp và an sinh xã hội. Tác giả chỉ ra rằng các công trình tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận ở góc độ luật pháp hoặc tổng quan an sinh; các công trình tại Trung Quốc đi sâu vào từng mặt kỹ thuật quỹ hoặc việc làm; các công trình phương Tây thiên về mô hình định lượng cung cầu lao động. Từ việc chỉ ra khoảng trống về một công trình liên ngành, toàn diện và có giá trị đối chiếu thực tiễn cho Việt Nam, chương 1 xác lập cơ sở khoa học cho đề tài luận án.

Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc

Chương 2 làm rõ các khái niệm, phân loại thất nghiệp và bảo hiểm thất nghiệp; phân tích hệ thống lý thuyết kinh tế học phúc lợi, lý thuyết quản lý nhu cầu, học phái lịch sử mới, quan điểm của Karl Marx và học thuyết quyền công dân của Marshall. Chương này phân tích cơ sở thực tiễn hình thành bảo hiểm thất nghiệp tại các nước tư bản phát triển và mô hình tiếp nhận có chọn lọc của Trung Quốc, khẳng định bảo hiểm thất nghiệp vừa là chính sách kinh tế bảo đảm tái sản xuất sức lao động, vừa là chính sách xã hội bảo đảm ổn định chính trị.

Chương 3. Quá trình hình thành và phát triển chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc giai đoạn 1986- 2010

Chương 3 phân kỳ lịch sử và đánh giá thực trạng vận hành chính sách qua ba giai đoạn:

• Giai đoạn trước năm 1986: Xây dựng chế độ cứu trợ thất nghiệp mang tính bao cấp hành chính.
• Giai đoạn 1986-1999: Hình thành chế độ bảo hiểm thất nghiệp từ "Quy định tạm thời về bảo hiểm chờ việc đối với công nhân viên chức doanh nghiệp nhà nước" (1986), từng bước chuyển từ cứu trợ sang bảo hiểm xã hội có đóng góp.
• Giai đoạn 1999-2010: Cải cách và phát triển toàn diện thông qua "Điều lệ Bảo hiểm thất nghiệp" (1999) và pháp điển hóa bằng "Luật Bảo hiểm xã hội" (2010).

Chương 3 đi sâu đánh giá ba phương diện thực thi chính sách:

• Tác động đối với đối tượng thụ hưởng và xã hội: Tỷ lệ bao phủ công nhân viên chức đô thị tăng, góp phần giảm sốc xã hội trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, mức hưởng còn thấp, phạm vi chi trả chưa bao quát đầy đủ lao động phi chính thức.
• Vấn đề đầu tư và sử dụng quỹ: Quỹ bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc tồn tại tình trạng kết dư lũy tích lớn (tồn quỹ) kéo dài qua các năm, danh mục đầu tư hạn hẹp (chủ yếu gửi ngân hàng thương mại và mua trái phiếu chính phủ), tỷ trọng chi cho đào tạo nghề và xúc tiến việc làm còn chiếm tỷ lệ nhỏ so với chi trợ cấp sinh hoạt.
• Cơ chế quản lý và vận hành: Phân cấp quản lý hành chính còn phân tán theo địa phương, cơ chế giám sát quỹ và sự kết nối liên thông giữa cơ quan bảo hiểm với trung tâm dịch vụ việc làm còn thiếu đồng bộ.
• So sánh quốc tế: Đối chiếu quy định mức hưởng và thời hạn hưởng của Trung Quốc với các nền kinh tế chuyển đổi khác để làm rõ đặc điểm mô hình bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc.

Chương 4. Triển vọng phát triển chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc và một số gợi mở chính sách cho Việt Nam

Chương 4 phân tích triển vọng phát triển bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc đến năm 2020 trên cơ sở những thuận lợi (thể chế pháp lý hoàn thiện, tăng trưởng kinh tế, quyết tâm chính trị) và thách thức (áp lực già hóa dân số, biến động việc làm do chuyển đổi mô hình tăng trưởng). Luận án tổng kết các bài học kinh nghiệm thành công (chuyển đổi linh hoạt từ cứu trợ sang bảo hiểm, gắn trợ cấp với tái tạo việc làm) và bài học chưa thành công (bất cập trong sử dụng nguồn quỹ kết dư, diện bao phủ đối với lao động nông thôn di cư hạn chế).

Trên cơ sở phân tích số liệu dân số, cơ cấu lao động và thực trạng thất nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2006-2014, luận án so sánh đối chiếu hệ thống hai nước và đưa ra các nhóm gợi mở chính sách nhằm hoàn thiện chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam: hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng diện tham gia, nâng cao hiệu quả quản lý và đa dạng hóa danh mục đầu tư quỹ, tăng cường chi cho đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ người lao động sớm quay lại thị trường lao động.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa khung lý thuyết liên ngành (kinh tế học và xã hội học) về bảo hiểm thất nghiệp, chỉ ra sự kế thừa và điều chỉnh các học thuyết phương Tây trong điều kiện thể chế chính trị và kinh tế của một quốc gia chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Làm rõ bản chất và các đặc thù của chế độ bảo hiểm thất nghiệp trong mô hình kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, đặc biệt là cách xử lý hiện tượng thất nghiệp ẩn ("hạ cương") trong cải cách doanh nghiệp nhà nước.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân kỳ lịch sử và phục dựng toàn diện tiến trình 25 năm (1986-2010) xây dựng, điều chỉnh chính sách bảo hiểm thất nghiệp của Trung Quốc từ góc độ Trung Quốc học.
• Đánh giá thực chứng hiệu quả vận hành của chế độ bảo hiểm thất nghiệp Trung Quốc trên ba trụ cột: tác động an sinh xã hội, cơ chế quản lý - đầu tư quỹ, và mối quan hệ giữa chi trả trợ cấp với công tác đào tạo, giới thiệu việc làm.
• Xác lập cơ sở khoa học và đề xuất các bài học chính sách cụ thể có giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong quá trình sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Việc làm và hoàn thiện mạng lưới an sinh xã hội.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi không gian nghiên cứu giới hạn tại Trung Quốc đại lục, chưa nghiên cứu so sánh sâu với các mô hình tại Hồng Kông, Ma Cao hay Đài Loan.
• Khung thời gian trọng tâm kết thúc ở năm 2010 (thời điểm Luật Bảo hiểm xã hội Trung Quốc được ban hành), các phân tích sau năm 2010 chỉ mang tính cập nhật số liệu bổ trợ đến 2012-2014.
• Nguồn tư liệu thực chứng về phía Việt Nam trong giai đoạn thực hiện đề tài còn hạn chế do chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam mới đi vào vận hành từ năm 2009.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động thực tế của việc thực thi Luật Bảo hiểm xã hội Trung Quốc giai đoạn sau năm 2010 đối với việc mở rộng diện bao phủ cho nhóm lao động nông thôn di cư ra thành thị (nông dân công).
• Nghiên cứu cơ chế liên thông giữa bảo hiểm thất nghiệp với bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế trong bối cảnh già hóa dân số nhanh tại các nền kinh tế chuyển đổi.
• Đánh giá tác động dài hạn của các chính sách đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm từ quỹ bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam sau khi Luật Việc làm năm 2013 có hiệu lực thi hành.

---

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tư liệu và luận cứ khoa học phục vụ các nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng và bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc cho Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội trong việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về an sinh xã hội, quản lý kết dư quỹ và thiết kế các chính sách thị trường lao động tích cực.
• Đối với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Làm tài liệu tham khảo chuyên đề cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Trung Quốc học, Đông phương học, Kinh tế lao động, Xã hội học, Quản lý công và Chính sách công tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Lao động – Xã hội, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mốc thời gian nào đánh dấu sự hình thành chính thức của chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Trung Quốc?

Chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Trung Quốc chính thức ra đời vào năm 1986 khi Quốc vụ viện ban hành "Quy định tạm thời về bảo hiểm chờ việc đối với công nhân viên chức doanh nghiệp nhà nước". Giai đoạn trước đó (trước năm 1986), Trung Quốc chỉ áp dụng các biện pháp cứu trợ thất nghiệp hành chính mang tính bao cấp.

2. Tiêu chí xác định người thất nghiệp ở Trung Quốc có điểm gì khác biệt so với quy chuẩn quốc tế của ILO?

Theo quy định của Trung Quốc, ngoài ba điều kiện cơ bản của ILO (trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, đang không có việc làm và có nhu cầu tìm việc làm), người thất nghiệp bắt buộc phải có "hộ khẩu thành phố" (đô thị). Do đó, lao động nông thôn thuần túy và lao động nông thôn ra thành thị làm thuê không nằm trong diện thống kê tỷ lệ thất nghiệp chính thức của Trung Quốc. Ngoài ra, Trung Quốc tính cả những người có việc làm nhưng mức thù lao thấp hơn mức sống tối thiểu của cư dân đô thị vào diện thất nghiệp.

3. Khái niệm "hạ cương" (xiagang) được hiểu như thế nào trong tiến trình cải cách tại Trung Quốc?

"Hạ cương" là thuật ngữ chỉ tình trạng công nhân viên chức trong các doanh nghiệp nhà nước bị thôi việc hoặc buộc phải rời vị trí lao động do quá trình tái cơ cấu và cổ phần hóa doanh nghiệp từ sau năm 1992. Do thời kỳ đó Trung Quốc chưa thừa nhận chính thức khái niệm thất nghiệp trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, nhóm lao động này được xếp vào diện "hạ cương" (chờ sắp xếp việc làm), thực chất là một hình thức biểu hiện của thất nghiệp ẩn.

4. Những tồn tại chính trong quản lý và sử dụng quỹ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc giai đoạn 1999-2010 là gì?

Tồn tại lớn nhất là tình trạng tồn quỹ (kết dư lũy tích) ngày càng lớn do quy mô thu quỹ tăng nhưng tỷ lệ chi trả thực tế thấp; danh mục đầu tư sinh lời của quỹ hạn chế (chủ yếu là gửi ngân hàng và mua công trái chính phủ); cơ cấu chi chưa hợp lý, chủ yếu tập trung vào cứu trợ sinh hoạt mà chưa đầu tư thỏa đáng cho công tác đào tạo lại nghề và các biện pháp chủ động thúc đẩy việc làm.

5. Luận án đề xuất những gợi mở chính sách trọng tâm nào cho hệ thống bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam?

Luận án gợi mở Việt Nam cần:

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý bảo hiểm thất nghiệp đồng bộ với thị trường lao động.
• Mở rộng diện bao phủ đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp.
• Cơ cấu lại việc sử dụng quỹ bảo hiểm thất nghiệp theo hướng hình thành thế "chân kiềng": trợ cấp thất nghiệp, đào tạo thúc đẩy việc làm và chủ động dự phòng thất nghiệp.
• Nâng cao tính minh bạch, đa dạng hóa danh mục đầu tư an toàn cho quỹ và thiết lập cơ chế kết nối chặt chẽ giữa cơ quan bảo hiểm với hệ thống trung tâm giới thiệu việc làm.

---

Kết luận

Luận án "Chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc (1986-2010)" của tác giả Nguyễn Mai Phương là công trình chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống về quá trình hình thành, cải cách và phát triển chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại Trung Quốc từ góc độ chính sách và tiếp cận liên ngành Trung Quốc học. Luận án đã làm rõ cơ sở lý thuyết, phân tích thực trạng vận hành thể chế và chỉ ra các bất cập về quản lý quỹ cũng như diện bao phủ an sinh trong nền kinh tế chuyển đổi. Những kết quả nghiên cứu và bài học kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn Trung Quốc cung cấp luận cứ khoa học có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoạch định và hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề Việt Nam có nên hay không đề cập đến vấn đề bảo hiểm thất nghiệp khi xây dựng luật bảo hiểm xã hội. Cũng từ góc độ luật pháp, Lê Thị Hoài Thu (2008) đã nghiên cứu sâu hơn về vai trò và sự cần thiết phải xây dựng hệ thống luật pháp bảo hiểm thất nghiệp trong cuốn Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam [24]. Tác giả cho rằng, để bảo đảm cho ngƣời thất nghiệp có khoản thu nhập bù đắp một phần đã mất do không có việc làm, để ổn định cuộc sống, tiếp tục tìm việc làm không chỉ là hoạt động kinh tế xã hội, mà về mặt pháp lý còn là trách nhiệm của nhà nƣớc, ngƣời sử dụng lao động và bản thân ngƣời lao động. Việc xây dựng hành lang pháp lý của bảo hiểm thất nghiệp sẽ tạo thuận lợi giải quyết yêu cầu thực tiễn về thất nghiệp, chống thất nghiệp và bảo đảm quyền lợi của ngƣời thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay.

Ba là, nghiên cứu thực tiễn thực hiện bảo hiểm thất nghiệp trong mấy năm gần đây ở Việt Nam. Bảo hiểm thất nghiệp ra đời đã đáp ứng nhu cầu của hầu hết ngƣời lao động, chủ sử dụng lao động và hỗ trợ của nhà nƣớc. Tuy nhiên, do bảo hiểm thất nghiệp ra đời trong điều kiện kinh tế khó khăn và do mới đi vào triển khai, bảo hiểm thất nghiệp không tránh khỏi nhiều hạn chế và lỗ hổng. Cho nên, bảo hiểm thất nghiệp cần phải đƣợc sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình ở Việt Nam và trên thế giới, phát huy tối đa vai trò của bảo hiểm thất nghiệp trong đời sống kinh tế xã hội.

Đó là nhận định của Phạm Đình Thành (2010) trong Thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp- vấn đề đặt ra và giải pháp [22]; Phạm Thị Tuyết Vi (2012) trong Kiến nghị sửa đổi, bổ sung về bảo hiểm thất nghiệp [33].01 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.01 Do chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam mới hình thành từ năm 2009 nên số lƣợng tài liệu nghiên cứu về vấn đề này còn hạn chế và mới chỉ là những đánh giá bƣớc đầu về hiện trạng triển khai bảo hiểm thất nghiệp trong mấy năm đầu hình thành. Đó cũng là hạn chế lớn khiến nghiên cứu sinh khó có thể đánh giá và đƣa ra gợi mở chính sách đối với sự phát triển của bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam. Do vậy, trong phần này, nghiên cứu sinh xuất phát từ góc độ đánh giá các yếu tố tác động đến sự phát triển bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam, đồng thời so sánh chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam và Trung Quốc, để từ đó đƣa ra gợi mở chính sách một cách hợp lý. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI 1.

Tại Trung Quốc Bảo hiểm thất nghiệp ở Trung Quốc ra đời muộn hơn các hình thức bảo hiểm khác. Mãi sau những năm 1990, những nghiên cứu của học giả Trung Quốc về thất nghiệp và bảo hiểm thất nghiệp mới xuất hiện nhiều cùng với các bƣớc cải cách và phát triển của chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Những nghiên cứu về bảo hiểm thất nghiệp nhìn chung chia làm bốn nhóm sau: Thứ nhất, nghiên cứu bảo hiểm thất nghiệp dưới góc độ là một bộ phận của hệ thống an sinh xã hội. Bảo hiểm thất nghiệp có mối tƣơng quan và bình đẳng với các chế độ khác trong hệ thống an sinh xã hội, đồng thời thể hiện vai trò của an sinh xã hội.

Đó là một mạng lƣới an toàn để ổn định và hài hòa xã hội, là một chế độ kinh tế xã hội quan trọng của quốc gia hiện đại và là tiêu chí quan trọng của tiến bộ và văn minh xã hội.