Các nhân tố ảnh hưởng chất lượng kiểm toán BCTC tại Big 4 (góc nhìn KTV)

Khám phá các nhân tố chính ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính tại các công ty Big 4. Nghiên cứu sâu từ góc nhìn kiểm toán viên.

• Tác giả: Phùng Văn Lâm
• Người hướng dẫn: Ts. La Xuân Đào
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Luật
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính tại các doanh nghiệp kiểm toán Big 4 - Theo quan điểm của kiểm toán viên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám phá chất lượng kiểm toán Big 4 tầm quan trọng cốt lõi

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, sự minh bạch của thông tin tài chính là nền tảng cho niềm tin của nhà đầu tư và sự ổn định của thị trường. Nhóm các công ty kiểm toán Big 4, bao gồm Deloitte, PwC, EY (Ernst & Young), và KPMG, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính. Chất lượng kiểm toán Big 4 không chỉ là một thuật ngữ chuyên ngành mà còn là một cam kết về uy tín, tính chính xác và độ tin cậy. Một cuộc kiểm toán chất lượng cao giúp phát hiện các sai sót trọng yếu, ngăn chặn gian lận báo cáo tài chính, và cung cấp một ý kiến kiểm toán độc lập, khách quan. Điều này tạo ra một lá chắn bảo vệ cho các bên liên quan, từ cổ đông, nhà đầu tư, đến các cơ quan quản lý nhà nước. Tầm quan trọng của chất lượng kiểm toán còn thể hiện qua việc nâng cao hiệu quả quản trị công ty, giúp doanh nghiệp xác định và quản lý rủi ro kiểm toán tốt hơn. Khi các doanh nghiệp được kiểm toán bởi Big 4, mức độ tin cậy của thông tin tài chính công bố ra công chúng thường được đánh giá cao hơn, tạo điều kiện thuận lợi trong việc huy động vốn và hợp tác kinh doanh. Do đó, việc tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán Big 4 là vô cùng cần thiết, giúp cả doanh nghiệp kiểm toán và khách hàng xây dựng một môi trường tài chính lành mạnh.

1.1. Định nghĩa chất lượng kiểm toán theo chuẩn mực quốc tế

Theo Khuôn khổ về chất lượng kiểm toán của Ủy ban Chuẩn mực Kiểm toán và Dịch vụ đảm bảo quốc tế (IAASB), chất lượng không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ các chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA). Đó là một quá trình phức hợp, trong đó nhóm kiểm toán thu thập đủ bằng chứng thích hợp, thể hiện các giá trị đạo đức, thái độ hoài nghi nghề nghiệp, và đưa ra một báo cáo có giá trị. Khái niệm này nhấn mạnh rằng chất lượng kiểm toán là mức độ thỏa mãn của người sử dụng về độ tin cậy của ý kiến kiểm toán. Một cuộc kiểm toán được xem là chất lượng khi nó giúp giảm thiểu sự bất đối xứng thông tin giữa nhà quản lý và các bên liên quan, đảm bảo báo cáo tài chính phản ánh đúng bản chất hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

1.2. Vai trò của Big 4 trong thị trường kiểm toán Việt Nam

Tại Việt Nam, nhóm Big 4 chiếm lĩnh phần lớn thị phần kiểm toán các doanh nghiệp niêm yết, công ty đại chúng quy mô lớn và các tập đoàn có vốn đầu tư nước ngoài. Sự hiện diện của Deloitte, PwC, EY, và KPMG đã góp phần nâng cao mặt bằng chung của ngành kiểm toán trong nước, tiệm cận với các chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA). Các công ty này không chỉ cung cấp dịch vụ kiểm toán mà còn đóng vai trò tư vấn, giúp cải thiện hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ và quản trị công ty. Uy tín công ty kiểm toán Big 4 được xây dựng dựa trên quy trình làm việc chuyên nghiệp, nguồn nhân lực chất lượng cao và mạng lưới toàn cầu, tạo ra một lợi thế cạnh tranh vượt trội so với các công ty kiểm toán non-Big 4.

II. Cách đo lường chất lượng kiểm toán các thách thức lớn nhất

Việc đo lường chất lượng kiểm toán là một thách thức lớn vì nó là một dịch vụ vô hình và kết quả của nó không dễ dàng quan sát trực tiếp. Không giống như một sản phẩm vật chất, chất lượng của một cuộc kiểm toán chỉ có thể được đánh giá gián tiếp thông qua các chỉ số đầu ra hoặc các yếu tố quy trình. Các cơ quan quản lý như PCAOB (Ủy ban Giám sát các doanh nghiệp kiểm toán Hoa Kỳ) đã phát triển các Bộ chỉ số Chất lượng Kiểm toán (AQIs) để lượng hóa các khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, việc áp dụng các chỉ số này vẫn còn nhiều tranh cãi. Một trong những thách thức lớn nhất là áp lực từ khách hàng về phí kiểm toán và thời gian hoàn thành. Áp lực này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tính độc lập của kiểm toán viên và làm giảm phạm vi các thủ tục kiểm toán cần thiết. Hơn nữa, sự phức tạp ngày càng tăng của các giao dịch kinh doanh và các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VAS) đòi hỏi năng lực chuyên môn của kiểm toán viên phải liên tục được cập nhật. Các vụ bê bối tài chính trong quá khứ, như trường hợp của Enron hay tại Việt Nam là Gỗ Trường Thành, đã cho thấy hậu quả nghiêm trọng khi chất lượng kiểm toán không được đảm bảo, làm xói mòn niềm tin của công chúng và gây thiệt hại kinh tế nặng nề. Do đó, việc xác định các tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm toán một cách rõ ràng và hiệu quả là nhiệm vụ cấp bách.

2.1. Các tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm toán phổ biến

Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý thường sử dụng nhiều tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm toán khác nhau. Một số tiêu chí phổ biến bao gồm: khả năng phát hiện và báo cáo sai phạm trọng yếu, xác suất một công ty phải điều chỉnh lại báo cáo tài chính đã công bố, mức độ dồn tích bất thường (abnormal accruals), và loại ý kiến kiểm toán được đưa ra. Ngoài ra, các yếu tố đầu vào như quy mô công ty kiểm toán, chuyên môn hóa theo ngành của kiểm toán viên, và thời gian kiểm toán (audit tenure) cũng được xem là các chỉ báo quan trọng. Nghiên cứu của DeAngelo (1981) cho rằng các công ty kiểm toán lớn hơn (như Big 4) có động lực mạnh mẽ hơn để duy trì uy tín, từ đó cung cấp chất lượng kiểm toán cao hơn.

2.2. Rủi ro kiểm toán và áp lực từ phía doanh nghiệp khách hàng

Rủi ro kiểm toán là rủi ro mà kiểm toán viên đưa ra ý kiến không phù hợp khi báo cáo tài chính chứa đựng sai sót trọng yếu. Rủi ro này bị ảnh hưởng trực tiếp bởi áp lực từ phía khách hàng. Doanh nghiệp có thể gây áp lực để giảm phí kiểm toán, rút ngắn thời gian làm việc, hoặc thậm chí che giấu thông tin. Điều này đặt ra một thách thức lớn đối với tính độc lập của kiểm toán viên. Nếu kiểm toán viên nhân nhượng trước áp lực, chất lượng của cuộc kiểm toán sẽ bị suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ không phát hiện được các hành vi gian lận báo cáo tài chính.

III. Top nhân tố từ kiểm toán viên quyết định chất lượng kiểm toán

Con người luôn là yếu tố trung tâm trong mọi dịch vụ chuyên nghiệp, và kiểm toán cũng không ngoại lệ. Chất lượng kiểm toán Big 4 phụ thuộc rất lớn vào các thuộc tính của chính kiểm toán viên (KTV) và nhóm kiểm toán. Đây là những người trực tiếp thực hiện các thủ tục, đưa ra các xét đoán chuyên môn và hình thành nên ý kiến kiểm toán. Nghiên cứu của Phùng Văn Lâm (2020) đã chỉ ra rằng các nhân tố thuộc về KTV có tác động mạnh mẽ nhất đến chất lượng kiểm toán tại các công ty Big 4 ở Việt Nam. Trong đó, năng lực chuyên môn của kiểm toán viên và tính độc lập của kiểm toán viên là hai trụ cột không thể thiếu. Một KTV có năng lực sẽ hiểu sâu về ngành nghề kinh doanh của khách hàng, nắm vững các chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) và Việt Nam (VSA), đồng thời có khả năng áp dụng các kỹ thuật kiểm toán phức tạp. Bên cạnh đó, tính độc lập đảm bảo rằng các xét đoán của KTV không bị chi phối bởi bất kỳ lợi ích nào từ phía khách hàng. Các yếu tố khác như kinh nghiệm, thái độ hoài nghi nghề nghiệp và ý thức tuân thủ đạo đức cũng góp phần tạo nên một cuộc kiểm toán chất lượng, đáng tin cậy.

3.1. Tính độc lập của kiểm toán viên Yếu tố nền tảng

Tính độc lập của kiểm toán viên được coi là nền tảng của nghề nghiệp kiểm toán. Nó bao gồm cả độc lập về tư tưởng và độc lập về hình thức. Độc lập về tư tưởng là trạng thái suy nghĩ cho phép đưa ra kết luận không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố có thể làm tổn hại đến xét đoán chuyên môn. Độc lập về hình thức là việc tránh các sự kiện và tình huống mà một bên thứ ba có hiểu biết hợp lý sẽ kết luận rằng sự chính trực, khách quan hoặc thái độ hoài nghi nghề nghiệp của công ty kiểm toán đã bị suy giảm. Mối quan hệ tài chính với khách hàng, hoặc việc cung cấp các dịch vụ phi kiểm toán có thể là mối đe dọa đến tính độc lập.

3.2. Năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn của KTV

Năng lực chuyên môn của kiểm toán viên không chỉ là kiến thức sách vở mà còn là kinh nghiệm thực tiễn. Một KTV có kinh nghiệm dày dặn, đặc biệt là kinh nghiệm với khách hàng trong cùng ngành, sẽ có khả năng nhận diện rủi ro kiểm toán tốt hơn và thiết kế các thủ tục kiểm toán hiệu quả hơn. Thời gian kiểm toán (audit tenure), tức là số năm một công ty kiểm toán phục vụ một khách hàng, cũng là một yếu tố quan trọng. Một mặt, thời gian dài giúp KTV hiểu sâu về khách hàng. Mặt khác, nó có thể làm giảm tính độc lập. Do đó, chính sách luân chuyển kiểm toán viên định kỳ là cần thiết để cân bằng hai yếu tố này.

IV. Giải pháp từ quy mô quy trình kiểm soát chất lượng nội bộ

Bên cạnh các yếu tố cá nhân của kiểm toán viên, các đặc điểm của công ty kiểm toán đóng vai trò quyết định trong việc định hình chất lượng kiểm toán. Các công ty Big 4 sở hữu những lợi thế vượt trội về quy mô, nguồn lực và hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ chặt chẽ. Quy mô công ty kiểm toán lớn cho phép họ đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ, đào tạo và phát triển các phương pháp kiểm toán độc quyền. Điều này giúp chuẩn hóa quy trình và đảm bảo một mức chất lượng đồng đều trên toàn hệ thống. Hơn nữa, uy tín công ty kiểm toán Big 4 là một tài sản vô giá, họ có động lực lớn để tránh các thất bại kiểm toán có thể làm tổn hại đến thương hiệu. Hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ theo Chuẩn mực ISQC 1 là một cơ chế quan trọng, bao gồm các chính sách và thủ tục về trách nhiệm của lãnh đạo, yêu cầu đạo đức, chấp nhận và duy trì quan hệ khách hàng, nguồn nhân lực, thực hiện hợp đồng và giám sát. Yếu tố phí kiểm toán cũng có mối liên hệ mật thiết. Một mức phí hợp lý cho phép công ty kiểm toán phân bổ đủ thời gian và nguồn lực cần thiết để thực hiện một cuộc kiểm toán toàn diện.

4.1. Tầm quan trọng của hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ

Hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ là xương sống đảm bảo chất lượng dịch vụ của một công ty kiểm toán. Hệ thống này giúp đảm bảo rằng tất cả các cuộc kiểm toán đều tuân thủ chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VAS), chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) và các quy định pháp lý liên quan. Nó bao gồm các quy trình soát xét công việc của một kiểm toán viên khác (soát xét chéo), tham vấn ý kiến chuyên gia đối với các vấn đề phức tạp, và giám sát định kỳ việc tuân thủ các chính sách chất lượng. Một hệ thống kiểm soát mạnh mẽ sẽ giúp giảm thiểu rủi ro kiểm toán và nâng cao độ tin cậy của ý kiến kiểm toán.

4.2. Mối quan hệ giữa phí kiểm toán và chất lượng kiểm toán

Phí kiểm toán là một nhân tố nhạy cảm nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng. Hiện tượng "opinion shopping", nơi khách hàng tìm kiếm công ty kiểm toán đưa ra ý kiến có lợi với mức phí thấp, là một mối đe dọa thực sự. Mức phí kiểm toán quá thấp (low-balling) có thể buộc công ty kiểm toán phải cắt giảm các thủ tục cần thiết, dẫn đến một cuộc kiểm toán hời hợt và không hiệu quả. Ngược lại, một mức phí hợp lý, phản ánh đúng sự phức tạp và rủi ro của hợp đồng, sẽ tạo điều kiện cho một cuộc kiểm toán chất lượng cao, bảo vệ lợi ích của các bên liên quan.

V. Phân tích mô hình nghiên cứu chất lượng kiểm toán Big 4 tại VN

Nghiên cứu thực nghiệm về chất lượng kiểm toán Big 4 tại Việt Nam cung cấp những bằng chứng giá trị, giúp lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các nhân tố khác nhau. Luận văn của Phùng Văn Lâm (2020) đã xây dựng một mô hình hồi quy đa biến để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu dựa trên dữ liệu khảo sát từ chính các kiểm toán viên đang làm việc tại Deloitte, PwC, EY, và KPMG. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng các yếu tố nội tại của kiểm toán viên và nhóm kiểm toán có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến chất lượng dịch vụ. Cụ thể, các nhân tố như tính độc lập của kiểm toán viên, năng lực chuyên môn của kiểm toán viên, kinh nghiệm, thái độ nghề nghiệp và ý thức tuân thủ đạo đức nghề nghiệp đều được đánh giá là có ảnh hưởng mạnh mẽ. Mô hình này cho thấy, để nâng cao chất lượng kiểm toán, các công ty Big 4 cần tập trung vào việc phát triển con người: tuyển dụng nhân sự có năng lực, đào tạo liên tục, và xây dựng một văn hóa doanh nghiệp đề cao tính chính trực và độc lập. Những phát hiện này không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn là cơ sở để các công ty kiểm toán và cơ quan quản lý đưa ra các chính sách phù hợp nhằm củng cố niềm tin vào thị trường.

5.1. Mô hình các nhân tố ảnh hưởng được kiểm định

Mô hình nghiên cứu đã kiểm định 7 nhóm nhân tố chính: (1) Tính độc lập của nhóm KTV; (2) Trình độ chuyên môn nghề nghiệp; (3) Khả năng chuyên sâu; (4) Kinh nghiệm đối với khách hàng; (5) Thái độ nghề nghiệp (sự thận trọng, hoài nghi); (6) Tính chuyên nghiệp khi thực hiện kiểm toán; và (7) Ý thức tuân thủ chuẩn mực đạo đức. Tất cả các nhân tố này đều được chứng minh là có tác động cùng chiều đến biến phụ thuộc là chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính.

5.2. Kết quả chính và hàm ý cho hoạt động quản trị công ty

Kết quả nổi bật nhất là tầm quan trọng vượt trội của các yếu tố liên quan đến đạo đức và năng lực con người. Điều này có hàm ý quan trọng đối với hoạt động quản trị công ty của cả doanh nghiệp kiểm toán và doanh nghiệp khách hàng. Về phía công ty kiểm toán, cần tăng cường các chương trình đào tạo về đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng chuyên môn. Về phía doanh nghiệp khách hàng, khi lựa chọn đơn vị kiểm toán, không chỉ nên cân nhắc về phí kiểm toán mà còn cần đánh giá cao năng lực và uy tín công ty kiểm toán để đảm bảo nhận được một dịch vụ chất lượng, góp phần minh bạch hóa báo cáo tài chính.

VI. Xu hướng tương lai bí quyết nâng cao chất lượng kiểm toán

Ngành kiểm toán đang đứng trước những thay đổi lớn lao do tác động của công nghệ và sự gia tăng yêu cầu từ các bên liên quan. Để duy trì và nâng cao chất lượng kiểm toán Big 4, việc thích ứng với các xu hướng mới là điều bắt buộc. Công nghệ như Phân tích Dữ liệu lớn (Big Data Analytics), Trí tuệ Nhân tạo (AI) và Blockchain đang dần được ứng dụng, cho phép kiểm toán viên phân tích 100% giao dịch thay vì chỉ kiểm tra mẫu, từ đó nâng cao khả năng phát hiện gian lận báo cáo tài chính và giảm thiểu rủi ro kiểm toán. Bên cạnh đó, các quy định và chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) ngày càng khắt khe hơn, đòi hỏi sự minh bạch cao hơn trong báo cáo của kiểm toán viên. Một bí quyết quan trọng để nâng cao chất lượng là tăng cường sự tương tác và đối thoại giữa kiểm toán viên, ban kiểm soát và ban lãnh đạo doanh nghiệp. Giao tiếp hiệu quả giúp các bên hiểu rõ hơn về những rủi ro trọng yếu và các vấn đề phức tạp trong báo cáo tài chính. Cuối cùng, việc đầu tư không ngừng vào đào tạo và phát triển con người, đặc biệt là các kỹ năng phân tích, xét đoán và thái độ hoài nghi nghề nghiệp, sẽ luôn là chìa khóa để các công ty như Deloitte, PwC, EY, KPMG giữ vững vị thế và niềm tin của công chúng trong tương lai.

6.1. Tác động của công nghệ đến quy trình kiểm toán hiện đại

Công nghệ đang thay đổi căn bản cách thức thực hiện kiểm toán. Các công cụ tự động hóa giúp giải phóng kiểm toán viên khỏi các công việc lặp đi lặp lại, cho phép họ tập trung vào các lĩnh vực rủi ro cao và yêu cầu xét đoán chuyên môn phức tạp. Phân tích dữ liệu có thể nhận diện các giao dịch bất thường hoặc các mẫu hành vi đáng ngờ mà phương pháp truyền thống có thể bỏ sót. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ tăng hiệu quả mà còn trực tiếp nâng cao chất lượng kiểm toán.

6.2. Đề xuất giải pháp cho các công ty kiểm toán và cơ quan quản lý

Để nâng cao chất lượng kiểm toán một cách bền vững, các công ty kiểm toán cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và con người, đồng thời củng cố hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ. Cần có cơ chế khuyến khích và khen thưởng dựa trên chất lượng công việc thay vì chỉ dựa trên doanh thu. Về phía cơ quan quản lý, cần tăng cường hoạt động giám sát, rà soát chất lượng các công ty kiểm toán, đảm bảo việc tuân thủ chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VAS) và các quy định về tính độc lập. Việc công khai kết quả kiểm tra chất lượng cũng là một cách hiệu quả để thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh dựa trên chất lượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI Tính đến nay các nghiên cứu từ nước ngoài đều được thực hiện tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển, xuất phát từ quan điểm chất lượng kiểm toán được hiểu là khả năng KTV phát hiện và báo cáo về những sai phạm trọng yếu trong việc trình bày và công bố các BCTC của các khách hàng được kiểm toán (quan điểm của DeAgelo (1981), Palmrose, Z. Theo đó, khi đánh giá về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán, kết quả nghiên cứu của Lam and Chang. (1994) chỉ ra rằng, khả năng các KTV phát hiện được các sai phạm trọng yếu phụ thuộc vào nhiều nhân tố, đặc biệt là năng lực nghề nghiệp của KTV; còn khả năng báo cáo sai phạm phụ thuộc vào tính độc lập của KTV (trong đó có sức ép từ phía khách hàng được kiểm toán.

Nhiều nghiên cứu điển hình khác của các Nhà nghiên cứu đại diện cho quan điểm này là: Palmrose (1988): “Khả năng KTV không phát hiện và báo cáo sai sót”; Defond & Zhang (2014): “Cung cấp CLKT cao đảm bảo BCTC chất lượng cao”. Theo quan điểm này, một cuộc kiểm toán có chất lượng khi KTV đảm bảo được về khả năng phát hiện và báo cáo các sai sót trọng yếu trong các BCTC. Nói cách khác, vì mục tiêu của một cuộc kiểm toán để đảm bảo tính chính xác của BCTC, CLKT là xác suất mà BCTC không chứa đựng sai sót trọng yếu, nghĩa là độ tin cậy của việc kiểm toán BCTC phản ánh CLKT. Nghiên cứu của Angus Duff (2004) “Auditqual: Dimension of audit quality” Dựa theo định nghĩa của DeAngelo về CLKT, tác giả thiết lập bảng khảo sát gồm 56 câu hỏi về các khía cạnh khác nhau của CLKT dựa trên cơ sở phân tích những thông tin đã được công bố ra bên ngoài của 20 doanh nghiệp kiểm toán lớn nhất ở Anh, gửi đến cho 500 đối tượng là những KTV cấp cao tại 16 doanh nghiệp kiểm toán lớn nhất ở Anh và Giám đốc tài chính của 20 công ty hàng đầu từ Mỹ.

Kết quả chỉ ra rằng, các nhân tố thuộc các KTV/nhóm kiểm toán (như tính độc lập, năng lực, kinh nghiệm.) và các nhân tố thuộc về công ty kiểm toán (như danh tiếng, qui mô, khả năng đáp ứng, dịch vụ phi kiểm toán) đều có ảnh hưởng quan trọng tới chất lượng kiểm toán.1: Mô hình nghiên cứu của Angus Duff (2004): Dimentions of audit quality Nguồn: Dimentions of audit quality, Angus Duff, University of Paisley, 2004 Nghiên cứu của Kim Boon (2008) “Audit service quality in compulsory audit tendering- Preparer perceptions and satisfaction” đã xem xét tác động của từng nhân tố về kiểm toán lên CLKT và từ đó đánh giá mức độ thực hiện, sự hài lòng của KTV đối với nhân tố CLKT. Theo kết quả của bài nghiên cứu, có 14 nhân tố tác động đến chất lượng kiểm toán được đề cập đến đó là: Kinh nghiệm của công ty kiểm toán và nhóm kiểm toán, tính chuyên sâu trong lĩnh vực kiểm toán, năng lực kỹ thuật, tính độc lập, thận trọng đúng mức, kiểm soát chất lượng, mức độ liên quan của nhân viên cấp cao của công ty kiểm toán, đạo đức nghề nghiệp, hội nghề nghiệp, chuẩn mực đạo đức, thái độ hoài nghi nghề nghiệp, nhiệm kì kiểm toán và tính cách của KTV. Phương pháp khảo sát được thực hiện thông qua gửi bảng câu hỏi đến 235 chuyên gia Tài chính tham gia vào Hiệp hội Tài Chính quốc gia vào tháng 5/2005 và 35 KTV của DNKT được niêm yết. Nghiên cứu rút ra được các nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến CLKT.

Qua đó, nhóm tác giả nghiên cứu cũng đưa ra kết luận, các nhân tố ảnh hưởng đến CLKT thì cũng sẽ đảm bảo được sự hài lòng của người sử dụng BCTC. Nghiên cứu của Abdul Halim và cộng sự (2014) cũng đã tiến hành kiểm tra 8 những tác động của năng lực và sự độc lập của kiểm toán viên đến chất lượng kiểm toán, kiểm tra xem quỹ thời gian kiểm toán có làm ảnh hưởng đến năng lực và tính độc lập về chất lượng kiểm toán, đông thời, kiểm tra xem cam kết chuyên nghiệp có ảnh hưởng đến năng lực kiểm toán và sự độc lập về chất lượng kiểm toán. Nghiên cứu này thực hiện khảo sát các đối tượng là 918 kế toán công ở Indonesia vào năm 2012. Dữ liệu được thu thập bằng cách gửi 278 bảng câu hỏi một cách ngẫu nhiên, tuy nhiên, kết quả chỉ thu lại được 178 bảng trả lời.

Tác giả đã sử dụng kỹ thuật Partial Least Square (PLS) để phân tích và kết quả thu được là Năng lực và sự độc lập của kiểm toán viên ảnh hưởng tích cực đến chất lượng kiểm toán, có nghĩa là năng lực của kiểm toán viên cao và độc lập, chất lượng kiểm toán sẽ cao hơn. Quỹ thời gian kiểm toán tác động tiêu cực đến năng lực và sự độc lập của kiểm toán viên làm ảnh hưởng chất lượng kiểm toán, có nghĩa là quỹ thời gian kiểm toán càng nhỏ thì ảnh hưởng càng lớn đến năng lực và sự độc lập của kiểm toán viên do đó tác động đến chất lượng kiểm toán. Đồng thời, cam kết chuyên nghiệp cũng tác động đến năng lực và tính độc lập của kiểm toán viên về chất lượng kiểm toán, có nghĩa là cam kết chuyên nghiệp mạnh mẽ hơn, hiệu quả cao hơn của năng lực kiểm toán và sự độc lập về chất lượng kiểm toán. Nghiên cứu của Listya Yuniastuti Rahmina và cộng sự (2014) xác định các yếu tố kiểm toán viên độc lập, nhiệm kỳ kiểm toán và phí kiểm toán có tác động một cách riêng rẽ hoặc đồng thời đến chất lượng kiểm toán hay không.

Nghiên cứu này hướng đến các đối tượng là các kiểm toán viên cao cấp, giám sát, quản lý, và người góp vốn làm việc trong các công ty kiểm toán thành viên của FAPM. Tác giả đã sử dụng phương pháp thống kê mô tả và mô hình hồi quy đa biến với mẫu nghiên cứu 143 người làm việc trên 35 công ty kiểm toán tại Jakarta, Indonesia.2: Mô hình nghiên cứu của Listya Yuniastuiti Rahmina và cộng sự (2014) Nguồn: Listya Yuniastuti Rahmina và cộng sự (2014) 9 Nghiên cứu đã đưa ra các kết quả chính đó là: Kiểm toán viên đã được khảo sát trong nghiên cứu này đều có mức độ độc lập cao trong việc thực hiện kiểm toán từ thiết lập chương trình, làm việc và báo cáo kết quả kiểm toán cho khách hàng. Vì vậy, theo nghiên cứu này kiểm toán viên độc lập có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến chất lượng kiểm toán. Nhiệm kỳ kiểm toán thì không có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng kiểm toán.

Phí kiểm toán thì có thể tạo ra chất lượng kiểm toán tốt hơn tùy thuộc vào việc chuyển giao rủi ro, sự phức tạp của dịch vụ, mức độ chuyên môn cần thiết, cơ cấu chi phí của Công ty kế toán công chúng, và những tư vấn chuyên môn khác. Vì vậy phí kiểm toán có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến chất lượng kiểm toán. Kết quả của kiểm định hệ số hồi quy đồng thời (Kiểm định F) cho thấy rằng kiểm toán viên độc lập, nhiệm kỳ kiểm toán và phí kiểm toán đều đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Mức độ ảnh hưởng của các biến tính độc lập của kiểm toán viên, nhiệm kỳ kiểm toán và phí kiểm toán tác động đồng thời đến biến chất lượng kiểm toán đạt mức 21,4%, có nghĩa là có đến 78,6% các yếu tố còn lại không được xem xét trong nghiên cứu này có ảnh hưởng đến biến chất lượng kiểm toán.

Các yếu tố khác có thể bao gồm như sự hiểu biết của kiểm toán viên về kiểm soát nội bộ, số lượng kiểm toán viên, chuyên môn của kiểm toán viên, rủi ro kiểm toán, và các yếu tố khác nhau khác ngoài mô hình. Hay một nghiên cứu khác của Iman Sarwokoa và cộng sự (2014) đã điều tra ảnh hưởng của năng lực chuyên môn, tính độc lập của kiểm toán viên và thủ tục kiểm toán để phát hiện gian lận ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Mẫu nghiên cứu bao gồm 50 công ty kế toán công được đăng ký trên thị trường chứng khoán Indonesia. Dữ liệu được sử dụng trong bài nghiên cứu là dữ liệu sơ cấp thu thập từ khảo sát bảng câu hỏi, phỏng 10 vấn.

Nghiên cứu đã sử dụng mô hình hồi quy đa biến để tìm ra mối liên hệ giữa các yếu tố. Các kết quả từ nghiên cứu này cho thấy năng lực chuyên môn và tính độc lập của kiểm toán viên có ảnh hưởng đáng kể đến việc thực hiện các thủ tục kiểm toán để phát hiện gian lận. Bên cạnh đó, năng lực, tính độc lập của kiểm toán viên và các thủ tục kiểm toán để phát hiện gian lận cũng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng kiểm toán. TỔNG QUAN CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC So với các nước có hoạt động kiểm toán độc lập phát triển, hoạt động kiểm toán độc lập Việt Nam vẫn còn khá mới mẻ, đặc biệt là lĩnh vực kiểm toán báo cáo tài chính.

Do đó, các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến chất lượng kiểm toán BCTC không nhiều, chỉ mới xuất hiện trong thời gian gần đây. Trong số những nghiên cứu đã được công bố trên, một số nghiên cứu điển hình có thể kể đến như sau: Nghiên cứu của Bùi Thị Thuỷ (2012) tiến hành xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến chất lượng kiểm toán BCTC của các DNNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dựa trên mô hình CLKT của Duff (2004), tác giả sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp thông tin từ nguồn tài liệu trong và ngoài nước kết hợp phân tích thực trạng tại Việt Nam, điều tra và xử lí dữ liệu bằng phần mềm SPSS thông qua Bảng câu hỏi để khảo sát các kiểm toán viên thuộc các doanh nghiệp kiểm toán về ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng kiểm toán BCTC. Thực hiện phỏng vấn chuyên gia là những lãnh đạo các công ty kiểm toán, nhà đầu tư để làm rõ hơn kết quả khảo sát.

Nghiên cứu đã phân tích thực trạng tại Việt Nam và hệ thống hóa 16 nhân tố có ảnh hưởng tới chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) của các doanh nghiệp niêm yết (DNNY) trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam hiện nay, các nhân tố được chia thành 3 nhóm, gồm: Nhóm nhân tố bên ngoài, nhóm nhân tố về kiểm toán viên và nhóm nhân tố doanh nghiệp kiểm toán.