Chương 1: Chân dung con người Việt Nam trên báo in - Những vấn đề lý luận cơ bản. - Chương 2: Chân dung con người Việt Nam trên các báo Tuổi trẻ, Lao động, Đại đoàn kết. - Chương 3: Một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả tuyên truyền về chân dung con người trên báo in. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CHÂN DUNG CON NGƢỜI VIỆT NAM TRÊN BÁO IN – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1.
Một số khái niệm 1. Báo in a) Khái niệm Báo in là loại hình báo chí xuất hiện sớm nhất trong các loại hình báo chí, hình thức thể hiện được in trên giấy, có hình ảnh minh họa, là một trong 4 loại hình báo chí: Báo in, báo nói, báo hình, báo mạng điện tử. Báo in là phương tiện truyền thông cơ bản không thể thiếu trong đời sống xã hội. Đến nay, đã có nhiều quan niệm khác nhau về báo in: Theo tác giả Hà Huy Phượng: Báo in là thuật ngữ chỉ một loại hình báo chí định kỳ thông tin thời sự các sự kiện, các vấn đề trong đời sống xã hội thông qua việc sử dụng ngôn ngữ chữ viết và kỹ thuật in ấn để truyền tải thông tin.
Theo tác giả Dương Xuân Sơn: Báo chí in bao gồm báo và tạp chí là những ấn phẩm định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi trong xã hội. Theo Luật Báo chí (2016): Báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in. b) Đặc trưng, đặc điểm của báo in Báo in là ấn phẩm định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi trong xã hội. Định kỳ của báo in có nhiều loại khác nhau như: hàng ngày, thưa kỳ (2, 3, 5 ngày một số), hàng tuần.
Định kỳ của báo in chính là sự xuất hiện theo chu kỳ đều đặn và cố định của sản phẩm báo. Chu kỳ xuất hiện của báo in có ý nghĩa quan trọng vì nó quy định thời điểm mà công chúng đón nhận sản phẩm báo in. Tính thời sự của báo in được hiểu là sự phản ánh nhanh chóng những sự kiện mới xảy ra, vấn đề mới nảy sinh hoặc vừa mới được phát hiện trong đời sống xã hội. Mỗi tờ báo in có công chúng tiếp nhận khác nhau và công chúng thực hiện phương thức tiếp nhận theo những hướng khác nhau.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo in chuyển tải nội dung thông tin thông qua văn bản in gồm: chữ in, hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ… Toàn bộ các yếu tố thể hiện nội dung thông tin của các tác phẩm báo in xuất hiện đồng thời trước mắt người đọc hầu như ngay trên cùng một trang báo. Sự đồng hiện của báo in được thể hiện bằng những thông tin cùng xuất hiện đồng thời trên trang báo in thông qua việc trình bày tổ chức trang báo, bao gồm các phần: tên chuyên mục, tiêu đề, tít, sapô hoặc những dòng chữ gây chú ý, tít phụ cùng sự hỗ trợ của hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ… Công chúng đọc một bài báo in có thể do tít và sapô hấp dẫn hay cũng có thể do tranh ảnh, biểu đồ minh họa gây chú ý cho họ. Cũng chính vì vậy mà có thể nói sự đồng hiện thông tin của bài viết trên cùng một trang báo in là một trong những lợi thế nhất định của báo in. Công chúng có thể cùng lúc lướt mắt trên toàn bộ bài báo và sau đó có thể tìm những thông tin thú vị hoặc cần thiết cho mình.
Cũng chính sự đồng hiện các yếu tố thể hiện của một bài báo trên một trang báo cũng làm ảnh hưởng lớn đến công tác biên tập nội dung tít, sapô và phần chính văn của một bài báo in. Do phương thức thông tin đặc thù trên, báo in có những đặc điểm ưu việt sau: Thứ nhất, người đọc hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin từ báo in. Sự chủ động bao gồm từ việc bố trí thời điểm đọc, lựa chọn trình tự đọc đến việc chủ động về tốc độ đọc, cách thức đọc khi trong tay có một tờ báo in cụ thể. Buổi sáng người ta có thể mua một tờ báo in của một cơ quan báo chí nào đó, đọc lướt qua các tin tức, bình luận quan trọng rồi chiều tối về nhà mới đọc tiếp những bài báo dài và đáng quan tâm như phóng sự, phản ánh, các loại ký… Khi đọc các tờ báo in, người ta hoàn toàn có thể đọc lướt nhanh những nội dung quen thuộc, đọc kỹ hay đọc lại những nội dung phức tạp mà đọc lần đầu chưa rõ.
Đặc điểm này tạo cho báo in khả năng thông tin những nội dung sâu sắc, phức tạp. Nhà báo có thể trình bày, lý giải các nội dung thông tin với những mối quan hệ đan chéo, những biểu hiện trên nhiều bình diện, nhiều tầng lớp khác nhau. Những thông tin có thể được tổ chức theo nhiều cách khác nhau mà người đọc vẫn có thể hiểu, miễn là những thông tin, nội dung bài viết là bổ ích, đáp ứng được nhu cầu của người đọc. Thứ hai, vì sự tiếp nhận thông tin báo in của công chúng là quá trình chủ động, đòi hỏi người đọc phải tập trung cao độ, phải huy động sự làm việc tích cực 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của trí não.
Vì thế làm tăng khả năng ghi nhớ thông tin, giúp người đọc có thể nhận thức sâu sắc những mối quan hệ bên trong phức tạp. Nội dung thông tin đề cập các vấn đề, sự kiện trong cả một chu kỳ xuất bản. Thông tin về các vấn đề, sự kiện thời sự diễn ra trong chu kỳ sau đó chỉ có thể được đề cập trong sản phẩm được xuất bản vào thời điểm định kỳ sau. Vì thế trong báo in bao giờ cũng tồn tại một khoảng thời gian trống thông tin, hay nói cách khác, độ nhanh, tính thời sự của báo in bị hạn chế hơn so với các loại hình phát thanh và truyền hình và đặc biệt là báo mạng điện tử.
Hơn nữa nguồn thông tin từ báo in đảm bảo sự chính xác và độ xác định cao. Dù thông tin chậm hơn so với các loại hình báo chí khác nhưng đảm bảo sự chính xác về thông tin vì đã được kiểm định. Báo in có thể làm tài liệu, minh chứng cho các công trình nghiên cứu khoa học. Chân dung con người Chân dung là thuật ngữ được sử dụng nhiều trong lĩnh vực nghệ thuật như hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh, văn học.
Và từ lâu khái niệm chân dung cũng được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực báo chí. Theo Từ điển Tiếng Việt,“chân dung” được định nghĩa là “tác phẩm hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh thể hiện đúng diện mạo, thần sắc, hình dáng một người nào đó” [34, tr. Theo định nghĩa này, chân dung con người được hiểu là diện mạo, thần sắc và hình dáng của con người được thể hiện thông qua một bức tranh, ảnh hay một tác phẩm điêu khắc có hình khối cụ thể. Người xem có thể nhìn thấy trực tiếp diện mạo, thần sắc, hình dáng đó, dễ dàng hình dung ra con người có thật ngoài thực tế.
Trong lĩnh vực văn học, khái niệm chân dung cũng được sử dụng khi nói về một thể loại văn học lấy con người làm đối tượng chủ yếu để phản ánh. Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi đã đưa ra khái niệm chân dung văn học như sau: Nhà văn phát huy sở trường quan sát, lựa chọn chi tiết, cử chỉ, ngôn luận, kể cả tác phẩm, tư thế, hồi tưởng để dựng lại bộ mặt tinh thần của một con người, thường là nhà văn, nghệ sĩ, các nhà hoạt động xã hội nổi tiếng. Hay như nhà văn Tô Hoài định nghĩa: Chân dung văn học là việc dựng lại những bóng dáng thần thái văn nhân, những câu nói cái cười, bước đi dáng đứng của họ mà mình từng thấy từng biết. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chân dung con người trong văn học, nghệ thuật khác với chân dung con người trong lĩnh vực báo chí.
Chân dung con người trong văn học, nghệ thuật có thể mang yếu tố hư cấu, còn trong báo chí, chân dung đó phải là người thật, việc thật, được phản ánh chân thực thông qua tác phẩm báo chí. Việc dùng báo chí để khắc họa chân dung con người không giống như người họa sĩ vẽ chân dung, coi chân dung là mục đích cuối cùng. Mà khái quát hơn, sâu sắc hơn là nhà báo làm toát lên chân dung một con người với cuộc sống thực của họ, từ đó khái quát lên thành những vấn đề xã hội, những thông điệp xã hội muốn gửi tới độc giả. Bàn về khái niệm của thể loại ký chân dung - thể loại báo chí tiêu biểu khi phản ánh chân dung con người, tác giả Đức Dũng quan niệm: Con người trong tác phẩm ký chân dung phải có địa chỉ sát thực, tiêu biểu, đáp ứng được yêu cầu tuyên truyền thời sự.
Con người phải được đặc tả ở diện mạo, dáng vẻ bề ngoài hoặc thông qua những hành động, những việc làm tiêu biểu. Trong cuốn Tác phẩm báo chí, khi nói về chân dung con người trong thể loại phóng sự báo chí, các tác giả cho rằng: “Mỗi bức chân dung cụ thể có thể nói lên một mảng hiện thực nào đó: hoặc minh chứng cho một truyền thống lịch sử, một phong tục tập quán, một nếp nghĩ, nếp làm ăn của một địa phương, một tộc người hoặc một khuynh hướng xã hội nào đó. Chân dung con người có thể là tích cực hoặc tiêu cực, hạnh phúc hay bất hạnh, đáng biểu dương hay đáng phê phán…” [10, tr. Trong khái niệm về thể loại ký chân dung, tác giả Dương Xuân Sơn cho rằng: Ký chân dung là một thể loại thuộc thể ký báo chí có đối tượng phản ánh là những con người hay một tập thể người có thật, được coi là tiêu biểu vào những thời điểm nhất định, đáp ứng yêu cầu thông tin thời sự.
Đó là những con người hay tập thể người có hành động, việc làm hoặc suy nghĩ nội tâm đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng. Như vậy, có thể hiểu khái niệm chân dung con người trên báo chí là những con người có thật được báo chí phản ánh thông qua tác phẩm báo chí.