for every child VIET NAM BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH (Dành cho cán bộ xã hội cấp cơ sở) TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN Hà Nội, 2017 MỤC LỤC CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN GIỚI THIỆU. 5 BÀI 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN, RỐI LOẠN TÂM THẦN. Khái niệm về sức khỏe tâm thần, rối loạn tâm thần. Khái niệm về chăm sóc sức khỏe tâm thần và chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng.
Thực trạng của rối loạn tâm thần. Nguyên nhân gây rối loạn tâm thần. MỘT SỐ LUậT pHÁp, CHíNH SÁCH, MẠNG LƯỚI VÀ CHƯƠNG TRìNH Hỗ TRợ NGƯờI CÓ RỐI LOẠN TÂM THẦN. Luật pháp, chính sách và dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần trên thế giới.
Luật pháp, chính sách về sức khỏe tâm thần tại Việt Nam. Mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam. Các chương trình, dự án về CSSKTT. VAI TRò VÀ NHIỆM Vụ CủA NHÂN VIêN CTXH TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN.
Vai trò và nhiệm vụ của nhân viên CTXH trong chăm sóc sức khỏe tâm thần. Một số nhiệm vụ cụ thể của nhân viên công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần. 25 BÀI 2 MỘT SỐ RỐI LOẠN TÂM THẦN VÀ NHỮNG CAN THIỆp CÔNG TÁC XÃ HỘI CƠ BẢN. Các dấu hiệu của trầm cảm.
Nguyên nhân của trầm cảm. Các nội dung can thiệp công tác xã hội đối với người bị trầm cảm. Các nội dung can thiệp công tác xã hội đối với người bị lo âu .37 3 CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN III. TÂM THẦN pHÂN LIỆT.
Các dấu hiệu của tâm thần phân liệt. Các phương pháp điều trị bệnh nhân tâm thần phân liệt. Các nội dung can thiệp công tác xã hội đối với bệnh nhân tâm thần phân liệt. Các phương pháp điều trị động kinh.
Các nội dung can thiệp công tác xã hội đối với người bị động kinh. SA SúT TRí TUỆ ở NGƯờI LỚN TUổI. Các phương pháp điều trị. Các nội dung can thiệp công tác xã hội đối với người sa sút trí nhớ .54 BÀI 3 NỘI DUNG CAN THIỆp CủA CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN TẠI CỘNG ĐỒNG.
Phát hiện sớm. Can thiệp khẩn cấp đối với trường hợp tự sát hay gây hại cho bản thân. Xác định và phân tích vấn đề. Các hoạt động hỗ trợ chăm sóc tại nhà.
Hỗ trợ tâm lý, tư vấn thay đổi nhận thức. Hỗ trợ vật chất, việc làm. Hướng dẫn việc đảm bảo an toàn trong giao tiếp, cung cấp dịch vụ. Kết nối chuyển gửi.
Truyền thông trong chăm sóc sức khỏe tâm thần. Giáo dục và chăm sóc sức khỏe tâm thần .82 TÀI LIỆU THAM KHẢO .83 4 GIỚI THIỆU CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN Ngày 25/3/2010, Thủ tướng Chính Phủ ban hành Quyết định số 32/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Phát triển Công tác Xã hội giai đoạn 2010 - 2020. Mục tiêu chung là phát triển công tác xã hội (CTXH) trở thành một nghề ở Việt Nam; nâng cao nhận thức của toàn xã hội về nghề CTXH; xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức, nhân viên và cộng tác viên CTXH đủ về số lượng, đạt yêu cầu về chất lượng, gắn với phát triển hệ thống cơ sở cung cấp dịch vụ CTXH tại các cấp, góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiên tiến. Một trong những mục tiêu cần đạt trong kế hoạch phát triển CTXH hiện nay là tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và tập huấn kỹ năng cho viên chức, nhân viên và cộng tác viên CTXH đang làm việc tại các xã, phường, thị trấn, các cơ sở cung cấp dịch vụ CTXH và cơ quan Lao động, Thương Binh và Xã Hội (LĐTBXH) các cấp.
Để thực hiện mục tiêu nói trên, một trong những hoạt động quan trọng cần triển khai là xây dựng tài liệu đào tạo với sự tham gia của nhiều bên bao gồm các tổ chức chính phủ, phi chính phủ trong nước, phi chính phủ quốc tế và UNICEF dưới sự điều phối và quản lý của Cục Bảo trợ Xã hội, Bộ LĐTBXH. Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần là một nội dung trong bộ tài liệu đào tạo bồi dưỡng ngắn hạn nghề công tác xã hội dành cho viên chức, nhân viên và cộng tác viên CTXH đang làm việc tại tuyến xã, phường. Các nội dung của bộ tài liệu được xác định dựa trên nhu cầu của các cán bộ cơ sở nhằm cung cấp các kiến thức và kỹ năng để giúp cán bộ cơ sở giải quyết được các vấn đề xã hội tại địa phương, đáp ứng trực tiếp vào nhu cầu người học để giải quyết những khó khăn đang gặp phải trong thực tế do thiếu kiến thức, thiếu kỹ năng chuyên môn đặc thù, thiếu phương pháp, cách thức giải quyết mang tính khoa học và hệ thống. Tài liệu đào tạo bồi dưỡng ngắn hạn công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần được xây dựng nhằm mục tiêu chung giúp học viên nhận diện được một số rối loạn tâm thần thường gặp và biết cách hỗ trợ bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng.
Mục tiêu cụ thể bao gồm: * Về kiến thức: Học viên nắm được các kiến thức về: - Sức khỏe tâm thần, về một số rối loạn tâm thần ưu tiên tại cộng đồng gồm trầm cảm, lo âu, tâm thần phân liệt, động kinh, rối loạn trí nhớ người già - Vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng - Các nội dung can thiệp CTXH trong chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng * Về thái độ: Học viên có thái độ: - Thân thiện, và không kỳ thị với người bị rối loạn tâm thần - Sẵn sàng hợp tác với các bên liên quan trong hỗ trợ người bị rối loạn tâm thần 5 CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN * Về kỹ năng: Học viên có khả năng - Phát hiện các đối tượng có nguy cơ rối loạn tâm thần tại cộng đồng và lựa chọn các hành động cần thiết để hỗ trợ đối tượng có nguy cơ - Xử trí các tình huống sơ cấp cứu tâm thần hay gặp tại cộng đồng - Giao tiếp, làm việc với người có rối loạn tâm thần và quản lý ca bệnh tại cộng đồng Với thời lượng đào tạo 45 tiết, mỗi tiết 45 phút, tài liệu đào tạo bồi dưỡng ngắn hạn công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần gồm 3 bài: - Bài một giới thiệu một số vấn đề chung về sức khỏe tâm thần, rối loạn tâm thần, giới thiệu về các chính sách, mạng lưới, chương trình hỗ trợ người rối loạn tâm thần, và vai trò của nhân viên công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng. - Bài hai trình bày một số rối loạn tâm thần và cách hỗ trợ bệnh nhân tại cộng đồng. Các rối loạn tâm thần bao gồm trầm cảm, lo âu, động kinh, tâm thần phân liệt, rối loạn tâm thần người già. - Bài 03 giới thiệu các nội dung can thiệp công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng.
6 CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN 7 BÀI MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN, RỐI LOẠN TÂM THẦN I. Khái niệm về sức khỏe tâm thần, rối loạn tâm thần Sức khỏe là gì? Sức khỏe, theo Tổ chức Y tế Thế giới, là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội, không chỉ bao gồm có tình trạng không có bệnh hay thương tật. Như vậy khi nói tới sức khỏe tốt thì không có nghĩa là chỉ sức khỏe thể chất tốt mà cả sức khỏe tâm thần tốt, trong đó có cả khả năng tương tác xã hội tốt của cá nhân. Sức khỏe tâm thần là gì? Sức khoẻ tâm thần được định nghĩa bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) “là trạng thái hoàn toàn thoải mái mà ở đó mỗi cá nhân nhận thức rõ khả năng của mình, có thể đối phó với những căng thẳng bình thường trong cuộc sống, làm việc hiệu quả và năng suất và đóng góp cho cộng đồng.”1 8 CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN Một người có sức khỏe tâm thần tốt là người: - Có khả năng tư duy/ suy nghĩ rõ ràng và logic.
- Có khả năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. - Có khả năng tương tác, giao tiếp tốt với mọi người xung quanh (bạn bè, đồng nghiệp, gia đình…). Nói tới sức khoẻ tâm thần là nói tới trạng thái tích cực, hoạt động hiệu quả của tâm thần chứ không chỉ nói tới tình trạng trạng thái có rối loạn tâm thần. Rối loạn tâm thần là gì? Rối loạn tâm thần được định nghĩa theo DMS5: Là hội chứng xáo trộn đáng kể về nhận thức, cảm xúc, hoặc hành vi của cá nhân, trạng thái rối loạn chức năng về tâm lý, sinh lý, rối loạn quá trình phát triển tâm thần.
Rối loạn tâm thần thường đi kèm với suy giảm nghiêm trọng ở cá nhân về tương tác xã hội, nghề nghiệp, hay những hoạt động quan trọng khác trong đời sống của họ. Có nhiều dạng rối loạn tâm thần, và thường được phân ra sáu nhóm chính như sau: - Các rối loạn tâm thần thường gặp như trầm cảm, lo âu - Các rối loạn liên quan lệ thuộc rượu bia, ma túy - Các rối loạn tâm thần nặng như loạn thần - Chậm phát triển tâm thần - Các vấn đề sức khỏe tâm thần ở người già (như rối loạn trí nhớ) - Các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em (như tự kỷ) Các liệu pháp điều trị hiệu quả đều sẵn có cho bệnh nhân tâm thần và rất nhiều loại rối loạn tâm thần có thể được quản lý ở tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu với sự hỗ trợ từ các nhà chuyên môn, trong đó có nhân viên công tác xã hội và các thành viên trong cộng đồng. Thông tin chi tiết về một số rối loạn tâm thần hay gặp ở cộng đồng sẽ được trình bày ở bài 2 của tài liệu. Khái niệm về chăm sóc sức khỏe tâm thần và chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng Chăm sóc sức khỏe tâm thần là gì?