đặt vấn đề trong một bối cảnh không gian, thời gian cụ thể, trong những điều kiện lịch sử cụ thể và có mối quan hệ biện chứng với các điều kiện khác trong bối cảnh ấy. Mỗi ngành khoa học đều có đối tượng, phương pháp khác nhau trong việc tiếp cận và giải quyết các vấn đề. Do đó, dưới góc độ ngành Công tác xã hội, khi nghiên cứu về vấn đề phụ nữ đơn thân phải dựa trên nền tảng triết lý “Con người là giá trị cao nhất trong ngành CTXH”, dù thân chủ của ta là ai, là người như thế nào thì chúng ta cũng phải coi họ như là một con người với đầy đủ nhân cách và những giá trị vốn có của họ. Đây không chỉ là một quan điểm mang tính chất soi đường cho các khoa học mà nó đã trở thành một nền tảng triết lí quan trọng không thể thiếu của ngành Công tác xã hội kể từ khi ra đời và trong suốt quá trình phát triển cho đến giai đoạn hiện nay.
Nghiên cứu đề tài dựa trên quan điểm này giúp tác giả đảm bảo được tính chuyên nghiệp trong các hoạt động trợ giúp. Bên cạnh đó, đề tài còn tiếp cận vấn đề phụ nữ đơn thân dựa trên trên quyền con người. Tiếp cận dựa trên quyền con người là một khung lý thuyết có chứa đựng các nguyên tắc, tiêu chuẩn và mục tiêu của hệ thống quyền con người trong quá trình lập kế hoạch và tiến trình thực hiện các hoạt động của CTXH. Cách tiếp cận dựa trên quyền lấy nền tảng cơ bản chính là hệ thống quyền con người đã được pháp luật quốc tế bảo vệ.
Với cách tiếp cận này, nhân viên xã hội cần dựa vào hệ thống quyền của con người để xây dựng các phương pháp và hoạt động của những mô hình phát triển xã hội. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu định lượng và nghiên cứu định tính (chủ yếu là nghiên cứu định tính) nhằm có được một cái nhìn tổng thể, toàn diện nhằm phục vụ tốt nhất cho quá trình nghiên cứu đề tài. Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu xã hội học và phương pháp trong CTXH.
Trong đó, những phương pháp nghiên cứu xã hội học (thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu, phỏng vấn bằng bảng hỏi,…) để nhằm thu thập thông tin chung, đánh giá và phát hiện vấn đề; còn phương pháp trong CTXH là để nhằm tương tác trực tiếp với thân chủ, nhận diện vấn đề/bệnh lý của thân chủ và lên kế hoạch hỗ trợ cho thân chủ. Phƣơng pháp phân tích tài liệu Phân tích tài liệu là một phương pháp được sử dụng khá phổ biến trong các đề tài nghiên cứu. Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích tài liệu trên cơ sở có sự sàng lọc để thu thập thông tin, số liệu, để xem xét, phân tích các cơ sở lý luận phục vụ cho đề tài nghiên cứu thông qua phân tích báo cáo của địa phương, các tài liệu trên sách, báo, tài liệu chuyên ngành các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan, Internet…. Sử dụng phương pháp phân tích tài liệu giúp tác giả có cái nhìn tổng quát về vấn đề nghiên cứu.
Đồng thời qua đó tác giả tìm ra cho mình cái nhìn mới, cách tiếp cận mới và hướng nghiên cứu mới cho đề tài của mình. Phƣơng pháp quan sát Để thu thập được những thông tin cần thiết, đáp ứng được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, tác giả đã sử dụng phương pháp quan sát. Quát sát trong nghiên cứu xã hội được hiểu là quá trình tri giác và ghi chép mọi yếu tố có liên quan đến đối tượng nghiên cứu phù hợp với đề tài và mục tiêu nghiên cứu. Đây cũng là một phương pháp nhằm kiểm tra tính xác thực của những thông tin thu được trước đó hoặc những thông tin thu được từ những phương pháp khác nhau.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phương pháp này được tác giả sử dụng ngẫu nhiên hoặc có kế hoạch trong các buổi làm việc với đối tượng tại chính nhà của họ, nơi phỏng vấn hoặc nơi trò chuyện, giao tiếp. Sử dụng phương pháp quan sát nhằm mục đích giúp tác giả thu thập được các thông tin về đối tượng như: hoàn cảnh, điều kiện sống (quan sát môi trường xung quanh đối tượng); tâm lý, hành vi của đối tượng (quan sát thái độ, cử chỉ, nét mặt của đối tượng khi giao tiếp). Phƣơng pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi Nghiên cứu được tiến hành chọn mẫu bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản với cỡ mẫu khoảng 295 phụ nữ đơn thân có con dưới 18 tuổi. Bảng hỏi được sử dụng trong quá trình thu thập thông tin bao gồm bộ câu hỏi 25 câu nhằm tìm hiểu thông tin về cá nhân như: tên, tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, thực trạng đời sống và nhu cầu hỗ trợ của phụ nữ đơn thân nuôi con,… 8.
Phƣơng pháp phỏng vấn sâu Phương pháp này được sử dụng kết hợp với các phương pháp khác như quan sát, phân tích tài liệu… để có được những thông tin chiều sâu, đặc biệt là trong việc khai thác thông tin liên quan đến nhu cầu, mong muốn của đối tượng, hay những khó khăn của họ gặp phải trong cuộc sống,… Phương pháp này còn được sử dụng để thu thập thông tin về tiểu sử của phụ nữ đơn thân nuôi con. Đồng thời, quá trình phỏng vấn sâu còn giúp tác giả hiểu được bản chất của vấn đề, từ đó có định hướng cho việc đưa ra các giải pháp, mô hình hỗ trợ phù hợp với điều kiện và nguyện vọng của đối tượng, của địa bàn nghiên cứu. Đề tài tiến hành phỏng vấn sâu 15 phụ nữ đơn thân đang nuôi con nhỏ dưới 18 tuổi, con của họ, người thân, hàng xóm của họ, đại diện chính quyền địa phương, những người thuộc các ban ngành, đoàn thể mà họ có thể tham gia,… Những buổi phỏng vấn này sẽ được sắp xếp và hẹn trước. Địa điểm phỏng vấn tùy thuộc vào hoàn cảnh giao tiếp, có thể ở phòng làm việc tại trụ sở Ủy ban nếu gặp cán bộ địa phương, có thể tại gia đình hay tại nơi làm việc nếu gặp đối tượng hay người thân hoặc hàng xóm của họ.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp thảo luận nhóm Phương pháp này giúp chúng ta thu thập thông tin từ những người tiếp xúc nhằm mục đích đánh giá thực trạng đời sống và nhu cầu của những phụ nữ đơn thân. Đề tài tiến hành thảo luận với 3 nhóm: + Nhóm 1: Nhóm phụ nữ đơn thân nuôi con tại xóm Bá Vân 1, xã Bình Sơn, thị xã Sông Công tỉnh Thái Nguyên (7 phụ nữ) + Nhóm 2: Nhóm phụ nữ đơn thân nuôi con tại xóm Chúc, xã Bá Xuyên, thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. (10 phụ nữ) + Nhóm 3: Nhóm phụ nữ đơn thân nuôi con tại Tổ dân phố 7, phường Thắng Lợi, thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên.
Các phƣơng pháp CTXH đặc thù 8. Phƣơng pháp CTXH với cá nhân CTXH cá nhân vừa là quá trình, vừa là một phương pháp can thiệp, giúp đỡ từng cá nhân con người có vấn đề xã hội, các vấn đề xã hội này đang ngăn cản việc thực hiện chức năng xã hội của họ (bị mất, bị giảm thiểu hay yếu về chức năng xã hội), thông qua mối quan hệ 1–1 (Nhân viên xã hội (NVXH) - Thân chủ). Công cụ chủ yếu được sử dụng trong phương pháp này là sự tương tác giữa nhân viên CTXH và cá nhân thân chủ để giúp họ nhận thức rõ vấn đề của họ và giúp họ giải quyết vấn đề của chính họ, giúp họ tăng khả năng vận dụng các nguồn lực (tài nguyên) từ xã hội và của bản thân để thay đổi tình trạng của họ. Trong phạm vi đề tài này, tác giả sử dụng phương pháp CTXH cá nhân để thực hành trực tiếp với 01 trường hợp thân chủ cụ thể.
Đối với thân chủ là phụ nữ đơn thân – một trong những nhóm phụ nữ yếu thế, khi tiến hành phương pháp CTXH với cá nhân, nhân viên xã hội đặt thân chủ trong hệ thống sinh thái nghĩa là đặt thân chủ trong mối quan hệ với các cá nhân khác, với điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường xã hội mà thân chủ đó đang sinh sống. Phương pháp tác động tập trung vào các mối quan hệ, về tâm lý xã hội, bối cảnh xã hội mà ở đó vấn đề của thân chủ đang diễn ra và bị ảnh hưởng, chi phối. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Điều cốt lõi khi sử dụng phương pháp CTXH cá nhân là giúp thân chủ nhận ra vấn đề, mong muốn giải quyết vấn đề và cùng với NVXH giải quyết vấn đề đó. Mục đích sử dụng phương pháp thực hành công tác xã hội cá nhân: + Phát hiện vấn đề thân chủ đang gặp phải.
Vấn đề đó đang ngăn cản sự phát triển của thân chủ, ngăn cản cuộc sống của thân chủ. + Đưa ra sự giúp đỡ để giải quyết vấn đề mà thân chủ không thể đối phó nếu không có sự trợ giúp. + Khơi dậy năng lực và sức mạnh tiềm ẩn của thân chủ để cùng họ giải quyết vấn đề của chính họ. Phƣơng pháp CTXH nhóm Phương pháp CTXH với nhóm là một trong những phương pháp thực hành chính của CTXH, là một phần quan trọng và hỗ trợ cho các phương pháp thực hành CTXH khác, đặc biệt là bổ trợ cho phương pháp CTXH với cá nhân.
Đề tài sử dụng phương pháp CTXH nhóm để nhằm tăng cường, củng cố các chức năng xã hội của cá nhân thân chủ thông qua hoạt động của nhóm và khả năng ứng phó với các vấn đề của cá nhân, có nghĩa là : + Ứng dụng những kiến thức, kỹ năng liên quan đến tâm lý nhóm, năng động nhóm. + Nhóm nhỏ thân chủ có cùng vấn đề giống nhau hoặc có liên quan đến vấn để đó. + Các mục tiêu xã hội được thiết lập bởi NVXH trong kế hoạch hỗ trợ thân chủ,. giúp thân chủ tăng cường năng lực đối phó, tăng cường chức năng xã hội thông qua kinh nghiệm nhóm có mục đích để nhằm giải quyết vấn đề của mình, thỏa mãn các nhu cầu của cá nhân.
CTXH nhóm còn có thể được xem là quá trình nhân viên xã hội sử dụng tiến trình sinh hoạt nhóm nhằm giúp các cá nhân tương tác với nhau, chia sẻ kinh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệm, suy nghĩ với nhau tạo sự thay đổi thái độ, hành vi, kỹ năng giải quyết vấn đề, đồng thời thỏa mãn các nhu cầu của các thành viên trong nhóm.