BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------- VƢU NGỌC HÀ CẤU TRÚC SỞ HỮU, QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ QUYẾT ĐỊNH TÀI TRỢ CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------- VƢU NGỌC HÀ CẤU TRÚC SỞ HỮU, QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ QUYẾT ĐỊNH TÀI TRỢ CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN THỊ THÙY LINH TP.
Hồ Chí Minh – Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn: “Cấu trúc sở hữu, quản trị công ty và quyết định tài trợ của các công ty niêm yết tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân tôi dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của PGS. Trần Thị Thùy Linh. Các số liệu sử dụng trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy và đƣợc xử lý khách quan, trung thực. Các tài liệu tham khảo trong luận văn đều đƣợc trích dẫn rõ ràng.
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2014 Học viên thực hiện Vƣu Ngọc Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ Lời cam đoan Mục lục Danh mục từ viết tắt Danh mục bảng biểu Danh mục hình vẽ Tóm tắt CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU .1 Lý do chọn đề tài: .2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu .1 Mục tiêu nghiên cứu .2 Câu hỏi nghiên cứu.3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tƣợng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu .4 Phƣơng pháp nghiên cứu .5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .6 Cấu trúc của đề tài .4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY .1 Các lý thuyết kinh điển về quyết định tài trợ của doanh nghiệp .1 Lý thuyết cấu trúc vốn của Modilligani và Miller: .2 Lý thuyết đánh đổi (The trade-off theory) .3 Lý thuyết trật tự phân hạng (The pecking order theory) .4 Lý thuyết chi phí đại diện (The agency theory) .2 Các nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây về mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu, quản trị công ty và quyết định tài trợ .3 Tổng hợp các kết quả nghiên cứu về cấu trúc sở hữu, quản trị công ty và quyết định tài trợ của doanh nghiệp: .13 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Dữ liệu nghiên cứu: .2 Giả thuyết nghiên cứu: .1 Sở hữu nội bộ và quyết định tài trợ .2 Sở hữu nhà nƣớc và quyết định tài trợ .3 Sở hữu nƣớc ngoài và quyết định tài trợ: .4 Quy mô HĐQT và quyết định tài trợ .5 Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập và quyết định tài trợ: .6 Tính kiêm nhiêm CEO và chủ tịch HĐQT và quyết định tài trợ .3 Mô tả các biến: .22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Biến phụ thuộc: .2 Biến độc lập .4 Phƣơng pháp nghiên cứu: .1 Mô hình nghiên cứu: .2 Phƣơng pháp kiểm định mô hình: .32 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Phân tích thống kê mô tả: .2 Phân tích tƣơng quan giữa các biến .3 Kết quả kiểm định mô hình .1 Kết quả hồi quy theo Pooled OLS: .2 Kết quả hồi quy theo REM và FEM:.4 Thảo luận các kết quả nghiên cứu: .56 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN .1 Tóm lại các kết quả nghiên cứu chính .2 Những hạn chế của luận văn .3 Hƣớng nghiên cứu tiếp theo.62 Tài liệu tham khảo Phụ lục LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BCB: Bản cáo bạch BCTC: Báo cáo tài chính BCTN: Báo cáo thƣờng niên CEO: Giám đốc điều hành EBIT: Lợi nhuận trƣớc thuế và lãi vay HĐQT: Hội đồng quản trị FEM: Mô hình ảnh hƣởng cố định HOSE: Sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh NQĐHCĐ: Nghị quyết đại hội cổ đông OLS: Phƣơng pháp hồi quy bình phƣơng bé nhất REM: Mô hình ảnh hƣởng ngẫu nhiên TNDN: Thu nhập doanh nghiệp TSCĐ HH: Tài sản cố định hữu hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu trƣớc đây Bảng 3.1: Bảng tóm tắt cách tính và nguồn lấy dữ liệu các biến trong mô hình nghiên cứu Bảng 4.1: Thống kê mô tả Bảng 4.2: Ma trận hệ số tƣơng quan Bảng 4.3: Tóm tắt kết quả hồi quy Pooled OLS Bảng 4.4: Kết quả hồi quy IO theo SO Bảng 4.5: Tóm tắt kết quả kiểm định tự tƣơng quan Bảng 4.6: Tóm tắt kết quả kiểm định phƣơng sai thay đổi Bảng 4.8: Tóm tắt kết quả hồi quy theo REM Bảng 4.8: Tóm tắt kết quả hồi quy theo FEM Bảng 4.9: Tóm tắt kết quả kiểm định Hausman LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 4.1: Đồ thị mô tả thống kê biến tỷ số nợ Hình 4.2: Đồ thị mô tả thống kê biến tỷ số nợ ngắn hạn trên vốn chủ sở hữu Hình 4.3: Đồ thị mô tả thống kê biến tỷ số nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu Hình 4.4: Đồ thị mô tả thống kê biến sở hữu nội bộ Hình 4.5: Đồ thị mô tả thống kê biến sở hữu nhà nƣớc Hình 4.6: Đồ thị mô tả thống kê biến sở hữu nƣớc ngoài Hình 4.7: Đồ thị mô tả thống kê biến quy mô HĐQT Hình 4.8: Đồ thị mô tả thống kê biến tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập Hình 4.9: Đồ thị mô tả thống kê biến tính kiêm nhiệm CEO và chủ tịch HĐQT LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TÓM TẮT Luận văn nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu thông qua các biến sở hữu nội bộ, sở hữu nhà nƣớc, sở hữu nƣớc ngoài, và quản trị công ty thông qua các biến quy mô HĐQT, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, tính kiêm nhiêm CEO và chủ tịch HĐQT lên quyết định tài trợ của doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008-2013. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng số liệu đã công bố của các công ty phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến năm 2013. Mẫu nghiên cứu khảo sát trên 96 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2008-2013. Kế thừa nghiên cứu của Bokpin và Arko (2009) trong xây dựng các biến và kiểm định mô hình, luận văn sử dụng dữ liệu bảng hồi quy theo 3 phƣơng pháp: Pooled OLS, REM, FEM.
Kết quả nghiên cứu cho thấy sở hữu nƣớc ngoài có tác động ngƣợc chiều lên tỷ số nợ và tỷ số nợ ngắn hạn trên vốn chủ sở hữu, sở hữu nhà nƣớc có tƣơng quan cùng chiều với tỷ số nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu, quy mô HĐQT có tƣơng quan ngƣợc chiều với tỷ số nợ, tỷ số nợ ngắn hạn trên vốn chủ sở hữu và tỷ số nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập có tƣơng quan ngƣợc chiều với tỷ số nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu. Các biến sở hữu nội bộ, tính kiêm nhiệm CEO và chủ tịch HĐQT không có tác động đáng kể đến các chỉ số nợ. Từ khóa: Cấu trúc sở hữu, quản trị công ty, quyết định tài trợ, cấu trúc vốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Lý do chọn đề tài: Quyết định tài trợ là một trong ba quyết định tài chính quan trọng của một doanh nghiệp ảnh hƣởng đến giá trị doanh nghiệp. Cấu trúc sở hữu và quản trị doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định cấu trúc vốn của một doanh nghiệp.
Thực vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa quản trị công ty và quyết định tài trợ của doanh nghiệp nhƣ Berger et al. (1997), Wen et al. (2002), Kiel & Nicholson (2003), Anderson et al. (2004), Abor (2007), Bokpin và Arko (2009), Wellalage và Locke (2012), Uwalomwa Uwuigbe et al.
Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và quyết định tài trợ cũng đã đƣợc đề cập trong các nghiên cứu của Dewenter và Malatesta (2001), Brailsfors et al. Trong bối cảnh Việt Nam, thị trƣờng chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động vào năm 2000 với việc vận hành sàn giao dịch chứng khoán TP.HCM vào ngày 20/7/2000 và sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội vào ngày 8/3/2005. Trải qua hơn 10 năm hoạt động và phát triển, hoạt động của thị trƣờng chứng khoán đã đạt đƣợc một số kết quả đáng kể. Hiện nay, mặc dù các công ty niêm yết tại Việt Nam đều phải áp dụng quy chế quản trị công ty do Bộ Tài chính ban hành nhƣng vẫn chƣa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về quản trị công ty trong hoạt động của các công ty cổ phần.
Phần lớn các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về quyết định tài trợ chỉ tập trung vào các nhóm nhân tố liên quan đến đặc điểm riêng biệt của công ty nhƣ lợi nhuận, quy mô, cấu trúc tài sản, rủi ro kinh doanh và cơ hội tăng trƣởng, chƣa có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về mối liên hệ giữa cấu trúc sở hữu, quản trị công ty và quyết định tài trợ. Chính vì vậy, tác giả quyết định chọn đề tài “CẤU TRÚC SỞ HỮU, QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ QUYẾT ĐỊNH TÀI TRỢ CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 YẾT TẠI VIỆT NAM” với kỳ vọng tìm ra mối tƣơng quan giữa cấu trúc sở hữu, quản trị công ty và quyết định tài trợ của các doanh nghiệp Việt Nam.2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 1.1 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của bài nghiên cứu là nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu (sở hữu nội bộ, sở hữu nhà nƣớc, sở hữu nƣớc ngoài) và quản trị công ty (quy mô HĐQT, tỷ lệ thành viên độc lập, tính kiêm nhiệm CEO và chủ tịch HĐQT) đến quyết định tài trợ của các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.2 Câu hỏi nghiên cứu Để làm rõ mục tiêu nghiên cứu, tác giả đƣa ra các câu hỏi nghiên cứu sau: Cấu trúc sở hữu và quản trị công ty có tác động đến tỷ số nợ của doanh nghiệp không? Nếu có thì tác động nhƣ thế nào? Cấu trúc sở hữu và quản trị công ty có tác động đến tỷ số nợ ngắn hạn và tỷ số nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu không? Nếu có thì tác động nhƣ thế nào? 1.3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.