mở đầu bằng nhạc hiệu và kết thúc với lời chào tạm biệt nhàm đáp ứng nhu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phátt hanh, đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe.9] Về mặt nội dung, chƣơng trình phát thanh đƣợc cấu tạo bởi những tác phẩm báo chí hƣớng về một chủ đề, đƣợc sắp xếp có chủ đích của ngƣời thực hiện.Trong chƣơng trình ấy có thể có phóng sự, tin, phỏng vấn, bình luận…cũng có thể có một chuyên mục trong các chƣơng trình phátt hanh, phục vụ định hƣớng tuyên truyền trong từng giai đoạn.Ví dụ nhƣ trong chƣơng trình Thời sự trên sóng VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam, thƣờng xuyên mở các chuyên mục đặc biệt. Ví dụ nhƣ chuyên mục kỷ niệm 40 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nƣớc, chƣơng trình Quốc hội với cử tri nhân dịp Quốc hội họp hay chuyên mục kỷ niệm 125 năm ngày sinh của Bác Hồ, chuyên mục 70 năm ngày thành lập nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam… 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên một phạm vi rộng hơn, chƣơng trình phát thanh là một đơn vị cấu thành hệ chƣơng trình bao gồm nhiều chƣơng trình lớn, nhỏ khác nhau. Ví dụ: Hệ Thời sự, chính trị, Tổng hợp VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam với việc phát song 24/24 với nhiều chƣơng trình đƣợc sắp xếp phân bổ một cách khoa học nhằm phục vụ ngƣời nghe một cách tốt nhất. Hệ VOV2 – Hệ Văn hoá đời sống khoa giáo, Đài Tiếng nói Việt Nam với các chƣơng trình hƣớng đến việc đào sâu các vân đề ăn hoá, văn nghệ, khoa giáo nhằm cung cấp kiến thức cho thính giả.
Tuỳ vào mục đích tuyên truyền và khả năng hấp dẫn của mỗi chƣơng trình, ban giám đốc của các Hệ chƣơng trình sẽ có sự thay đổi, hoặc bỏ chƣogn trình và thay thế bằng mộ chƣơng trình khác sinh động hơn, hấp dẫn hơn, mới mẻ hơn. Giữa các chƣơng trình đều cso sự liên kết bởi sự dẫn dắt của ngƣời dẫn Hệ. Với Đài Tiếng nói Việt Nam, mỗi ngày sẽ có ba ngƣời dẫn Hệ theo những khung giờ khác nhau. Ngƣời dẫn hệ sẽ có vai trò dẫn dắt, nắm bắt thông tin cơ bản từ các chƣơng trình, khớp nối bằng lời dẫn sao cho logic.Nhƣ vậy, chƣơng trình phát thanh là những thành tố nhỏ để tạo nên Hệ chƣơng trình phát thanh, phát sóng trong một khung giờ nhất định.
Theo các tác giả trong cuốn “Báo phát thanh” thì: Với khả năng cung cấp thông tin nhanh, toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, an ninh, quốc phòng, chƣơng trình thời sự đem đến cho thính giả một lƣợng thông tin tổng hợp, bao quát, giúp thính giả có cái nhìn khái quát về vức tranh toàn cảnh của đời sống xã hội với những điểm nóng hoặc biến cố nổi trội. Chƣơng trình phát thanh trực tiếp Có thể nói, phát thanh trực tiếp vẫn còn là một khái niệm gây tranh cãi và chƣa có đƣợc một cách hiểu thống nhất. ngƣời ta đồng ý với những ƣu thế và tính hiện đại của phát thanh trực tiếp, về khả năng tạo ra một phong cách làm việc mới cho đội ngũ ngũ những ngƣời làm công tác phát thanh của phƣơng thức này nhƣng vẫn còn có những cách hiểu khác nhau khi đề cập đến đặc trƣng và những đặc điểm của nó. Có quan điểm cho rằng, phát thanh trực tiếp là đọc trực tiếp trƣớc máy.
Ở đây là đọc trực tiếp các lời dẫn tin, bài và có thể thể hiện trực tiếp một số tin nhất định theo kịch bản. Các tin bài đã đƣợc chuẩn bị từ trƣớc, một phần đã đƣợc ghi âm 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trƣớc. Để quá trình này đƣợc đảm bảo đúng với dự kiến, biên tập viên, kỹ thuật viên cũng pải có mặt trong khi phát thanh viên đang đọc để xử lý những tình huống bất ngờ.Toàn bộ só tin, bài này đã đƣợc biên tập trƣớc để tƣơng ứng với thời lƣợng nhất định của chƣơng trình.Nếu quá trình thực hiện vƣợt quá thời gian quy định của chƣơng trình, biên tập viên sẽ quyết định bỏ đi những tin, bài để đảm bảo thời lƣợng chƣơng trình. Tuy nhiên, nếu hết nội dung mà vẫn còn thời lƣợng, lúc này sẽ quyết định đƣa thêm tin, bài hoặc phát âm nhạc theo yêu cầu của đạo diễn.
Một quan điểm khác cho rằng, phát thanh trực tiếp thực chất là những chƣơng trình tƣờng thuật về các sự kiện thực hiện trực tiếp ngay tại hiện trƣờng.Toàn bộ chƣơng trình không có một tin, bài nào đƣợc ghi âm sẵn mà tất cả phải đƣợc phát sóng trực tiếp. Trong cuốn Cẩm nang hƣớng dẫn phát thanh trực tiếp do Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với tổ chức Sida và Bộ Văn hoá – Thông tin phát hành thì tiêu chí của một chƣơng trình phát thanh trực tiếp nhƣ sau: Thứ nhất: Sóng phát thanh phải đồng hành với sự kiện. Thứ hai: Hấp dẫn thính giả với một chút riêng tƣ. Thứ ba: Tiếp cận sự kiện ở những góc nhìn mới.
Cũng trong cuốn sách này có nêu định nghĩa về chƣơng trình phát thanh trực tiếp nhƣ sau: “Phát thanh trực tiếp là phương thức thông tin linh hoạt, đáp ứng được các yêu cầu của phát thanh hiện đại. Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, phát thanh trực tiếp được trang bị thêm những thiết bị mới, phát huy được các thế mạnh của báo nói, đáp ứng ngày càng tôt shown yêu cầu ngày càng tăng cao của phát thanh hiện đại. Theo tác giả Vũ Văn Hiền và Đức Dũng trong cuốn Phát thanh trực tiếp thì phát thanh trực tiếp có thể có hàng chục dạng chƣơng trình khác nhau. Có thể dƣợc thực hiện ngay tại phòng thu, thực hiện tại hiện trƣờng, hoặc là kết hợp cả hai phƣơng pháp này.
Trong cuốn Báo Phát thanh thì tác giả cho rằng: Phát thanh trực tiếp có thể đƣợc hiểu là phƣơng thức mà quá trình sản xuất chƣơng trình phát thanh đƣợc thực hiện đồng thời với quá trình phát sóng nhằm chuyển đến ngƣời nghe những thông tin đồng thời với sự kiện đang xảy ra và có thể thu hút ngƣời nghe tham gia vào quá 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình sản xuất chƣơng trình. Tác giả cũng cho rằng, ngƣời quan trọng nhất, cốt lõi nhất của phát thanh trực tiếp là phóng viên hoặc ngƣời đƣa tin, cộng tác viên phải đang ở chỗ xảy ra sự kiện hoặc là ngƣời trong cuộc đang trực tiếp nói trƣớc máy phát sóng. Điều này sẽ làm cho độ tin cậy của thông tin tăng lên rõ rệt. Trong cuốn Phát thanh trực tiếp, các tác gỉa đƣa ra định nghĩa khá đầy đủ về chƣơng trình phát thanh trực tiếp, khái niệm này đã phân biệt đƣợc rõ ràng giữa phƣơng thức phát thanh truyền thống và phƣơng thức phát thanh trực tiếp.
Theo đó đặc điểm để phân biệt chính là quy trình sản xuất chƣơng trình phát thanh trực tiếp.Chƣơng trình phát thanh trực tiếp thì quy trình hình thành chƣơng trình phát thanh diễn ra đồng thời với thời gian mà chƣơng trình đó đƣợc phát sóng.Nói cách khác, một chƣơng trình phát thanh trực tiếp chỉ đƣợc coi là hoàn thành khi quá trình sản xuất chƣơng trình đó kết thúc. Nhƣ vậy, chƣơng trình phát thanh trực tiếp là chƣơng trình phát thanh hình thành đến đâu đƣợc phát sóng ngay đến đó. Tuy nhiên, cũng cần phải chú ý rằng, ngoài các yếu tố trực tiếp nhƣ: đọc thẳng, gọi điện đến phòng thu, tƣờng thuật trực tiếp, phỏng vấn trực tiếp, khách mời tại phòng thu, toạ đàm trực tiếp, phóng sự trực tiếp, phát thanh lƣu động…những ngƣời thực hiện chƣơng trình vẫn phải sử dụng những chất liệu không trực tiếp để xây dựng một chƣơng trình hoàn thiện nhƣ: các ca khúc, bài phỏng vấn, phóng sự đã đƣợc thu thanh hoàn thiện, các loại nhạc cắt, nhạc nền, nhạc hiệu đã đƣợc chuẩn bị sẵn từ trƣớc. Trong một chƣơng trình phát thanh trực tiếp có thể có nhiều nội dung khác nhau, đƣợc thực hiện bởi những nhóm phóng viên khác nhau, ở những địa điểm, thời điểm khác nhau.
Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt là toàn bộ các nội dung đó phải đƣợc liên kết lại trong một chƣơng trình có tính thống nhất cao, hoàn chỉnh về mặt tính chất, về chủ đề chung của cả chƣơng trình và quá trình liên kết đó cũng phải đông thời với quá trình phát sóng chƣơng trình. Một chƣơng trình phát thanh trực tiếp nhìn chung phải có sự ổn định về nội dung với một chủ đề có tính thống nhất cao. Tuy nhiên với các dạng chƣơng trình phát thanh trực tiếp đƣợc thực hiện tại hiện trƣờng hoặc các chƣơng trình có sự tham gia của thính giả, ngƣời ta phải chấp nhận cả những yếu tố ngẫu nhiên, đột xuất ngoài dự kiến.Những yếu tố này có tính hai mặt, vừa làm phong phú cho 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chƣơng trình nhƣng đồng thời cũng có thể phá vỡ tính thống nhất của chƣơng trình. Do đó, để có thể đảm bảo sự liên kết hợp lý giữa các thành phần khác nhau đƣợc tập hợp trong một chƣơng trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi phải có sự nhạy bén ủa đạo diễn và của những ngƣời tham gia thực hiện chƣơng trình.
Chƣơng trình phát thanh trực tiếp ngoài việc phải có lƣợng thông tin nhanh, phong phú, mới mẻ còn phải đáp ứng đƣợc nhu cầu của thính giả qua những yếu tốt thuộc về hình thức thể hiện nhƣ: Thông tin ngắn gọn, cấu trúc chƣơng trình mở, linh hoạt, dẫn chƣơng trình sinh động, kết hợp hợp lý giữa lời nói với tiếng động, âm nhạc. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và công chúng quá nhiều nguồn tin để lựa chọn thì các tác phẩm phát thanh đang có xu hƣớng ngày càng co ngắn lại về mặt thời lƣợng. Sự ngắn gọn của các tác phẩm phát thanh sẽ giúp cho chƣơng trình phát thanh trực tiếp đảm bảo đƣợc tính thời sự, nhanh nhạy của thông tin, phát huy tối đa đặc trƣng của loại hình báo phát thanh. Trong chƣơng trình phát thanh trực tiếp, bố cục của thông tin có vai trò hết sức quan trọng trong việc thu hút và lôi cuốn thính giả.
Thông tin cô đọng, ngắn gọn sẽ làm bớt đi sức ép tâm lý đối với phóng viên, biên tập viên thực hiện chƣơng trình phát thanh trực tiếp, đồng thời phát huy đặc tính của phát thanh là ngƣời tiếp nhận thông tin qua cơ quan thính giác, tức là đối tƣợng tiếp nhận thông tin chỉ có thể tiếp nhận đƣợc những thông tin ngắn gọn, đơn giản nhƣng phải hấp dẫn. Trong chƣơng trình phát thanh trực tiếp, cùng với những thông tin trực tiếp, các tác phẩm đƣợc thu thanh trƣớc và các chuyên mục, tiết mục đƣợc chuẩn bị sẵn có vai trò rất quan trọng.