MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai0là tặng vật0mà tạo hóa0trao cho con người,0là tài nguyên thiên nhiên0vô cùng quý giá,0là nguồn gốc của0mọi ngành sản xuất0và mọi sự tồn0tại mà kết tinh0trong đó là0sức lao động0của con người.0Ở Việt Nam,0đất đai thuộc sở0hữu toàn dân0do Nhà nước đại diện0quản lý để0đảm bảo việc0sử dụng đất đai0một cách hiệu0quả, hợp lý và0tiết kiệm.0Nhằm phát triển0và tận dụng tối0ưu hóa nguồn0lực đất đai,0pháp luật ghi0nhận và bảo0vệ quyền của người sử0dụng đất,0cho phép người0sử dụng đất quyền “Được cấp Giấy0chứng nhận quyền0sử dụng đất,0quyền sở hữu0nhà ở và tài0sản khác gắn liền0với đất” [27, Điều 166] -0một quyền cơ0bản vô cùng quan0trọng và thiết0yếu trong việc quy0định về quyền0của người sử0dụng đất trong pháp luật đất0đai. Cấp giấy0chứng nhận quyền0sử dụng0đất (GCNQSDĐ) là vấn0đề mang tính kinh0tế, xã0hội nhưng cũng0là vấn đề phức0tạp về mặt pháp0lý. Với mục0tiêu hoàn thiện hệ0thống pháp0luật đất0đai, Nhà nước ta đã0và đang sử dụng linh hoạt các công0cụ và phương0tiện khác nhau như ban0hành hàng loạt các văn0bản pháp0luật để điều chỉnh quan0hệ đất0đai mà tiêu biểu là việc ban0hành Luật0Đất đai năm02013 đã tạo dựng cơ0sở pháp lý hữu0hiệu cho hoạt động quản0lý nhà0nước nói chung và hoạt động quản0lý trong lĩnh vực đất0đai nói riêng.
Sự ra đời của Luật0Đất đai0năm 2013 với mục0tiêu giải0quyết các bất cập còn0tồn tại trong Luật0đất đai năm02003, những quy định trong văn0bản này mang tới những đổi0mới nhằm giải0quyết dứt điểm các vấn đề trong0đăng ký, cấp0GCNQSDĐ hiện0nay. Tuy0nhiên, thực tiễn thi hành pháp0luật về cấp GCNQSDĐ còn bộc0lộ một số hạn0chế như quy định về nộp0tiền sử dụng0đất khi cấp giấy chứng0nhận còn quá0cao so với khả năng tài0chính của đa số người0dân, quy định về điều0kiện cấp giấy chứng nhận còn chưa0phù hợp với thực0tế sử dụng đất,. Hiện0nay, do nhiều nguyên0nhân khác0nhau, các tranh0chấp, sai phạm phát0sinh trong quá trình cấp0GCNQSDĐ ngày càng phát0triển đa dạng và phức0tạp. Giải0quyết tốt các vấn0đề này có tầm0quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi0ích hợp0pháp của công0dân, đồng0thời góp phần vào sự phát triển 1 kinh0tế - xã0hội của đất0nước.
Lào0Cai là một trong những tỉnh có diện tích đất đai lớn, nên quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn tỉnh vừa có những nét của thành phố, thị xã, lại có những nét của huyện miền núi trong quá trình phát triển đô thị. Đây0là tỉnh được xem là có nhiều khó0khăn và phức0tạp nhất của cả0nước trong quản0lý nhà nước về đất0đai và cũng được các cấp lãnh0đạo lựa chọn thực hiện nhiều mô0hình thí0điểm quản0lý nhà0nước như: dịch0vụ hành chính0công, cải cách hành0chính “một0cửa”, khoán0thu - chi hành0chính,… Được đánh0giá là nơi các giao0dịch liên quan đến bất động sản diễn ra sôi0nổi, những vấn0đề trong quản0lý nhà nước về đất0đai của tỉnh Lào0Cai đang đối mặt khá phức0tạp, mang nhiều nét đặc0trưng mà nhiều tỉnh khác trên cả0nước gặp phải mà điển0hình là công tác cấp GCNQSDĐ đối với quyền sử dụng đất (QSDĐ) là tài0sản chung của0vợ và0chồng. Vấn đề thực thi pháp0luật cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài0sản chung của vợ và chồng trên địa0bàn tỉnh Lào0Cai được nghiên0cứu, giải0quyết tốt sẽ mang lại những bài0học cả về lý thuyết và thực0tiễn cho các tỉnh0khác tham0khảo và học tập. Trước thực0trạng đó và trong bối0cảnh Luật Đất0đai năm02013 đang có hiệu0lực và được triển0khai trong thực0tiễn thì việc nghiên0cứu, phân tích, làm rõ cơ0sở lý luận và thực0tiễn thi hành những quy0định của pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ0là tài sản0chung của vợ0và chồng từ thực0tế của một địa phương như tỉnh Lào0Cai là hết sức cần0thiết và có ý nghĩa trong việc triển0khai có hiệu quả pháp0luật đất đai, đáp0ứng được yêu cầu đặt ra trong công0cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện cải0cách thủ tục hành0chính, nhằm tinh0giản, loại bỏ những0khâu không cần thiết trong quá trình quản0lý để giảm bớt phiền0hà, tạo thuận0tiện cho nhân0dân, khiến cho người0sử dụng đất coi việc cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài0sản chung của vợ0và chồng là quyền0chứ không phải trở thành nghĩa0vụ.
Để có một cái nhìn tổng quát về vấn đề cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng, từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện theo xu hướng của Luật Đất đai năm 2013, tác giả xin lựa chọn đề tài: “Pháp luật về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với quyền sử dụng đất là tài sản chung của vợ và chồng từ thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lào Cai” làm đề tài luận văn thạc sĩ. Tình hình nghiên cứu đề tài Pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐlà tài sản chung của vợ và chồng được đề cập thường xuyên trong nghiên#cứu và giảng#dạy về Nhà nước và pháp0luật, đặc biệt là ngành0Luật Kinh0tế. Trong#các giáo#trình luật của các#trường đại#học (Giáo#trình Luật Đất#đai) đều có#trình#bày về vấn đề cấp GCNQSDĐ là tài#sản chung của vợ#và#chồng. Trong#các sách chuyên#khảo, đây là vấn đề thường#xuyên được đề#cập tới: Nguyễn Minh Tuấn0(2011), Đăng0ký bất động sản0-0Những vấn0đề lý0luận và thực0tiễn, NXB Chính0trị quốc0gia; Nguyễn Quang Tuyến, Nguyễn Minh0Tuấn, Trần Hùng Phi, Trần0Thị0Minh Hà0(2004),0Sổ0tay bình0đẳng giới trong0cấp giấy chứng0nhận quyền sử dụng0đất, NXB.
Chính trị quốc gia,. Ngoài0ra, cũng có nhiều bài0viết, công trình nghiên0cứu pháp0luật khác đề0cập đến vấn đề cấp GCNQSDĐ dưới0nhiều góc0độ khác0nhau: Nguyễn0Minh0Hằng, Nguyễn0Thuỳ0Trang0(2011), “Một0số vướng0mắc về thẩm0quyền cấp và huỷ giấy chứng0nhận quyền0sử dụng đất cho0người Việt0Nam định0cư ở nước ngoài theo pháp0luật đất0đai hiện0hành”, Tạp0chí Nghề Luật, (3), tr. 30-34; Trần0Luyện0(2004), “Một số ý0kiến về đẩy0mạnh tiến độ cấp0giấy chứng nhận quyền0sử dụng0đất”, Tạp chí0Ngân0hàng,0(10),0tr. 64-65; Phùng0Văn Ngân0(2008), “Bàn0về giấy chứng0nhận quyền0sử dụng0đất”,0Tạp chí Dân chủ và pháp0luật,0(4),0tr.25-27; Phạm0Hữu0Nghị0(2009), “Giấy chứng nhận quyền0sử dụng0đất ghi cả họ0tên0vợ và họ0tên0chồng: Một0số vấn0đề đặt ra”, Tạp0chí Dân0chủ và pháp0luật,02(203),0tr.
50-53; Doãn0Hồng0Nhung (2007), “Nữ0quyền và quan0hệ giữa vợ0chồng -0nhìn từ khía0cạnh pháp0lý của giấy chứng0nhận quyền sử0dụng đất trong0Luật Đất0đai năm02003”,0Tạp chí Luật học,0(6),0tr. 58-63; Trần0Thị0Hồng0(2009), “Quan0hệ vợ0chồng trong đứng0tên giấy chứng0nhận quyền sử0dụng nhà và0đất ở -0Thực trạng và các yếu tố tác0động”, Tạp0chí Nghiên0cứu Gia0đình và0Giới,0(2),0tr. 14-25; Đặng Anh0Quân0(2006), “Một0số suy0nghĩ về Giấy0chứng nhận quyền0sử dụng đất”, Tạp0chí Khoa0học pháp0lý,02(33),0tr. 33; Võ Quốc Tuấn0(2013), “Một số0ý kiến về quyền của0cá nhân trong giấy0chứng nhận quyền sử0dụng đất cấp cho0hộ gia0đình”,0Tạp chí Nghề0luật,0(6), tr.
24-25; Nguyễn Thị Minh (2013), “Hoànathiện phápaluật về cấpagiấy0chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sởahữu nhàaở và tài sảnakhác gắn liền vớiađất cho hộ gia đình, 3 cáanhân”, Luận văn thạcasĩ luậtahọc, Trường Đạiahọc Luật HàaNội; Liễu Duy Khánh (2020), “Pháp luật về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong quan hệ tài sản vợ chồng và thực tiễn áp dụng tại huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn”, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đạiahọc Luật HàaNội… Vấn0đề cải0cách thủ0tục hành0chính hiện0nay đang thu0hút sự chú0ý của hiều0nhà nghiên0cứu. Liên0quan đến vấn0đề này, pháp0luật về cấp GCNQSDĐ đối0với QSDĐ là tài0sản chung của0vợ và0chồng được0nhìn nhận từ rất0nhiều góc0độ, được phân0tích về0các tác0động của0nó đối với nhiều hiện0tượng khác0nhau của đời0sống xã0hội. Các công0trình nghiên cứu trên0đây ở những mức0độ và phạm0vi khác0nhau đều đã đề0cập và bình luận về vấn0đề cấp GCNQSDĐ với QSDĐ là0tài sản0chung của vợ và chồng, từ đó cung cấp những thông tin hữu ích liên quan đến vấn đề này. Tuy0nhiên, đặt trong bối0cảnh Luật0đất đai0năm02013 vừa ra0đời với những thay0đổi trong các quy định0về cấp0GCNQSDĐ, thì0cần có một công0trình nghiên cứu để xem0xét dưới khía cạnh pháp0lý và thực0tiễn về cấp0GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài0sản chung của0vợ0và chồng để cung0cấp những thông0tin và xu0hướng thay0đổi trong tương0lai đối với vấn đề0này.
Trên cơasở tiếpathu, kếathừa những thànhatựu khoaahọc của các côngatrình nghiênacứu đã côngabố, luậnavăn tiếpatục tìm hiểu, bổasung và hoànathiện hệathống cơ sở lýaluận của phápaluật vềacấpaGCNQSDĐ đốiavới QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng, chỉara những điểmamới trongaLuật Đấtađai năm 2013 vềavấn đề này. Trênacơ sởađó, phânatích, tìmahiểu các nộiadung cụathể trong thựcatiễn thi hành phápaluật về cấpaGCNQSDĐ đốiavới QSDĐ là tài sản chung củaavợ vàachồng để có những giảiapháp bổasung hoànathiện cần thiết. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về cấp giấy GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng trên địa bàn tỉnh Lào Cai, qua đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Nhiệm vụ nghiên cứu Trênacơasởamụcađích nghiênacứu nêuatrên, nhiệmavụ nghiên cứu của luận văn được đặtaraalà: 4 - Hệ thống, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng; - Đánhagiá các quyađịnh phápaluật về cấpaGCNQSDĐ đốiavới QSDĐ là tàiasản chungacủa vợavàachồng.
Chỉara nhữngađiểm mớiatrong Luậtađất đai năma2013 về vấn đề cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng ở Việt Nam; - Đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Từađó làm rõ những hạnachế, bấtacập vàađềaxuất mộtasố giải phápanhằm khắcaphục những hạnachế và nângacao hiệuaquả thựcathiapháp luật vềaGCNQSDĐ vớiaQSDĐ là tài sảnachungacủaavợavàachồng. - Phân tích thực trạng cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng tại tỉnh Lào Cai. Từ đó đánh giá những kết quả và tồn tại trong hoạt động quản lý nhà nước về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Đề xuất phương hướng, giải pháp tăng cường công tác quản lý nhà nước về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng và đẩy nhanh việc cấp giấy chứng nhận nói chung và cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng trên địa bàn tỉnh Lào Cai nói riêng trong quá trình quản lý nhà nước về đất đai. Đối tượng nghiên cứu - Các quyađịnh và quanahệ phápaluật vềacấpaGCNQSDĐ đốiavới QSDĐ làatàiasản chung củaavợavàachồng; - Nghiên cứu các quy định của Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Lào Cai về tổ chức thực hiện việc cấp GCNQSDĐ; - Thực tiễn thi hành pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu, hệ thống hóa các quy định pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng ở Việt Nam; Nghiên cứu thực tiễn thi hành pháp luật về cấp GCNQSDĐ đối với QSDĐ là tài sản chung của vợ và chồng trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu 5.
Phương pháp luận Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, dựa trên những quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về đất đai, về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và về chế độ tài sản chung của vợ chồng. Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận nói trên, luậnavăn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu phổ biến của khoa học xã hội nói chung và khoa học pháp lý nói riêng như: phân tích, tổng hợp, hệ thống, lịch sử, thống kê, so sánh, bình luận, đánh giá, diễn giải, quy nạp… để thực hiện đề tài.