ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- TRẦN THỊ BẠCH TUYẾT CẢM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG “CUỘC ĐỜI CỦA PI” (Y. MARTEL) LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học nước ngoài Hà Nội-2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- TRẦN THỊ BẠCH TUYẾT CẢM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG “CUỘC ĐỜI CỦA PI” (Y. MARTEL) Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học nước ngoài Mã số: 60 22 02 45 Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Như Trang Hà Nội-2015 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài.
Lịch sử vấn đề. Mục đích nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Bố cục luận văn. 5 CHƢƠNG 1: CẢM QUAN HẬU HIỆN ĐẠI VÀ TIỂU THUYẾT HẬU HIỆN ĐẠI. Từ hoàn cảnh hậu hiện đại đến triết học hậu hiện đại. Cảm quan hậu hiện đại và những biểu hiện trong tiểu thuyết phƣơng Tây đƣơng đại.
13 CHƢƠNG 2: PI VÀ TRIẾT HỌC TÔN GIÁO ĐA NGUYÊN .1Triết học tôn giáo đa nguyên và chủ nghĩa hậu hiện đại .Triết lí của Pi về đạo Hindu, về Thiên Chúa giáo và về đạo Hồi. Mối liên hệ giữa thuyết đa tôn giáo của Pi và chủ nghĩa hậu hiện đại47 CHƢƠNG 3: TRIẾT LÍ VỀ NIỀM TIN - HIỆN THỰC VÀ TỰ SỰ PHI TRUNG TÂM. Hai câu chuyện về một cuộc hành trình. Ngƣời kể chuyệnkhông đƣa ra đáp án.
Ngƣời kể chuyện hƣớng ngƣời đọc đến sự “tự nhận thức”. Lối tƣ duy hòa trộn các phạm trù đối lập. 100 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 102 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1.
Lí do chọn đề tài Hậu hiện đại là khái niệm được dùng để chỉ một giai đoạn phát triển kinh tế, khoa học kĩ thuật, nghệ thuật cao… của nhân loại. Theo Lyotard – triết gia người Pháp: “Hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các siêu tự sự.” Sau cuộc Chiến tranh Thế giới lần thứ hai, cả Thế giới không an bình với những cuộc chiến, cuộc chạy đua vũ trang, với sự ra đời của hàng loạt thứ vũ khí hủy diệt. Xã hội loài người bước vào giai đoạn phát triển khoa học kĩ thuật siêu tốc, vào thời đại “hậu công nghiệp”, những thành tựu khoa học – công nghệ cùng cuộc sống thương mại hóa biến động không ngừng nghỉ đã dần làm biến chất nhiều quan điểm hay những giá trị nhân văn vốn có. Tất cả đem lại “chất liệu” cho sự hình thành nhận thức luận của chủ nghĩa hậu hiện đại, góp phần làm thay đổi sâu sắc tư tưởng, tình cảm, tâm lí và tư duy của con người.
Con người cần một cảm quan mới để cảm nhận và lí giải hiện thực đầy biến động và phức tạp. Con người trở nên hoài nghi tất cả, hoài nghi lí trí, hoài nghi chân lí, hoài nghi những giá trị được xem như vĩnh hằng. Đó cũng chính là nền tảng của chủ nghĩa hậu hiện đại. Theo chúng tôi, chủ nghĩa hậu hiện đại thực chất cũng là một cảm quan.
Với quan điểm hoài nghi lí trí, chân lí cũng như các giátrị được cho là chuẩn mực và vĩnh hằng, chủ nghĩa hậu hiện đại nỗ lực xóa bỏ ranh giới độc lập giữa nhận thức lí tính và nhận thức cảm tính; bởi vì, cả lí tính lẫn cảm tính đều chỉ xuất phát từ một cơ thể sống. Nó đề xuất nhiệm vụ đi tìm bản nguyên của con người và vũ trụ, nền tảng của nhận thức và cách thức tri nhận thế giới, qua đó hòng cắt nghĩa đâu là tự do, hạnh phúc đích thực của con người. Một mặt nó thúc đẩy tri thức nhân loại tiến thêm, dùng khoa học – kĩ thuật làm nền tảng cho hành động, một mặt khách quan hóa cái nhìn về cuộc đời, giải phóng con người khỏi những định chế đã trở nên lỗi thời, kìm hãm bước tiến của nhân loại. “Chủ nghĩa hậu hiện đại dần dần tích tụ một chủ nghĩa tương đối cực đoan về mặt nhận thức và màu sắc hư vô về mặt nhân sinh” [33, tr.
Đã có nhiều “bậc tiên phong” góp phần tạo nên nền tảng hình 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành và củng cố triết học hậu hiện đại, như Jean-Francois Lyotard, Jacque Derrida, Jean Baudrillard, Jurgen Harbamas, Frederic Jameson… Chủ nghĩa hậu hiện đại trong văn học theo đó cũng xuất hiện và được xác định vào khoảng cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX nhằm miêu tả một khuynh hướng văn học tiếp nối chủ nghĩa hiện đại, thách thức những quy ước và truyền thống của văn học một cách quyết liệt. Nền văn học phương Tây giai đoạn này đặc biệt chịu ảnh hưởng của dòng chảy văn học hậu hiện đại, chủ yếu là trong tiểu thuyết. Lê Huy Bắc nhận định trong công trình của mình: “Bắt đầu từ cuối thập niên 1910 với thơ Đa Đa (1916), văn xuôi Franz Kafka (Biến dạng, 1915), và kịch của Samuel Beckett (Chờ đợi, 1952), chủ nghĩa hậu hiện đại tồn tại song song với chủ nghĩa hiện đại cho đến đầu thập niên 1950 và thực sự phát triển mạnh từ 1960 trở đi. Đây là khuynh hướng đối địch với chủ nghĩa hiện đại về bản chất, ở chỗ chấp nhận tính hư vô, hỗn độn, trò chơi và liên văn bản của tồn tại…” [11,tr.
Life of Pi – Cuộc đời của Pi là cuốn tiểu thuyết được đánh giá cao của nhà văn Yann Martel, giúp ông nhận được giải thưởng văn học uy tín Man Booker năm 2002. Cuốn tiểu thuyết cũng là một tác phẩm nằm trong dòng chảy và sự chuyển biến của văn học hậu hiện đại. Nhiều tờ báo, chuyên san và các nhà phê bình đã dành những dòng viết đầy trân trọng đối với tác phẩm cũng như tác giả. Yann Martel sử dụng lối viết hậu hiện đại mang đến thành công cho cuốn tiểu thuyết, khơi gợi được trí tưởng tượng lẫn khả năng khám phá và cảm nhận thế giới, đồng thời góp phần làm rung động tâm hồn cùng cảm nhận của người đọc.
Với đề tài Cảm quan hậu hiện đại trong tác phẩm “Cuộc đời của Pi” (Yann Martel), luận văn của chúng tôi tập trung làm rõ khía cạnhcảm quan hậu hiện đại được tác giả thể hiện trong cuốn tiểu thuyết. Lịch sử vấn đề Cuộc đời của Pi là cuốn tiểu thuyết phiêu lưu kì ảo của Yann Martel được xuất bản vào năm 2001. Nó từng bị ít nhất 5 nhà xuất bản ở London từ chối trước khi được nhà xuất bản Knopf Canada (trực thuộc Tập đoàn Random House Canada) đồng ý xuất bản. Cuốn sách không chỉ mang lại cho tác giả Yann Martel nhiều giải 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thưởng cao quý và còn được hàng triệu độc giả trên thế giới yêu thích.
Tính đến năm 2013, cuốn sách đã được dịch ra 41 thứ tiếng tại nhiều quốc gia khắp các châu lục. Đây chính là thành quả xứng đáng cho tài năng cũng như những cố gắng của tác giả. Rất nhiều phương diện của tác phẩm được các nhà phê bình, các nhà nghiên cứu quan tâm khảo sát trong nhiều công trình. Có thể kể đến các phương diện như liên văn bản, giải cấu trúc, người kể chuyện không đáng tin… Ở tuyển tập Dialogues with traditions in Canadian literatures (Đối thoại với truyền thống trong nền văn học Canada) do Anna Branach và Piotr Sadkowski biên tập, Rata Slapkauskaite đã có bài viết về vấn đề liên văn bản trong tác phẩm Cuộc đời của Pivới bài “Investigating Intertextuality in Yann Martel‟s Life of Pi” (Nghiên cứu liên văn bản trong tác phẩm Cuộc đời của Pi của Yann Martel).
Bài nghiên cứu này đã chỉ ra mối tương quan giữa tác phẩm Cuộc đời của Pi với các tác phẩm Robinson Crusoe của Daniel Defoe và Ông già và biển cả (The Old Man and the Sea) của Ernest Hemingway cũng như mối tương quan giữa Pi Patel với Robinson Crusoe và ông già Santiago. McCollister trong“Pi‟s Individuality in his Personal Societies and a Postmodern World” (Cá tính của Pi trong xã hội cá nhân và thế giới hậu hiện đại) nghiên cứu về nhân vật Pi trên nhiều phương diện như tên gọi, tôn giáo, đức tin, nhân cách… Với Rebecca Duncan, bài viết Life of Pi as Postmodern Survivor Narrative (Cuộc đời của Pi với tư cách là câu chuyện của người sống sót hậu hiện đại) hướng về khám phá nhân vật Pi với tư cách là người kể chuyện không đáng tin, không đưa ra đáp án cuối cùng cho câu chuyện. Một số công trình khác nghiên cứu về tác phẩm này; chẳng hạn như Małgorzata Schulzvới The search for Identity in Life of Pi by Yann Martel năm 2009, The Intertwining of Incommensurables: Yann Martel‟s Life of Pi của James Mensch….cũng góp phần làm rõ những đặc trưng hậu hiện đại có trong tác phẩm Cuộc đời của Pi. Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về tác phẩm Cuộc đời của Pi chưa nhiều.
Bài viết “Về Cuộc đời của Pi” của chính dịch giả Trịnh Lữ tham gia tham luận tọa đàm Dịch văn học – Lí tính hay cảm tính (2007) đưa ra những băn khoăn, 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoài nghi cho chính bản thân mình trong quá trình tiếp cận và tiến hành dịch cuốn tiểu thuyết sang tiếng Việt. Đó là: liệu chăng ông có hay không có điều kì diệu đầu tiên của đời mình; là khi ông tự hỏi mình có hay không tín ngưỡng, có thì là gì và không có thì vì sao; hay trong đời ông đã có bao nhiêu cuộc giã biệt giống như cuộc chia li giữa Pi và con hổ Richard Parker… Bên cạnh bài viết của dịch giả, đa số các công trình có nghiên cứu về tác phẩm này thường đặt nó trong mối quan hệ với điện ảnh,tham luận “Hai chiều tiếp nhận hai tác phẩm Mật mã Da Vinci (Dan Brown) và Cuộc đời của Pi (Yann Martel) trong mối quan hệ biện chứng giữa Văn học - Điện ảnh” của tác giả Hoàng Hữu Phước, Đào Lê Na “Từ tác giả văn học đến tác giả điện ảnh – Tri âm và sáng tạo” được in trong tập “Những vấn đề ngữ văn” nhắc tới tác phẩm trong mối quan hệ cải biên tác phẩm văn học. Các công trình đó đã gợi ý cho chúng tôi một số phương diện khi tiếp cận tiểu thuyết Cuộc đời của Pi từ góc nhìn hậu hiện đại. Tuy nhiên, công trình của chúng tôi nhấn mạnh nhiều đến cảm quan triết lí hậu hiện đại và sự khúc xạ của nó trong cả phương diện nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.