MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Con người sinh ra khác nhau, cuộc sống của mỗi người khác biệt nhau nhưng chúng ta đều có một tiêu chung là được hạnh phúc. Aristitle đã từng nói rằng: “Hạnh phúc là ý nghĩa và mục tiêu của cuộc sống, là toàn bộ cùng đích của cuộc đời con người”. Như vậy, hạnh phúc là mục tiêu và cũng là động lực thúc đẩy quan trọng trong cuộc đời của mỗi người.
Chính vì thế ngay từ thời cổ đại các nhà triết học, tôn giáo đã đặc biệt quan tâm tới vấn đề này. Đến đầu thế kỉ 19, hạnh phúc đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như: kinh tế học, Tâm lý học đặc biệt là Tâm lý học tích cực – một phân ngành mới của Tâm lý học chuyên nghiên cứu định lượng về hạnh phúc và hướng đến hỗ trợ cho con người tận hưởng một cuộc sống tích cực trọn vẹn. Nhiều công trình nghiên cứu chứng minh rằng, hạnh phúc là một phương tiện giúp mang lại thành công cao hơn. Khi nhìn lại nghiên cứu về sức khởe con người, ba nhà tâm lý học Sonja Lyubomirsky, Laura King và Ed Diener ghi nhận “Hàng loạt các nghiên cứu cho thấy các cá nhân hạnh phúc thì thành công trong nhiều khía cạnh của cuộc sống như hôn nhân, bạn bè, thu nhập, sự nghiệp và sức khỏe”.
Các nghiên cứu cũng cho thấy mối quan hệ giữa hạnh phúc và thành công là mối quan hệ tương hỗ: thành công, trong sự nghiệp và trong các mối quan hệ, không chỉ góp phần tạo nên hạnh phúc, mà hạnh phúc cũng mở đường cho thành công nối tiếp thành công. [33,39, 40] Sinh viên là một đối tượng mang tính đặc thù cao, họ đang ở trong giai đoạn chuyển tiếp từ môi trường phổ thông sang môi trường độc lập (học tập, cuộc sống) trên đại học vừa phải trang bị một khối lượng kiến thức khổng lồ để hình thành nên kỹ năng nghề nghiệp. Họ trải qua những chuyển biến không nhỏ trong quan niệm về cuộc sống, nghề ngiệp, người bạn đời…. Mặt khác, những thay đổi liên tục của xã hội hiện đại đòi hỏi họ phải có sự thích nghi cho phù hợp.
Điều này gây ra những mức độ căng thẳng cao tới các bạn sinh viên. Trên quy mô toàn nước Mỹ, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tỷ lệ tự tử của người trẻ từ 15-24 tuổi tăng không nhiều nhưng khá đều từ năm 2007: từ 9,6 vụ tự tử/100.000 người lên 11,1 vụ vào năm 2003. Tuy nhiên, một khảo sát của các trung tâm tư vấn trong trường đại học cho thấy hơn một nửa những người đến đây gặp vấn đề về tâm lý – tăng 13% chỉ trong vòng 2 năm. Lo âu và trầm cảm hiện đang là những biểu hiện tâm thần phổ biến nhất của sinh viên đại học – theo Trung tâm Sức khỏe tâm thần đại học ở ĐH Pennsylvania State [41].
Tại Việt Nam, kết quả điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam năm 2008 cho thấy, trong hơn 10.000 thanh thiếu niên thì trên 73% người từng có cảm giác buồn chán, hơn 4% từng nghĩ đến chuyện tử tự. So sánh với số liệu của cuộc điều tra trước đó vào năm 2003 thì tỷ lệ thanh thiếu niên trải qua cảm giác buồn chán đã tăng lên. Đặc biệt, tỷ lệ thanh thiếu niên nghĩ đến chuyện tự tử tăng lên khoảng 30% [31]. Như vậy chúng ta có thể thấy, nếu con người nói chung và sinh viên nói riêng có cảm giác buồn chán thì sẽ dẫn đến các hệ quả vô cùng tồi tệ.
Bên cạnh đó, cũng có một số lượng lớn các bạn sinh viên đạt được những thành tích cao trong học tập, có nhiều mối quan hệ chất lượng, trở thành một người có trách nhiệm và có nhiều đóng góp cho xã hội. Trong nghiên cứu về hạnh phúc của sinh viên đại học, Diener và Seligman tìm thấy một sự khác biệt chính giữa nhóm sinh viên hạnh phúc nhất với nhóm sinh viên khác, những người rất hạnh phúc đã có một cuộc sống xã hội phong phú và toại nguyện. Họ dành thời gian ít nhất một mình, có mối quan hệ tốt với bạn bè và có một đối tác lãng mạn ở hiện tại [29]. Và các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng nếu cá nhân có cuộc sống hạnh phúc thì khả năng mắc các bệnh về tinh thần như stress, trầm cảm, …là thấp hơn.
Chính vì vậy, việc nghiên cảm nhận hạnh phúc và một số yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên là thực sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Vậy làm thế nào để sinh viên luôn có một tâm trạng thoải mái, vui vẻ, cảm thấy hạnh phúc để hăng hái học tập, tham gia các hoạt động và vượt qua được những khó khăn là điều không chỉ riêng sinh viên quan tâm mà các tổ chức đoàn thể nhà trường cũng đều hướng tới. Tuy nhiên cho đến nay, ngoài các công bố về chỉ số hạnh phúc nói chung thì chỉ có rất ít các nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc ở Việt Nam, nhất là cảm nhận hạnh phúc của sinh viên. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu: “Cảm nhận hạnh phúc của sinh viên” với mong muốn tìm hiểu thực trạng mức độ cảm nhận hạnh phúc của sinh viên, các yếu tố có mối liên hệ với cảm nhận hạnh phúc.
Từ kết quả nghiên cứu thu được đề xuất một số biện pháp tác động giúp các bạn sinh viên tăng mức cảm nhận hạnh phúc và chăm sóc sức khỏe về tinh thần. Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu thực trạng mức độ các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên hiện nay và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao cảm nhận hạnh phúc ở sinh viên nói riêng, con người nói chung. Đối tƣ ng nghiên cứu Các mặt biểu hiện và mức độ biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên. Khách thể nghiên cứu Mẫu nghiên cứu được chọn là sinh viên, những người đang trực tiếp học tập tại các trường đại học.
Cụ thể là: + 188 sinh viên các trường Đại học tại Hà Nội (trung tâm nội thành). + 187 sinh viên các trường Đại học tại Hải Phòng (nội và ngoại thành). + 89 sinh viên Nghệ An hiện đang theo học hệ tại chức tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Hà Nội. + 91 sinh viên Hà Giang hiện đang theo học hệ tại chức tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Hà Nội.
Giả thuyết nghiên cứu Các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên có sự tương quan với nhau và biểu hiện ở các mức độ khác nhau. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên. Trong đó, các yếu tố khách quan như mức sống, địa bàn sinh sống có ảnh hưởng mạnh hơn các yếu tố chủ quan như một số phẩm chất nhân cách, các nhóm cảm xúc, lòng biết ơn. Sinh viên sống ở khu vực nông thôn có mức cảm nhận hạnh phúc cao hơn so với sinh viên ở khu vực đô thị và vùng đang đô thị hóa.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Nhiệm vụ nghiên cứu lý luận Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc của sinh viên: tổng quan các tài liệu nghiên cứu liên quan đến cảm nhận hạnh phúc và cảm nhận hạnh phúc của sinh viên; Xây dựng những khái niệm cơ bản như khái niệm hạnh phúc, cảm nhận hạnh phúc, cảm nhận hạnh phúc của sinh viên, biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên. Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn Nghiên cứu thực trạng các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên.
Tìm hiểu mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc của sinh viên với một số yếu tố khách quan, chủ quan. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng mức cảm nhận hạnh phúc của sinh viên hiện nay nói riêng và con người nói chung. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 7. Giới hạn về nội dung nghiên cứu Có nhiều lý thuyết về cảm nhận hạnh phúc của nhiều tác giả khác nhau.
Trong nghiên cứu này, chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu cảm nhận hạnh phúc dưới góc độ là cảm nhận hạnh phúc chủ quan (subjective – wellbeing) theo lý thuyết của Keyes và cộng sự. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên nhưng chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu các yếu tố chủ quan như: lòng biết ơn, quan điểm thắng thua, thái độ thù địch; Các yếu tố khách quan như: hoàn cảnh xuất thân, địa bàn sinh sống, mức sống của gia đình sinh viên. Giới hạn về khách thể và địa bàn Trong điều kiện thời gian và kinh phí có hạn, đề tài chỉ điều tra sinh viên đang theo học tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Mỏ - Địa chất, Cao đẳng Y tế Công cộng, Trung cấp giáo dục mầm non, Đại học Hàng Hải, Đại học Hải Phòng trên địa bàn Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An và Hà Giang. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Câu hỏi nghiên cứu Thứ nhất, trong các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên thì mặt nào có mức độ cao nhất? Thứ hai, các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc có mối quan hệ với nhau như thế nào? Thứ ba, những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên? 9. Phƣơng pháp nghiên cứu Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng: - Phương pháp nghiên cứu tài liệu - Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi - Phương pháp phỏng vấn sâu - Phương pháp sử dụng thang đo (Mental Health Continuum – Short Form) - Phương pháp phân tích số liệu bằng thống kê toán học 10. Đóng góp mới của đề tài Trên thế giới đã có những nghiên cứu nhất định về cảm nhận hạnh phúc nói chung và cảm nhận hạnh phúc của sinh viên nói riêng. Tuy nhiên ở Việt Nam, hiện có rất ít các nghiên cứu về vấn đề này.
Tìm hiểu được bản chất cảm nhận hạnh phúc của sinh viên gồm những thành tố nào. Các thành tố có mức độ, mối quan hệ như thế nào, và các yếu tố có mối liên hệ với cảm nhận hạnh phúc của sinh viên hiện nay sẽ góp phần nâng cao mức cảm nhận hạnh phúc cho học sinh viên nói chung cả trong lý luận và thực tiễn. + Nêu lên được thực trạng về mức độ các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc, mối tương quan giữa các mặt biểu hiện và các yếu tố khác với cảm nhận hạnh phúc của sinh viên các trường đại học trên địa bàn Hà Nội, Hải Phòng.