ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- PHẠM VĂN HẢI CẢM HỨNG KITÔ GIÁO TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN VIỆT HÀ LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Hà Nội - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- PHẠM VĂN HẢI CẢM HỨNG KITÔ GIÁO TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN VIỆT HÀ LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60 22 01 21 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS Phạm Xuân Thạch Hà Nội - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn tốt nghiệp Cảm hứng Kitô giáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của PGS. Phạm Xuân Thạch. Nội dung luận văn là kết quả nghiên cứu khách quan, trung thực của bản thân thân tôi và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào trƣớc đây.
Những nhận xét, đánh giá của các tác giả mà tôi sử dụng trong luận văn đều đƣợc trích dẫn rõ ràng, cụ thể.Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2016 Học viên Phạm Văn Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô, gia đình và bạn bè đã dạy dỗ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tôi theo học chƣơng trình cao học, chuyên ngành Lý luận, lịch sử và phê bình điện ảnh – truyền hình. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn đến nhà văn Nguyễn Việt Hà, ngƣời đã tạo nên những tiểu thuyết tuyệt vời không chỉ có giá trị văn chƣơng mà còn cả giá trị tƣ tƣởng, xã hội sâu sắc. Luận văn Cảm hứng Kitô giáo trong tiểu thuyết của Nguyễn Việt Hà của tôi đƣợc hoàn thành nhờ sự hƣớng dẫn tận tình của PGS.
Phạm Xuân Thạch. Em xin gửi tới thầy lời cảm ơn chân thành nhất. Cuối cùng, em xin kính chúc quý thầy cô luôn dồi dào sức khỏe, công tác tốt và có nhiều cống hiến cho sự nghiệp giáo dục. Hà Nội, tháng 12 năm 2016 Học viên Phạm Văn Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1.
Lí do chọn đề tài…………………………………………………………………3 2. Mục đích nghiên cứu……………………………………………………………. Lịch sử vấn đề………………………………………………. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.
Phƣơng pháp nghiên cứu………………………………………………….9 Chƣơng 1: KITÔ GIÁO VÀ VĂN CHƢƠNG NGUYỄN VIỆT HÀ…………. Kitô giáo, Kitô giáo ở Việt Nam…………. Văn chƣơng của Nguyễn Việt Hà…………………………………….……20 Chƣơng 2: NHỮNG YẾU TỐ KITÔ GIÁO QUA NGÔN NGỮ, KHÔNG GIAN, NGHI LỄ, BIỂU TƢỢNG VÀ LỊCH SỬ…………………………………. Nghi lễ, biểu tƣợng, ngày lễ………………………….
Lịch sử Kitô giáo ở Việt Nam trong bộ ba tiểu thuyết……………….48 Chƣơng 3: NHỮNG YẾU TỐ TÔN GIÁO Ở CẤP ĐỘ NHÂN VẬT……….Quan niệm về nhân vật, nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà …….…52 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các loại nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà…………………. Thành công trong xây dựng nhân vật, những con ngƣời tôn giáo và xã hội.69 Chƣơng 4: VAI TRÒ CỦA TÔN GIÁO TRONG VIỆC THỂ HIỆN TƢ TƢỞNG, CHỦ ĐỀ…………………………………………………………………………. Sự xung đột, bộ mặt đƣơng đại của xã hội…………………….
Đức tin và con ngƣời tinh thần qua tôn giáo…………………………………76 KẾT LUẬN…………………………………………………………………….…84 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………….86 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Tôn giáo bản chất là một hiện tƣợng xã hội mang tính lịch sử, văn hóa. Đây là một trong những cảm hứng quan trọng trong các sáng tác văn chƣơng. Bàn về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn học, Phƣơng Lựu trong giáo trình Lý luận văn học tập 1, đã khẳng định:“Chủ nghĩa nhân văn tôn giáo cũng là một nguồn cảm hứng của văn nghệ, đồng cảm với con người nhân đạo trong văn chương”.[30] Trong kho tàng văn học nhân loại, nhiều tác phẩm đƣợc viết ra dựa trên cảm hứng tôn giáo.
Tùy vào đức tin, tôn giáo và tín ngƣỡng của mỗi tác giả hay đặc điểm của của thời đại, địa điểm sinh sống mà những tác phẩm có thể chứa đựng ít hay nhiều những yếu tố tôn giáo. Qua đó, tác giả chuyển tải những thông điệp sâu xa đến độc giả. Việt Nam là một đất nƣớc nằm ở trung tâm Đông Nam Á. Từ xƣa đã là nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa với những luồng tƣ tƣởng khác nhau nhƣ Phật giáo, Khổng giáo, Hồi giáo, Kitô giáo… Những tôn giáo này cùng với những tín ngƣỡng bản địa đã là nguồn cảm hứng, ảnh hƣởng và tác động đến đời sống văn hóa tinh thần, đặc biệt là cả trong đời sống văn học.
Trong đó, Kitô giáo chiếm một vị trí quan trọng. Văn học thế giới từng có nhiều tác phẩm nổi tiếng lấy hình tƣợng tôn giáo làm đối tƣợng phản ánh nhƣ Tây du kí (1590) của Ngô Thừa Ân, Nhà thờ Đức bà (1831), Những người khốn khổ (1862) của Victo Huygo, Nghệ nhân và Margarita (1840) của Mikhail Bulgacov, Lũ người quỷ ám (1872) của Dostoyevsky, Tiếng chim hót trong bụi mận gai (1977) của Colleen McCulloug, Đoạn đầu đài (1986) của Aimatov, , và gần đây là Thiên thần và ác quỷ (2000), Mật mã Da Vinci (2003) của Dan Brown. Hầu nhƣ các nền văn học lớn nhƣ Trung Quốc, Nga, Ấn Độ… đều mang đậm dấu ấn tôn giáo. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Văn học Việt Nam từ xƣa đã có rất nhiều tác phẩm đƣợc sáng tác dựa trên cảm hứng tôn giáo nhƣ thơ văn Phật giáo thời kì trung đại, thơ văn ảnh hƣởng của Nho giáo, Đạo giáo hiện diện thƣờng xuyên kể từ khi hai hệ tƣ tƣởng xã hội này ảnh hƣởng tới Việt Nam.
Theo thời gian, sự tiếp nhận Kitô giáo sau đó đã tạo nên nhiều tác phẩm mang cảm hứng từ tôn giáo mới này ở Việt Nam dù chƣa nhiều, sâu đậm nhƣ những những tác phẩm văn chƣơng Phật giáo, Nho giáo. Trong văn học hiện đại và đƣơng đại của Việt Nam, cảm hứng tôn giáo tiếp tục có mặt trong các tác phẩm văn học có tiếng vang nhƣ Hồn bướm mơ tiên của Khái Hƣng, Tắt lửa lòng của Nguyễn Công Hoan, Nhân sứ, Bụt mệt của Hòa Vang, Đường Tăng của Trƣơng Quốc Dũng, Thợ may của Phạm Hải Vân, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo, Mẫu thượng ngàn, Đội gạo lên chùa của Nguyễn Xuân Khánh, Cõi người rung chuông tận thế, Đức Phật, nàng Savitri và tôi của Hồ Anh Thái, Đêm thánh vô cùng của Sƣơng Nguyệt Minh, Lời nguyền hai trăm năm của Khôi Vũ, Gióng của Nguyễn Minh Hà, tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phƣơng nhƣ Tàn đen đốm đỏ, Những đứa trẻ chết già hay Phẩm tiết của Nguyễn Huy Thiệp… và đặc biệt là trong những tiểu thuyết của cây bút Nguyễn Việt Hà. So với những tôn giáo, tín ngƣỡng khác thì Kitô giáo mới chỉ đƣợc truyền bá tại Việt Nam với thời gian chƣa lâu và cũng chƣa thực sự ảnh hƣởng sâu rộng trong các tác phẩm văn học hiện đại, đƣơng đại. Chính vì thế, việc tìm hiểu cảm hứng tôn giáo mà cụ thể là Kitô giáo vẫn là một mảng đề tài còn mới mẻ trong việc nghiên cứu văn học Việt Nam.
Trong các tác giả của văn học Việt Nam đƣơng đại, Nguyễn Việt Hà là một trong những cái tên đáng chú ý nhất. Nhà văn này đã tạo đƣợc dấu ấn cho mình ở nhiều thể loại khác nhau nhƣ tiểu thuyết, tản văn. Mỗi nhà văn đều có những nét đặc trƣng trong sáng tác của mình. Nguyễn Việt Hà là một ngƣời có thể khiến cho độc giả nhớ tới mình bằng những “đứa con tinh thần” rất Tây, rất độc đáo đầy giọng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giễu nhại của mình.
Là con ngƣời của Hà Thành nên các sáng tác của ông mang đậm dấu ấn đô thị Hà thành từ văn hóa, con ngƣời. dù vẫn ẩn chứa ở đó cái nhìn xót xa trƣớc sự biến chất của xã hội hiện đại. Bên cạnh yếu tố thành thị đặc trƣng, độc giả còn dễ dàng nhận thấy yếu tố tôn giáo trong những sáng tác của ông, đặc biệt là Kitô giáo. Nó thể hiện từ ngôn ngữ, nhân vật, cốt chuyện.
và là đề tài vẫn chƣa đƣợc nhắc nhiều đến khi nghiên cứu về những sáng tác của Nguyễn Việt Hà. Việc nghiên cứu tác phẩm của nhà văn Nguyễn Việt Hà, một trong những hiện tƣợng khá thú vị của văn chƣơng Việt Nam đƣơng đại là một điểu đáng chú ý. Bởi lẽ, trong vô số những cây bút hiện tại, ít ngƣời tạo đƣợc dấu ấn thực sự với những tác phẩm của mình nhƣ Nguyễn Việt Hà. Nguyễn Việt Hà mƣợn cảm hứng tôn giáo không chỉ vì ông là ngƣời Công giáo, là ngƣời Hà Nội mà qua đó ông còn khéo léo bằng cách thể hiện đức tin để có thể khắc họa nên những chân dung, những con ngƣời của thời đại.
Chúng ta đã quá quen thuộc với việc đi vào phân tích nhân vật qua tính cách, qua lý tƣởng sống hay bản chất trong xã hội mà chƣa nhiều ngƣời đi vào nghiên cứu nhân vật bằng những ẩn ức về đức tin, về tôn giáo để thấy đƣợc một mặt rất mới mẻ trong cách hiểu đƣợc con ngƣời không chỉ trong các tác phẩm văn học mà còn ở ngoài thực tế. Việc nghiên cứu tác phẩm văn học, nhân vật từ cảm hứng tôn giáo của nhà văn cũng là cách để phát hiện ra những tƣ tƣởng, những giá trị mà nhà văn muốn gửi gắm qua tác phẩm của mình. Nhiều ngƣời cho rằng, những tác phẩm mang nặng màu sắc tôn giáo là tác phẩm không thực tế, nhìn nhận không khách quan hay khó có thể có những điểm đặc sắc. Thế nhƣng, khi đi vào nghiên cứu ta mới thấy những quan niệm trên không đúng và tôn giáo thực sự tạo nên những giá trị đặc biệt cho tác phẩm.
Không phải tự nhiên mà Nguyễn Việt Hà dành hẳn gần hai chục năm của mình để viết bộ ba tác phẩm mà thấp thoáng đâu đó sự ảnh hƣởng của Kitô giáo ngay từ cái tên, hình ảnh bìa cũng là hình ảnh những con ngƣời nhộn nhạo xung quanh cây thánh giá thiêng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ông muốn đặc tả lại cả một xã hội với đầy đủ góc cạnh, tạo nên những con ngƣời của thời đại thông qua cảm hứng tôn giáo. Ngƣời ta từng thấy những tác phẩm mang đậm màu sắc tôn giáo, hệ tƣ tƣởng xã hội trong các giai đoạn trung đại nhƣng ở văn học hiện đại, thì những tác phẩm mà yếu tố tôn giáo đƣợc nhìn thấy ngay từ tên gọi không nhiều. Nguyễn Bình Phƣơng, Nguyễn Xuân Khánh và Nguyễn Việt Hà là ba cái tên đáng chú ý trong việc này.