phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, phần Nội dung luận văn đƣợc triển khai thành bốn chƣơng: Chƣơng 1: Kitô giáo và văn chƣơng Nguyễn Việt Hà Chƣơng 2: Những yếu tố Kitô giáo qua ngôn ngữ, không gian, nghi lễ, biểu tƣợng và lịch sử Chƣơng 3: Những yếu tố Kitô giáo qua nhân vật Chƣơng 4: Vai trò của Kitô giáo trong việc thể hiện chủ đề, tƣ tƣởng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: KITÔ GIÁO VÀ VĂN CHƢƠNG NGUYỄN VIỆT HÀ Mỗi tôn giáo đều trải qua quá trình ra đời, định hình và phát triển. Trên mỗi chặng đƣờng đều để lại những dấu ấn riêng. Kitô giáo trải qua khoảng thời gian dài đã định hình đƣợc chỗ đứng của mình với những đặc trƣng riêng biệt. Tìm hiểu Kitô giáo, đặc biệt đặc điểm Kitô giáo ở Việt Nam giúp mang lại cái nhìn khái quát, là cơ sở cho việc tìm hiểu mối liên hệ giữa Kitô giáo và văn chƣơng Nguyễn Việt Hà.
Kitô giáo, Kitô giáo ở Việt Nam 1.1 Kitô giáo – lịch sử hình thành và phát triển Kitô giáo là một trong ba tôn giáo lớn nhất thế giới cùng với Phật giáo và Hồi giáo. Tầm ảnh hƣởng của Kitô giáo đƣợc cho là rộng lớn, trải dài nhiều quốc gia trên thế giới, từ phƣơng Tây hiện đại tới phƣơng Đông vẫn còn nhiều bí ẩn, từ những đất nƣớc hiện đại của châu Âu, Bắc Mỹ cho tới những đất nƣớc còn kém phát triển ở châu Phi, châu Á. Tôn giáo này có một lịch sử ra đời, hình thành và phát triển lâu dài. Nếu Phật giáo ra đời ở Ấn Độ, vùng đất thuộc Nam Á, Hồi giáo ra đời ở tại bán đảo Ả Rập thì Kitô giáo ra đời trên vùng đất của đế quốc La Mã cổ đại.
Kitô giáo ra đời trên cơ sở của Do Thái giáo vốn tồn tại ở vùng Trung cận đông, nơi tiếp giáp của ba châu lục, cƣ dân vốn theo đa thần giáo. Tại vùng đất này, những mâu thuẫn xã hội thực sự gay gắt dƣới những cuộc chiến tranh xâm lƣợc mở rộng thuộc địa của đế chế La Mã. Sự ra đời của Ki tô giáo gắn liền với tên tuổi của Jesus Christ hay còn gọi là Chúa Giê su. Theo những gì đƣợc truyền lại, chúa Giê su là ngƣời đã sáng lập ra đạo Kitô, là con của Chúa Trời đã đầu thai vào một ngƣời con gái đồng trinh tên là Maria.
Với Kitô giáo, sự sinh nở thần kì của bậc tối cao cũng nhƣ các tôn giáo khác, Chúa Giê su đƣợc sinh ra dù cho Đức Mẹ Maria vẫn đồng trinh. Ngài sinh ra ở Palextin, một vùng đất thuộc vào lãnh thổ của La Mã trƣớc kia vào khoảng thế kỉ thứ V hoặc thế kỉ thứ IV trƣớc công nguyên. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hình thành trên cơ sở của Do Thái giáo cùng với nhu cầu một sự độc tôn về tôn giáo ở vùng đất này, dƣới chế độ chiếm hữu nô lệ, các tín đồ ban đầu của Kitô giáo bao gồm nô lệ, các nô lệ đƣợc giải phóng, dân nghèo thành thị. Ban đầu, họ thành lập những công xã nhỏ, những tổ chức có vai trò giúp đỡ lẫn nhau và làm việc từ thiện.
Các công xã này tồn tại với nguyên tắc sự bình đẳng giữa các thành viên trong đó. Quyền lành đạo công xã thuộc về các nhà truyền giáo lƣu động và các sứ đồ của họ, những đại biểu của quần chúng nghèo khổ. Với nguyên tắc bình đẳng, rõ ràng những gì mà đạo Kitô thủa ban đầu đƣa ra trái ngƣợc hẳn với bản chất xã hội chiếm hữu nô lệ và vì thế, nó bị chính quyền La Ma đàn áp thẳng tay. Tiêu biểu là vụ chính quyền thời hoàng đế Nê rôn đã ra tay tàn sát tín đồ Ki tô giáo một cách thảm khốc.
Sau giai đoạn đó, đến thế kỉ thứ II, các công xã nhỏ của Kitô giáo đã liên hiệp lại và tổ chức thành giáo hội. Điều này khiến cho cách hoạt động của giáo hội có nhiều thay đổi, đặc biệt là những tín đồ không còn chỉ là những ngƣời nô lệ, thƣờng dân mà đã có cả những ngƣời khá giả, giàu có tham gia vào. Bị chính quyền La Mã đàn áp nhƣng sự phát triển của tôn giáo này lại mang một dấu ấn, một bƣớc ngoặt dƣới triều đại của Hoàng đế Constantine khi vị hoàng đế này nuôi tham vọng chinh phục toàn cầu. Dƣới triều đại của ông, không còn những vụ tàn sát, bách hại nhƣ các hoàng đế tiền nhiệm.
Điều đặc biệt chính là mẹ của hoàng đế là một tín đồ Kitô giáo và ông rất tôn trọng mẹ. Ông nhận thấy rằng nhiều tín đồ của tôn giáo này chấp nhận cái chết nhƣng không chịu bỏ đạo, tuy không có ý định theo tôn giáo này tại thời điểm đó nhƣng với sự thông minh của mình, ông đã muốn biến Kitô giáo thành một công cụ hữu hiệu cho mục đích chinh phục thế giới của mình. Ngày càng có nhiều ngƣời thuộc giai cấp quý tộc, chủ nô tìm đến với Kitô giáo nhƣ một chỗ dựa tinh thần và dần dần họ đã tham gia vào bộ máy của tôn giáo này vào cuối thế kỉ thứ III. Những ngƣời lãnh đạo của Kitô giáo cũng dần thuộc về những ngƣời thuộc tầng lớp trên.
Giai cấp quý tộc, chủ nô sau 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khi tham gia vào Kitô giáo đã nhận thấy sức mạnh tinh thần của tôn giáo này và việc cần thiết phải sử dụng nó nhƣ một công cụ để cai trị. Chính quyền La Ma cũng chính thức ra lệnh ngừng sát hại những tín đồ đạo Kitô. Năm 313, Hoàng đế Constantine còn ra sắc lệnh Milano, chính thức công nhận địa vị hợp pháp của đạo Kitô. Sau đó, ông cũng triệu tập cuộc đại hội của các giáo chủ trong đạo để xác định giáo lý, chấn chỉnh tổ chức của giáo hội.
Trƣớc lúc chết, ông cũng chịu phép rửa tội và trở thành hoàng đế đầu tiên theo đạo Kitô. Một trong những dấu mốc quan trọng của đạo Kitô là việc chính thức đƣợc thừa nhận là quốc giáo của La Mã vào cuối kế kỉ thứ IV. Bộ Kinh Thánh chính thức của đạo Kitô cũng đƣợc Gierôm dịch từ tiếng Hi Lạp ra tiếng La Tinh bao gồm kinh Cựu ƣớc và Tân ƣớc. Cựu ước là kinh thánh của đạo Do Thái mà đạo Kitô tiếp nhận, còn Tân ước là kinh thánh thực sự của đạo Kitô.
Kinh Tân ước vốn viết bằng tiếng Hy Lạp, gồm có 4 phần là Phúc âm, Hoạt động của các sứ đồ, Thư tín và Khải thi lục. Nhờ việc này mà đạo Kitô phát triển mạnh mẽ cả về số lƣợng, tƣ tƣởng thần học, các triết lý và giáo lý. Trong lịch sử phát triển của mình, cũng nhƣ nhiều tôn giáo khác thì Kitô giáo cũng không còn giữ đƣợc nhƣ lúc ban đầu mà cũng bắt đầu có những sự phân chia thành các bộ phận khác nhau. Điều này là do số lƣợng tín đồ đông đảo trải dài khắp thế giới, rộng lớn nhất trong các tôn giáo.
Kitô giáo bị phân chia thành Đông và Tây mặc cho những nỗ lực của phong trào đại đoàn kết. Nhiều chi phái của Kitô giáo, Chính thống phƣơng Đông chiếm ƣu thế tại những vùng Đông Âu, Cận đông, châu Phi trong khi giáo hội phƣơng Tây thì chia thành Kitô giáo La Mã và Tin lành. Chính sự phân chia này tạo thành một cộng đồng Kitô giáo với nhiều bộ mặt khác nhau: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ở châu Âu với mô thức những giáo hội quốc gia thì Kitô giáo tĩnh lại. Tôn giáo này đƣợc sự ủng hộ của các chính phủ quốc gia và thực sự có uy tín trong cộng đồng.
Việc đào tạo những học giả của Kitô giáo cũng đƣợc các trƣờng đại học, giáo hội thực hiện. Tuy nhiên, số lƣợng ngƣời đi nhà thờ không quá nhiều tại các quốc gia này. - Một trong những sự phát triển đáng chú ý nhất của Kitô giáo là ở Mỹ, đặc biệt là vị thế ngày một cao của nhóm Tin Lành Phúc âm. Nhóm này ngày một phát triển và có tầm ảnh hƣởng rộng trong cộng đồng.
- Ở châu Phi nơi là thuộc địa của những quốc gia châu Âu thì tín đồ Kitô giáo ngày một đông đảo, hơn cả Hồi giáo. Điều này cũng tƣơng tự với số lƣợng tín đồ tại các quốc gia châu Á. Ngay tại nhiều quốc gia mà Phật giáo có tầm ảnh hƣởng lớn nhƣ Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam, Thái Lan. thì số lƣợng tín đồ Kitô giáo cũng ngày một tăng và tôn giáo này cũng có chỗ đứng trong cộng đồng.
Hiện nay, Kitô giáo là tôn giáo có đông tín hữu nhất với con số ƣớc tính khoảng 2,2 tỷ ngƣời vào năm 2010, chiếm 32% dân số thế giới. Theo thời gian phát triển, những biến động và cải cách thì Kitô giáo hiện giờ đƣợc chia làm nhiều nhánh nhƣ Công giáo, Tin Lành, Chính thống giáo. Ngoài ra còn những giáo hội ngoại vi với số lƣợng tín đồ ít hơn. Tỉ lệ ngƣời theo Kitô giáo vẫn chiếm đa số ở các nƣớc phƣơng Tây nhƣ châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và châu Đại dƣơng.
Ở châu Á số lƣợng ngƣời theo Kitô nhiều nhất là ở Philippines, một quốc gia từng là thuộc địa của Tây Ban Nha. Số lƣợng tín đồ Kitô cũng có mặt ở nhiều quốc gia khác tại châu lục này. Tƣ tƣởng nhân văn của Kitô giáo đƣợc xây dựng dựa trên cơ sở của thế giới quan thần sáng tạo vũ trụ và vạn vật, quan phòng, chi phối mọi sự. Trên cơ sở nhân sinh 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan, Kitô giáo xem con ngƣời là một sản phẩm kết hợp hai thực thể linh hồn và thể xác, linh hồn luôn có tính thiêng liêng, bất tử còn thể xác thuộc về thế giới vật chất.
Nội dung cơ bản của tƣ tƣởng nhân văn Kitô giáo chính là đề cao vị trí và vai trò của con ngƣời, xem con ngƣời là tinh hoa của vũ trụ, một chỉnh thể đƣợc kết hợp bởi những yếu tố vật chất và phi vật chất, bởi cái hữu hình và cái vô hình, bởi cái hữu hạn và cái vô hạn, bởi cái khả tử và cái bất tử…; đề cao quyền tự do và bình đẳng của con ngƣời nhƣ những nguyên tắc bất khả xâm phạm, vấn đề giải phóng con ngƣời khỏi những ràng buộc của những luật lệ và hủ tục phi nhân tính. Nội dung tƣ tƣởng đạo đức cơ bản của Kitô giáo là bàn về các phạm trù công bằng, bác ái, khiêm nhƣờng, nhẫn nhục, khoan dung và tha thứ nhƣ những chuẩn mực luân lý Kitô giáo.