ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LƢỜNG THỊ TÌNH CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ LƢU QUANG VŨ LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN Chuyên ngành: Lí luận Văn học Mã số: 60.20 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN VĂN NAM HÀ NỘI – 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy giáo, cô giáo trong khoa Văn học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, các cán bộ và giảng viên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu tại trường những năm qua. Đặc biệt tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.Lí Hoài Thu, cô đã định hướng để tôi chọn đề tài “Cái tôi trữ tình trong thơ Lưu Quang Vũ”, thầy Nguyễn Văn Nam đã tận tình hướng dẫn để tôi thực hiện luận văn này. Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ và giúp đỡ tôi trong thời gian qua.
Hà Nội, tháng 4 năm 2014 Lƣờng Thị Tình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC A. Lí do chọn đề tài. §èi t-îng, ph¹m vi nghiªn cøu. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu.
Mục đích của luận văn. CÊu tróc cña luËn v¨n. NỘI DUNG CHƢƠNG 1. VỀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO CỦA LƢU QUANG VŨ.
PHẠM TRÙ CÁI TÔI TRỮ TÌNH. Từ góc độ triết học và tâm lý học. Từ góc độ sáng tạo văn học nghệ thuật. CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ TRỮ TÌNH.
Khái niệm cái tôi trữ tình. Nhà thơ và cái tôi trữ tình trong thơ. Hành trình sáng tạo và đặc điểm cái tôi trữ tình trong thơ Lƣu Quang Vũ. 21 CHƢƠNG 2: MỘT CÁI TÔI TRỮ TÌNH ĐỘC ĐÁO VÀ ĐA DIỆN.
Cái tôi trong cảm hứng công dân. Cái tôi trong cảm hứng chiến đấu và chiến thắng. Cái tôi suy tƣởng về lịch sử dân tộc. Trầm tƣ và triết lý.
C¸i t«i trong đời sống riêng tƣ. Từ gia đình ra xã hội. C¸i t«i trªn m¶nh ®Êt t×nh yªu. 49 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 3: NHỮNG PHƢƠNG THỨC NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ LƢU QUANG VŨ.
Biểu tƣợng thơ. Không gian và thời gian nghệ thuật. Kh«ng gian nghÖ thuËt, kh«ng gian xã héi. Kh«ng gian ®êi t-, tr¶i nghiÖm.
Thêi gian nghÖ thuËt. Thêi gian lÞch sö ‟ xã héi .2 Thêi gian ®êi t-, thêi gian chiªm nghiÖm. Ng«n ng÷ th¬ ca và giọng điệu trữ tình. Ngôn ngữ thơ ca.
Giäng ®iÖu trữ tình. ¢m chñ cña mét giäng ®iÖu. 117 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 119 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Lí do chọn đề tài L-u Quang Vò lµ mét c©y bót tµi hoa. Tr-íc khi ®Õn víi s©n khÊu vµ trë thµnh nhµ viÕt kÞch næi tiÕng, «ng ®· lµ mét nhµ th¬ “nhiÒu triÓn väng” trong ®«i m¾t tinh tÕ cña nhµ phª b×nh Hoµi Thanh. Víi chÆng ®-êng h¬n hai m-¬i n¨m s¸ng t¸c, L-u Quang Vò ®· cã nh÷ng ®ãng gãp nhÊt ®Þnh cho nÒn th¬ hiÖn ®¹i ViÖt Nam. T¸c phÈm cña «ng ®Ó l¹i kh«ng nhiÒu nh-ng ®ã lµ nh÷ng s¸ng t¸c mÆn mµ chÊt th¬.
Cïng víi sù sµng läc cña thêi gian, c¸i cßn l¹i bÒn l©u ë L-u Quang Vò vÉn lµ th¬, ®Æc biÖt lµ nh÷ng tËp th¬ chØ kÞp ®Õn víi ng-êi ®äc khi t¸c gi¶ ®· gi· tõ nh©n thÕ. L-u Quang Vò ra ®i véi vµng, bá l¹i dang dë mét bót lùc ®ang trong ®é sung m·n. Nh-ng kh«ng thÓ phñ nhËn nh÷ng g× nhµ th¬ ®Ó l¹i lµ thµnh qu¶ cña mét ngßi bót dèc lßng v× nghÖ thuËt. NÕu kÞch vµ truyÖn ng¾n lµ n¬i L-u Quang Vò viÕt vÒ nh÷ng vÊn ®Ò phøc t¹p cña cuéc sèng ®-¬ng thêi, cña nh÷ng ng-êi xung quanh th× th¬ l¹i lµ m¶nh ®Êt ng-êi nghÖ sÜ Êy dµnh ®Ó thao thøc nhiÒu h¬n vÒ nçi niÒm riªng t- vµ ®èi mÆt víi bao nhiªu ngæn ngang cña ®êi sèng t©m hån tr-íc nh÷ng b-íc ngoÆt ®êi m×nh.
ThÕ giíi nghÖ thuËt lµ s¶n phÈm s¸ng t¹o cña nhµ v¨n, lµ mét chØnh thÓ cña h×nh thøc v¨n häc vµ lµ sù thèng nhất cña mäi yÕu tè ®a d¹ng trong t¸c phÈm. Con ®-êng ®i vµo thÕ giíi nghÖ thuËt th¬ L-u Quang Vò gióp ng-êi nghiªn cøu kh¼ng ®Þnh mét phong c¸ch th¬ ®éc ®¸o vµ lÝ gi¶i ®-îc søc sèng bÒn bØ cña th¬ «ng. Ngoµi ra, ®Õn víi thÕ giíi nghÖ thuËt th¬ L-u Quang Vò, luËn v¨n khai th¸c mét giäng th¬ kh«ng trén lÉn trong thÕ hÖ th¬ chèng MÜ; tõ ®ã gãp phÇn t×m hiÓu thªm vÒ mét nhµ th¬ ®· cèng hiÕn hÕt m×nh cho s¸ng t¹o nghÖ thuËt, ®Æc biÖt lµ ë lÜnh vùc th¬ vèn cßn nhiÒu m¹ch ngÇm ®ang cÇn kh¸m ph¸. §Õn víi cái tôi trữ tình trong th¬ L-u Quang Vò còng lµ dÞp gióp t¸c gi¶ luËn v¨n n©ng cao hiÖu qu¶ cña c«ng viÖc nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y v¨n häc, gi¶ng d¹y th¬ ca trong nhµ tr-êng.
LÞch sö vÊn ®Ò L-u Quang Vò lµ mét hiÖn t-îng v¨n häc kh«ng ®¬n gi¶n. NÕu t×m hiÓu t¸c gi¶ nµy ë lÜnh vùc s©n khÊu th× thiÕt nghÜ ch¼ng cßn g× ®Ó bµn c·i bëi «ng ®· kh¼ng ®Þnh ®-îc vÞ thÕ cña m×nh trong lßng c«ng chóng. Nh-ng tµi n¨ng cña 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com L-u Quang Vò kh«ng chØ dõng l¹i ë tªn tuæi mét nhµ viÕt kÞch thµnh danh mµ víi ®é lïi nhÊt ®Þnh vÒ thêi gian, L-u Quang Vò ngµy cµng ®-îc biÕt ®Õn trong t- c¸ch mét nhµ th¬. Hai m-¬i n¨m s¸ng t¸c ch-a ph¶i lµ nhiÒu nh-ng so víi cuéc ®êi qu¸ ng¾n ngñi cña L-u Quang Vò th× ®ã còng ®· lµ mét chÆng ®-êng kh¸ dµi ®ñ ®Ó «ng kh¼ng ®Þnh m×nh.
Mét trong nh÷ng chøc n¨ng quan träng nhÊt cña phª b×nh v¨n häc lµ tÝnh dù b¸o. Hoµi Thanh - nhµ phª b×nh tinh anh vµ tµi hoa - ®· sím ph¸t hiÖn ra tµi n¨ng th¬ L-u Quang Vò qua nh÷ng bµi th¬ r¶i r¸c ®¨ng b¸o. Trong bµi viÕt “Mét c©y bót trÎ nhiÒu triÓn väng”, nhµ phª b×nh tinh tÕ Êy ®· ngì ngµng tr-íc nh÷ng vÇn th¬ L-u Quang Vò viÕt cho quª h-¬ng. ¤ng c¶m nhËn: “§Õn lît m×nh, Lu Quang Vò ®· gãp tiÕng nãi cña anh.
Mét tiÕng nãi nhá nhÑ mµ s©u” [47,8]. Hoµi Thanh ®· l¾ng nghe ®-îc hån th¬ L-u Quang Vò, dï víi «ng, th¬ L-u Quang Vò nhiÒu lÇn ®øt nèi. “H¬ng c©y - BÕp löa - §Êt níc vµ ®êi ta” lµ bµi viÕt cña t¸c gi¶ Lª §×nh Kþ. ë ®©y, «ng ®· nh×n thÊy nh÷ng thµnh c«ng vµ h¹n chÕ cña “H¬ng c©y” - nöa tËp th¬ ®Çu tay L-u Quang Vò in chung víi B»ng ViÖt.
Víi «ng, th¬ L-u Quang Vò Ýt chÊt suy nghÜ nhng ®ã vÉn lµ “mét ®iÖu t©m hån riªng”. Hai bµi viÕt trªn ®· më ®Çu cho mét híng nh×n nhËn míi vÒ L-u Quang Vò vµ nh÷ng ®ãng gãp cña «ng trong nÒn v¨n häc ViÖt Nam ë mét lÜnh vùc ®-îc dù b¸o lµ sÏ cßn tiÕn xa. Qu¶ nhiªn, nh÷ng t¸c phÈm th¬ ®Õn víi bạn ®äc khi nhµ th¬ ra ®i ®ét ngét ®· lµm kh«ng Ýt ng-êi ngì ngµng; ngì ngµng tr-íc mét t×nh th¬ s©u l¾ng. Tõ khi hai tËp di c¶o “BÇy ong trong ®ªm s©u” vµ “M©y tr¾ng cña ®êi t«i” ®Õn víi b¹n ®äc, nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ®· gãp tiÕng nãi cña m×nh kh¼ng ®Þnh thªm vÞ trÝ cña L-u Quang Vò trong sù nghiÖp th¬.
T¸c gi¶ Bïi C«ng Hïng khi ®Ò cËp ®Õn sù kÕ tiÕp nhau cña c¸c líp nhµ th¬ trong phong trµo quÇn chóng ®· kh¼ng ®Þnh L-u Quang Vò lµ mét trong nh÷ng nhµ th¬ thuéc líp thanh niªn “sung søc, ®i nhiÒu, cã v¨n ho¸, cã nhiÒu t×m tßi” [15, 35]. Kh¸i qu¸t nhÊt vÉn lµ bµi viÕt c«ng phu cña t¸c gi¶ Vò QuÇn Ph-¬ng víi nhan ®Ò: “§äc th¬ Lu Quang Vò”, ®· chøng minh ®-îc sù vËn ®éng phong c¸ch th¬ L-u Quang Vò vµ nhËn ®Þnh nh÷ng vÇn th¬ di c¶o lµ mét b-íc tiÕn dµi vÒ nghÖ thuËt. Nèi tiÕp theo ®ã lµ hµng lo¹t bµi viÕt xung quanh tµi n¨ng th¬ L-u Quang Vò mµ mét thêi 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ng-êi ta ch-a kÞp nh×n nhËn thÊu ®¸o. Phong Lª, trong bµi viÕt “Sù kiÖn L-u Quang Vò” kh¼ng ®Þnh sù sèng cña th¬ Lu Quang Vò chÝnh lµ “mét sù sèng kh¸c vÉn Èn ngÇm, bçng trçi dÇn lªn” [25, 435].
“Nh÷ng bµi th¬ sèng víi thêi gian” cña BÝch Thu, “Nh÷ng vÇn th¬ thÊm ®Ém b¨n kho¨n” cña Huúnh Nh- Ph-¬ng, “Th¬ Xu©n Quúnh, th¬ L-u Quang Vò” cña t¸c gi¶ Ng« V¨n Phó vµ nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu kh¸c… ®Òu c¶m nhËn c¸i cßn l¹i l©u dµi vµ ng©n vang h¬n trong L-u Quang Vò vÉn lµ mét hån th¬. Cã thÓ nãi, hµnh tr×nh sèng vµ s¸ng t¹o th¬ ca cña L-u Quang Vò cã nhiÒu gÆp gì. V× thÕ, phÇn “L-u Quang Vò - ng-êi trong câi nhí” trong cuèn s¸ch: “Lu Quang Vò - Tµi n¨ng vµ lao ®éng nghÖ thuËt” lµ nh÷ng gîi ý quan träng cho ng-êi viÕt ®i vµ kh¸m ph¸ s©u h¬n ®êi sèng néi t©m của chủ thể tr÷ t×nh trong th¬ «ng. §©y lµ tËp hîp nh÷ng lêi t©m sù, nhËn ®Þnh… rÊt quý gi¸ cña ng-êi th©n vµ b¹n bÌ sau nçi ®au mÊt m¸t nhµ th¬ vÒ sù thËt cuéc ®êi lËn ®Ën cña nghÖ sÜ ®a tµi nµy.
Cã thÓ nãi, ®Ó c¶m nhËn ®Çy ®ñ nh÷ng biÓu hiÖn cña c¸i t«i tr÷ t×nh trong th¬ L-u Quang Vò, chóng ta kh«ng thÓ kh«ng b¾t ®Çu tõ viÖc kh¸m ph¸ c¸i t«i nhµ th¬. Cã lÏ, L-u Quang Vò thµnh c«ng nhÊt ë ®Þa h¹t th¬ t×nh. §©y lµ nh÷ng vÇn th¬ thËt nhÊt mµ còng kh«ng Ýt xãt ®au cña mét th©n phËn nhiÒu tr¾c trë trong ®êi sèng riªng t-. Víi bµi viÕt “T×nh yªu - ®au xãt vµ hi väng”, t¸c gi¶ L-u Kh¸nh Th¬ ®· tinh nh¹y vµ sÎ chia víi bao nhiªu mÊt m¸t cña «ng: “Trong cuéc ®êi long ®ong, vÊt v¶ cña anh, hÇu nh- ë giai ®o¹n nµo anh còng gÆp mét t×nh yªu lín.
Cho dï c¸i mµ t×nh c¶m ®ã ®em l¹i cã thÓ lµ mét vÕt th-¬ng, mét nçi ®au suèt ®êi. L-u Quang Vò quan niÖm r»ng, sù ®Çy ®ñ cña mét ®êi con ng-êi lµ ë chç t×m thÊy t×nh yªu, mÆc dï t×nh yªu Êy cã thÓ kh«ng ë l¹i cïng ta suèt ®êi” [52, 54]. Còng c¶m nhËn s©u s¾c tiÕng th¬ t×nh yªu cña L-u Quang Vò, trong “Xu©n Quúnh - L-u Quang Vò, t×nh yªu vµ sè phËn”, t¸c gi¶ Phong Lª còng tá ra thÊu hiÓu niÒm h¹nh phóc vµ c¶ nh÷ng ®ín ®au mµ chñ thÓ s¸ng t¹o ®· tr¶i vµo th¬.