CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu và tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu a, Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp có thu là đơn vị sự nghiệp do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước quyết định thành lập, ngoài nhu cầu tài chính từ nguồn kinh phí Nhà nước cấp cho đơn vị thì đơn vị còn tạo lập nguồn tài chính bên ngoài thông qua thu một phần nguồn tài chính dưới dạng phí, lệ phí, các khoản đóng góp của người tiêu dùng nhờ việc cung cấp sản phẩm và dịch vụ công cho toàn xã hội. Đơn vị sự nghiệp có thu thực hiện các hoạt động sự nghiệp có thu trong các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học công nghệ và môi trường,.
và đều phải tuân thủ theo đúng chế độ, chính sách của Nhà nước. b, Khái niệm tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính bằng việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của chủ thể trong xã hội. Tài chính trong các bệnh viện là phản ánh các khoản thu, chi bằng tiền của các quỹ tiền tệ trong các bệnh viện. Xét về hình thức nó phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình sử dụng các quỹ bằng tiền.
Xét về bản chất nó là mối quan hệ tài chính biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ bằng tiền nhằm phục vụ cho sự nghiệp y tế cho người dân. Nguồn tài chính dành cho các bệnh viện công lập được hình thành từ các nguồn sau đây: - Nguồn kinh phí do ngân sách nhà nước cấp; - Nguồn ngoài ngân sách nhà nước (nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp); - Nguồn thu khác. Các khái niệm chung về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu Quản lý tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp nói chung và tại các cơ 5 sở đào tạo công lập nói riêng là một trong những công tác quản lý của đơn vị hành chính sự nghiệp nói chung và tại các cơ sở đào tạo công lập nói riêng, với các nội dung quản lý bao gồm quản lý thu, chi và tài sản của đơn vị, bằng các phương pháp quản lý như quản lý tài chính theo định mức, quản lý tài chính theo kế hoạch hoặc công tác quản lý tài chính theo hướng tự cân đối nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị.
Quản lý tài chính là việc sử dụng các công cụ quản lý của nhà nước nhằm phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một đơn vị, thông qua đó lập kế hoạch quản lý và sử dụng các nguồn tài chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị. Quản lý tài chính trong các bệnh viện hướng vào quản lý thu, chi của các quỹ tài chính trong đơn vị, quản lý thu chi của các chương trình, dự án đào tạo, quản lý thực hiện dự toán ngân sách của bệnh viện. Quản lý tài chính đòi hỏi các chủ thể quản lý phải lựa chọn, đưa ra các quyết định tài chính và tổ chức thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động quản lý tài chính của đơn vị. Mục tiêu tài chính có thể thay đổi theo từng thời kỳ và chính sách chiến lược của từng đơn vị.
Tuy nhiên, khác với quản lý doanh nghiệp chủ yếu nhằm mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận, mục tiêu của quản lý tài chính trong các bệnh viện không vì mục đích lợi nhuận, phục vụ cho cộng đồng xã hội là chủ yếu cho nên quản lý tài chính tại các bệnh viện là quản lý sử dụng có hiệu quả, đúng định hướng. Mục tiêu, nguyên tắc quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu a, Mục tiêu quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu Quản lý tài chính liên quan đến các hoạt động dự toán của đơn vị sự nghiệp có thu. Mục tiêu chung trong hoạt động quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp có thu là tăng thu tiết kiệm chi, nâng cao mức độ tự chủ tài chính đơn vị, tăng thu nhập cho người lao động và công khai minh bạch. Cụ thể như sau: * Mục tiêu tăng thu tiết kiệm chi: - Thống nhất và tuân thủ nghiêm ngặt chế độ, chính sách nhà nước hiện hành: Thông qua việc chấp hành nghiêm túc các chế độ, chính sách, nhà nước thể hiện rõ sự quản lý thống nhất và công bằng với các ĐVSN có thu.
Mục tiêu này đòi hỏi đơn vị sự nghiệp có thu phải xây dựng công tác quản lý tài chính phù hợp với cơ 6 chế chính sách tài chính và quản lý của nhà nước, đồng thời phù hợp với việc vận dụng tại các đơn vị trên cơ sở thống nhất giữa các đơn vị trong cùng một lĩnh vực. - Nâng cao hiệu quả sử dụng kinh phí quản lý hành chính, hiệu suất lao động: Hiệu quả của công tác quản lý tài chính ở các đơn vị sự nghiệp có thu mang lại không nhỏ cả về mặt kinh tế và xã hội. Xét về góc độ xã hội, quản lý tài chính tốt sẽ kéo theo một loạt các hiệu ứng tích cực trong các công tác quản lý khác, nhờ đó không chỉ nhà nước mà cả những người dân đều được thụ hưởng hàng hóa và dịch vụ công với chất lượng tốt. - Hoạt động quản lý tài chính không những phải góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động sự nghiệp mà còn phải tính đến hiệu quả kinh tế, nghĩa là phải so sánh kết quả đạt được trên tất cả các mặt với chi phí đã bỏ ra.
Khi xem xét thực hiện các phương án mở rộng, tăng cường xã hội hóa, thực hiện liên doanh, liên kết trong lĩnh vực công hay khi đưa ra một quyết định trong quản lý tài chính, dù ở cấp quản lý nào cũng phải tính đến hiệu quả cả về mặt xã hội và kinh tế. Có như vậy mới đảm bảo hài hòa các lợi ích từ đó tạo động lực thúc đẩy phát triển cho xã hội. Để thực hiện tốt mục tiêu này, trong quá trình quản lý và sử dụng nguồn kinh phí đòi hỏi: + Phải xây dựng được tiêu chuẩn, định mức, chế độ chi tiêu phù hợp với từng đối tượng hay tính chất công việc, đồng thời có tính thực tiễn cao. + Phải lựa chọn thứ tự ưu tiên các hoạt động sao cho với tổng số chi có hạn nhưng khối lượng công việc vẫn hoàn thành và đạt chất lượng cao.
- Quản lý chặt chẽ theo từng nguồn kinh phí và chi tiết theo từng nội dung chi: + Để đảm bảo hoạt động, tùy lĩnh vực chuyên môn mà có nhiều nguồn kinh phí khác nhau: nguồn NSNN cấp, nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, nguồn đi vay, nguồn tài trợ, viện trợ… do vậy trong quản lý tài chính đòi hỏi phải chi tiết theo từng nguồn kinh phí sử dụng cho từng loại hoạt động nhằm đáp ứng được yêu cầu về cân đối thu chi nguồn tài chính, tạo điều kiện cho người quản lý điều hành được các hoạt động tài chính, hạn chế được sự lãng phí, không hiệu quả trong quản lý nguồn kinh phí. + Trong quá trình thực hiện, do nội dung chi liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, mức chi được xác định theo từng đối tượng về quy mô, tính chất hoạt động, do vậy đòi hỏi phải quản lý chi tiết theo từng nội dung chi cụ thể. 7 * Mục tiêu nâng cao mức độ tự chủ tài chính đơn vị: Đây là mục tiêu hiện nay đang được các ĐVSN quan tâm và tập trung giải quyết. Nhằm khuyến khích các đơn vị phấn đấu vươn lên tự chủ tài chính mức cao hơn, Nghị định số 16/2015/NĐ-CP quy định theo nguyên tắc: Đơn vị tự chủ cao về nguồn tài chính thì được tự chủ cao về quản lý, sử dụng các kết quả tài chính và ngược lại (đi kèm theo đó là tự chủ về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự).
Tự chủ tài chính có các mức độ sau: tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; tự bảo đảm chi thường xuyên; tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí) và được nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (theo quy định không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp). Với sự khuyến khích của nhà nước, để thực hiện được mục tiêu này, các ĐVSN cần cải cách lại cơ cấu bộ máy quản lý giúp phân cấp quản lý hợp lý: quá trình phân cấp quản lý phải đảm bảo theo một lộ trình thích hợp, phải có sự chuẩn bị kỹ càng, thận trọng, phù hợp với tình hình và khả năng cụ thể ở từng đơn vị sự nghiệp. Việc phân cấp này phải tạo điều kiện giảm thiểu các chồng chéo của công tác quản lý nhưng vẫn phát huy được khả năng tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị và đảm bảo được các nguyên tắc thống nhất quản lý, tập trung dân chủ, đảm bảo lợi ích của nhà nước, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật. * Mục tiêu tăng thu nhập cho người lao động: Tăng thu nhập là một trong những mục tiêu trọng tâm, mang tính cốt lõi trong quản lý tài chính.
Các đơn vị sự nghiệp phải làm cho đời sống kinh tế của cán bộ công nhân viên trong đơn vị mình giàu có hơn, đời sống văn hóa lành mạnh hơn. Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp cũng khẳng định tăng thu nhập cho người lao động chính là thành công quan trọng nhất vì người lao động chính là chìa khóa thành công của đơn vị. Để giải quyết mục tiêu tăng thu nhập, nâng cao đời sống cho người lao động thì điều kiện tiên quyết là phải nâng cao năng suất lao động và cải cách cơ chế tiền lương phù hợp. b, Nguyên tắc quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu Để các đơn vị sự nghiệp có thu quản lý nguồn tài chính của mình một cách có hiệu quả phải tuân thủ đầy đủ 4 nguyên tắc sau: + Nguyên tắc hiệu quả: đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong quản lý tài chính công.