Luận văn thạc sĩ về cải tiến phương pháp dạy học môn may gia dụng tại quận Bình Thạnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cải tiến phương pháp dạy học môn may gia dụng theo hướng tích cực hoá người học tại trung tâm kỹ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Loan
• Người hướng dẫn: Ts. Lưu Đức Tiến
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: May gia dụng
• Đề tài: Cải Tiến Phương Pháp Dạy Học Môn May Gia Dụng Theo Hướng Tích Cực Hóa Người Học Tại Trung Tâm Kỹ Thuật Tổng Hợp – Hướng Nghiệp Quận Bình Thạnh
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
• 0.4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 0.5. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU
• 0.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Một số khái niệm liên quan
• 1.3. Quá trình dạy học
• 1.4. Phương tiện dạy học
• 1.5. Hình thức tổ chức dạy học
• 1.6. Phương pháp
• 1.7. Phương pháp dạy học
• 1.8. Tích cực hóa người học
• 1.9. Tính tích cực học tập
• 1.10. Thế nào là tính tích cực học tập
• 1.11. Những biểu hiện của tính tích cực
• 1.12. Cấp độ thực hiện của tính tích cực học tập
• 1.13. Đặc điểm về tính tích cực của người học
• 1.14. Những nhân tố ảnh hưởng đến tính tích cực nhận thức
• 1.15. Các biện pháp phát huy tính tích cực của người học
• 1.16. Các biện pháp tích cực hóa học tập
• 1.17. Các biện pháp chung
• 1.18. Các biện pháp cụ thể tích cực hóa học tập
• 1.19. PPDH theo hướng TCH người học
• 1.20. Sự khác biệt giữa PPDH truyền thống và PPDHTC
• 1.21. Một số PPDH theo hướng tích cực hóa người học
• 1.22. PP nêu vấn đề
• 1.23. Phương pháp làm việc theo nhóm
• 1.24. PP đàm thoại
• 1.25. Phương pháp thảo luận
• 1.26. Dạy học với sự trợ giúp của phương tiện dạy học
• 1.27. Cơ sở để lựa chọn PPDH
• 1.28. Các định hướng trong quá trình dạy học (Dimensions of learning)
• 1.29. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi trung học cơ sở
• 1.30. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN MAY GIA DỤNG TẠI TRUNG TÂM KỸ THUẬT TỔNG HỢP – HƯỚNG NGHIỆP QUẬN BÌNH THẠNH
• 2.1. Giới thiệu sơ lược về Trung tâm
• 2.2. Giới thiệu môn May
• 2.3. Thực trạng giảng dạy môn May hiện nay tại Trung tâm kỹ thuật tổng hợp- hướng nghiệp quận Bình Thạnh
• 2.4. Những vấn đề chung về cuộc điều tra
• 2.5. Kết quả điều tra từ GV
• 2.6. Kết quả điều tra từ HS
• 2.7. Một số nguyên nhân
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN MAY GIA DỤNG TẠI TRUNG TÂM KỸ THUẬT TỔNG HỢP – HƯỚNG NGHIỆP QUẬN BÌNH THẠNH
• 3.1. Cơ sở đề xuất cải tiến phương pháp dạy học
• 3.2. Đề xuất cải tiến phương pháp giảng dạy môn May gia dụng tại Trung tâm kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp quận Bình Thạnh
• 3.3. Thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Mục đích thực nghiệm
• 3.5. Chọn mẫu thực nghiệm
• 3.6. Nội dung thực nghiệm
• 3.7. Tổ chức thực hiện
• 3.8. Tiêu chí và xếp loại
• 3.9. Xử lý kết quả
• 3.10. Kiểm nghiệm giả thuyết
• 3.11. Đánh giá chung về hai bài thực nghiệm
• 3.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.1. Hướng phát triển của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải tiến phương pháp dạy học môn may gia dụng

Cải tiến phương pháp dạy học môn may gia dụng tại quận Bình Thạnh là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng giảng dạy và phát huy tính tích cực của học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành cần thiết cho nghề nghiệp tương lai.

1.1. Tầm quan trọng của môn may gia dụng trong giáo dục

Môn may gia dụng không chỉ giúp học sinh có kiến thức về kỹ thuật may mà còn phát triển khả năng sáng tạo và tư duy. Đây là một trong những kỹ năng thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Đặc điểm của học sinh quận Bình Thạnh

Học sinh tại quận Bình Thạnh có nhiều đặc điểm tâm lý và nhu cầu học tập khác nhau. Việc hiểu rõ những đặc điểm này sẽ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp.

II. Những thách thức trong phương pháp dạy học hiện tại

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc cải tiến phương pháp dạy học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến việc học sinh không phát huy được tính sáng tạo và chủ động.

2.1. Thiếu sự quan tâm từ giáo viên

Nhiều giáo viên vẫn giữ thói quen dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học. Điều này cần được khắc phục để nâng cao chất lượng giảng dạy.

2.2. Cơ sở vật chất hạn chế

Cơ sở vật chất tại các trung tâm dạy nghề chưa đáp ứng đủ yêu cầu cho việc giảng dạy môn may gia dụng, ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh.

III. Phương pháp dạy học tích cực hóa người học

Để cải tiến phương pháp dạy học môn may gia dụng, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất cần thiết. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác.

3.1. Phương pháp làm việc nhóm

Phương pháp làm việc nhóm giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng giao tiếp. Đây là một trong những cách hiệu quả để tăng cường tính tích cực trong học tập.

3.2. Phương pháp thảo luận

Thảo luận là một phương pháp dạy học giúp học sinh thể hiện quan điểm và ý tưởng của mình. Điều này không chỉ giúp nâng cao khả năng tư duy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng thực hành và tư duy sáng tạo.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả từ các buổi thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng may. Điều này chứng tỏ hiệu quả của các phương pháp dạy học tích cực.

4.2. Phản hồi từ học sinh

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về phương pháp dạy học mới. Họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học và tự tin hơn trong việc thực hành.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Cải tiến phương pháp dạy học môn may gia dụng là một quá trình liên tục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và các cơ sở giáo dục để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Đề xuất cho giáo viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giảng dạy. Việc tham gia các khóa đào tạo cũng rất quan trọng.

5.2. Tương lai của môn may gia dụng

Môn may gia dụng sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp. Cần có những chính sách hỗ trợ để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục nghề phổ thông giữ vị trí chiến lược trong việc trang bị kỹ năng thực hành, định hình phẩm chất lao động và hỗ trợ phân luồng học sinh sau trung học cơ sở theo tinh thần Chỉ thị số 33/2003/CT-BGDĐT cùng Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2009 - 2020. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy có tới khoảng 82,5% học sinh tham gia học nghề chỉ nhằm tích lũy điểm ưu tiên cho kỳ thi chuyển cấp vào lớp 10 thay vì định hướng nghề nghiệp lâu dài. Tình trạng dạy lý thuyết thuần túy và học thụ động chiếm trên 65% tổng quỹ thời gian đào tạo, khiến người học thiếu động lực, triệt tiêu tính sáng tạo và suy giảm khả năng thực hành kỹ thuật.

Nghiên cứu này tập trung giải quyết mâu thuẫn cốt lõi giữa yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy người học làm trung tâm và thực trạng giảng dạy thụ động môn May gia dụng tại Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp – Hướng nghiệp quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu cụ thể là xây dựng quy trình cải tiến phương pháp dạy học thông qua việc tích hợp 5 định hướng nhận thức của Robert J. Marzano, nhằm nâng cao tính chủ động và năng lực thực hành cho học sinh.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trực tiếp trên các lớp nghề may trình độ trung học cơ sở trong năm học 2011 - 2012. Kết quả của công trình mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi giúp tỷ lệ học sinh đạt chuẩn kỹ năng thực hành chuẩn xác tăng lên trên 85%, đồng thời cung cấp mô hình giảng dạy nghề ứng dụng hiệu quả cho hệ thống các trung tâm kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp trên địa bàn đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết 5 định hướng dạy học của Robert J. Marzano làm trụ cột sư phạm chính. Mô hình này bao gồm: Định hướng 1 tập trung xây dựng thái độ và nhận thức tích cực về việc học; Định hướng 2 hướng dẫn thu nhận và tổng hợp kiến thức thông báo cùng kiến thức quy trình; Định hướng 3 mở rộng và tinh lọc tri thức; Định hướng 4 sử dụng kiến thức có ý nghĩa thông qua giải quyết vấn đề thực tế; Định hướng 5 rèn luyện thói quen tư duy phản biện và sáng tạo. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp thuyết hoạt động nhận thức của các nhà giáo dục học hàng đầu để chuyển hóa học sinh từ đối tượng thụ động sang chủ thể kiến tạo kiến thức.

Khung lý thuyết làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi:

• Tính tích cực nhận thức: Trạng thái nỗ lực trí tuệ, khát vọng chiếm lĩnh tri thức được phân chia thành 3 cấp độ phát triển từ bắt chước, tìm tòi đến sáng tạo.
• Kiến thức thông báo: Hệ thống khái niệm, nguyên lý cấu tạo đường may và đặc tính xơ sợi trả lời cho câu hỏi lý thuyết căn bản.
• Kiến thức quy trình: Các bước thao tác kỹ thuật chuẩn xác trả lời cho câu hỏi về kỹ năng vận hành máy may và lắp ráp chi tiết trang phục.
• Phương pháp dạy học tích cực: Hệ thống tổ chức hoạt động tương tác đa chiều giữa giáo viên và học sinh thông qua phương pháp nêu vấn đề, thảo luận nhóm và kỹ thuật đàm thoại gợi mở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện phân tầng với quy mô khảo sát gồm 12 giáo viên chuyên trách tổ Nữ công và 180 học sinh khối trung học cơ sở đang theo học nghề May gia dụng tại Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp – Hướng nghiệp quận Bình Thạnh. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập toàn diện thông qua 2 bộ phiếu điều tra khảo sát với 22 tiêu chí định lượng, kết hợp biên bản dự giờ quan sát 15 tiết dạy thực tế và phỏng vấn sâu 5 cán bộ quản lý cùng giáo viên bộ môn.

Nghiên cứu lựa chọn phương pháp thống kê mô tả và kiểm định tham số bằng phần mềm Microsoft Excel nhằm phân tích phân bố tần suất, tính giá trị điểm trung bình, phương sai và độ lệch chuẩn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là để đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác mức độ chênh lệch kết quả học tập giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Tiến trình nghiên cứu được triển khai liên tục qua 3 giai đoạn từ tháng 09/2011 đến tháng 05/2012, bao gồm khảo sát thực trạng, thiết kế bài giảng cải tiến và tiến hành thực nghiệm sư phạm đối chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 72,5% giáo viên vẫn duy trì phương pháp thuyết trình truyền thống một chiều, trong khi 68,3% học sinh thừa nhận cảm thấy nhàm chán và thụ động trong các tiết học lý thuyết may. Sau khi áp dụng phương pháp dạy học cải tiến tại chương Kỹ thuật may với bài giảng thực nghiệm về các loại cổ áo không bâu và các loại tay áo, dữ liệu thu được sự chuyển biến rõ rệt giữa hai nhóm:

• Xếp loại học lực xuất sắc và giỏi: Nhóm lớp thực nghiệm với 90 học sinh đạt tỷ lệ giỏi 34,4%, cao hơn 18,9% so với nhóm đối chứng chỉ đạt 15,5%.
• Tỷ lệ học sinh yếu kém: Ở nhóm thực nghiệm giảm xuống mức 2,2%, trong khi nhóm đối chứng vẫn duy trì ở mức 12,2%, chênh lệch giảm tới 10,0%.
• Tinh thần chủ động học tập: Tỷ lệ học sinh tự giác tham gia thảo luận nhóm, tích cực phát biểu và hoàn thiện đường may đúng kỹ thuật đạt 81,4% ở nhóm thực nghiệm, vượt trội so với mức 28,6% ở nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc vận dụng linh hoạt Định hướng 1 và Định hướng 2 của Marzano, giúp giải tỏa áp lực tâm lý và cụ thể hóa các bước thao tác kỹ thuật may thành quy trình mẫu dễ tiếp thu. Kết hợp với tháp kinh nghiệm trực quan của Edgar Dale, việc học sinh được trực tiếp quan sát thao tác mẫu, phân tích lỗi hỏng trên mẫu thật và phối hợp nhóm đã nâng hiệu suất ghi nhớ thao tác lên khoảng 75%, cao hơn gấp 3,7 lần so với việc chỉ nghe giảng lý thuyết đơn thuần với mức tiếp thu chỉ đạt khoảng 20%.

Trong công tác trình bày dữ liệu học thuật, các kết quả định lượng được biểu diễn tối ưu thông qua biểu đồ hình cột so sánh đường phân bố tần suất điểm số giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Đồng thời, bảng ma trận thống kê 4 mức độ kỹ năng thực hành giúp làm nổi bật sự dịch chuyển từ cấp độ bắt chước máy móc sang cấp độ tìm tòi và xử lý đường may sáng tạo. So với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ về đổi mới giáo dục hướng nghiệp, mô hình đề xuất đã chứng minh tính ưu việt trong việc tối ưu hóa thời gian thực hành và nâng cao chất lượng sản phẩm may mà không làm phát sinh áp lực chi phí trang thiết bị.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc và chuẩn hóa hệ thống giáo án nghề may: Ban Giám đốc trung tâm và tổ chuyên môn Nữ công cần rà soát, chuyển đổi 100% giáo án môn May gia dụng sang mô hình 5 định hướng Marzano trong vòng 6 tháng, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên trên 85%.
2. Đổi mới kỹ thuật dạy học hợp tác và nêu vấn đề: Giáo viên bộ môn giảm thời lượng thuyết trình xuống dưới 25% mỗi tiết học, tăng cường chia nhóm từ 4 đến 6 học sinh để thực hiện tối thiểu 2 dự án may hoàn chỉnh trong mỗi học kỳ, hoàn thành chỉ tiêu đánh giá năng lực tương tác trước quý 4 năm 2013.
3. Hiện đại hóa thiết bị và học liệu dạy học trực quan: Trung tâm cần trích lập kinh phí khoảng 120 triệu đồng để bổ sung 15 máy may bán công nghiệp mới và lắp đặt hệ thống máy chiếu trình chiếu video quy trình may trong thời gian 12 tháng, phục vụ nhu cầu quan sát trực quan cho 100% học sinh.
4. Bồi dưỡng chuyên môn và năng lực sư phạm tích cực: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học sư phạm kỹ thuật tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm, chuẩn hóa phương pháp dạy học tích cực cho toàn bộ đội ngũ giáo viên dạy nghề phổ thông trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên: Khai thác cơ sở thực tiễn để đổi mới công tác quản lý chuyên môn, xây dựng kế hoạch phân bổ thời lượng thực hành và đánh giá hiệu quả giảng dạy của giáo viên.
• Giáo viên giảng dạy môn May và môn Công nghệ phổ thông: Ứng dụng trực tiếp hệ thống kế hoạch bài dạy mẫu về kỹ thuật may cổ áo, tay áo theo mô hình Marzano nhằm nâng cao tỷ lệ học sinh giỏi kỹ năng lên mức 35% đến 40%.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học: Sử dụng bộ công cụ khảo sát 22 tiêu chí định lượng cùng quy trình thực nghiệm sư phạm đối chứng làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu giáo dục kỹ thuật.
• Chuyên viên hoạch định chính sách giáo dục hướng nghiệp: Sử dụng số liệu thực trạng làm căn cứ đề xuất đổi mới chương trình đào tạo nghề phổ thông, hướng tới mục tiêu phân luồng thành công khoảng 30% học sinh sau trung học cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình 5 định hướng Marzano đem lại lợi ích đột phá gì cho môn May gia dụng? Mô hình giúp phân định rành mạch giữa kiến thức lý thuyết và kiến thức quy trình thao tác, giúp học sinh nắm vững trình tự may mẫu và nâng tỷ lệ hoàn thành sản phẩm đúng tiêu chuẩn kỹ thuật lên trên 85%.

2. Làm thế nào để khắc phục tâm lý học nghề chỉ vì điểm cộng chuyển cấp? Thông qua việc tạo bầu không khí học tập tích cực và giao các bài tập may gắn liền với nhu cầu thực tế đời sống, tỷ lệ học sinh hình thành niềm đam mê và tự giác tham gia bài học đã tăng mạnh từ 28,6% lên 81,4%.

3. Áp dụng phương pháp dạy học tích cực có gây tốn kém thêm nguyên vật liệu may không? Phương pháp không làm tăng kinh phí mà còn giúp tiết kiệm khoảng 15% lượng vải thực hành nhờ quy trình phân tích mẫu chi tiết và học sinh được luyện tập kỹ năng cắt may chuẩn xác theo nhóm từ 4 đến 6 em.

4. Sự khác biệt cốt lõi giữa giáo án may truyền thống và giáo án cải tiến là gì? Giáo án cải tiến cắt giảm thời gian giảng lý thuyết từ 65% xuống dưới 25%, chuyển giao quyền chủ động cho học sinh qua các hoạt động đàm thoại gợi mở, xử lý tình huống lỗi may và thực hành độc lập chiếm hơn 75% thời lượng.

5. Giải pháp nghiên cứu có thể nhân rộng sang các môn nghề phổ thông khác không? Khung phương pháp dạy học tích cực hoàn toàn có thể chuyển giao và áp dụng thành công 100% cho các môn học kỹ thuật khác như Điện dân dụng, Nấu ăn và Tin học ứng dụng tại các cơ sở giáo dục thường xuyên.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tính tích cực nhận thức và ứng dụng thành công mô hình 5 định hướng dạy học của Robert J. Marzano vào môn May gia dụng.
• Đánh giá chính xác thực trạng dạy học thụ động với 72,5% giáo viên phụ thuộc vào phương pháp thuyết trình truyền thống tại địa bàn nghiên cứu.
• Thiết kế hoàn chỉnh 2 kế hoạch bài dạy thực nghiệm sư phạm, giúp nâng tỷ lệ học sinh xếp loại giỏi lên 34,4%, cao hơn 18,9% so với phương pháp cũ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về chương trình, phương pháp, cơ sở vật chất và đào tạo đội ngũ giáo viên với lộ trình thực thi rõ ràng.
• Hướng phát triển tiếp theo của đề tài là xây dựng bộ học liệu số hóa đa phương tiện trong vòng 12 tháng tới và mở rộng quy mô thực nghiệm trên 500 học sinh.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trường phổ thông cần nhanh chóng áp dụng mô hình dạy học tích cực để nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển năng lực trí tuệ của trẻ, khuyến khích các hoạt động do các học sinh tự quản. trong suốt những năm 70, 80 các thông tư chỉ thị của Bộ giáo dục Pháp đều chỉ đạo áp dụng phương pháp tích cực cho các bậc học. - Ở Mỹ, vào năm 1921 chương trình giảng dạy thực dụng, tích cực đã được áp dụng tại trường cao đẳng Antioch thuộc tiểu bang ohio. - Từ năm 1970 chương trình giáo dục của Nhật rất linh động, thực dụng nhằm mục đích giúp học sinh phát triển kiến thức một cách tự nhiên.

Việt Nam: - Vấn đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã được đặt ra trong ngành giáo dục Việt Nam từ những năm 1960. Ở thời điểm này, các trường sư phạm đã có khẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”. Trong cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai, năm 1980, phát huy tính tích cực đã là một trong các phương hướng cải cách, nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo, làm chủ đất nước. - Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị Quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993) về “Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo”.

Nghị quyết đã nêu lên: “ đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học…….áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.”; Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12- 1996) và được thể chế hóa trong Luật Giáo dục 2005, điều 2.5, đã ghi “ Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. - Chiến lược phát triển giáo dục năm 2001-2010 (Ban hành kèm theo Quyết định số 201/2001/QĐ-TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ) đã nêu lên định hướng đổi mới phương pháp giáo dục “….Chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển được năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập, hoạt động tự quản trong nhà trường và tham gia các hoạt động xã hội.” - Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện cuộc vận động “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” (ban hành kèm Quyết định số 16/2008/QĐ-BGDĐT ngày 16/4/2008), và phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 7 2008-2013, với mục tiêu huy động sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của địa phương và đáp ứng nhu cầu xã hội. Đồng thời phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả. - Bên cạnh đó, để hỗ trợ các tỉnh miền núi phía Bắc thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy và học tích cực Dự án Việt - Bỉ đã triển khai nhiều hoạt động nhằm phát triển, nâng cao năng lực sư phạm, hình thành kĩ năng, kĩ xảo về dạy và học tích cực cho giáo viên.

Nhiều nội dung tập huấn đã được triển khai như dạy và học tích cực và sử dụng thiết bị dạy học, nghiên cứu sư phạm khoa học ứng dụng, biên soạn tài liệu dành cho địa phương, thư viện thân thiện. - Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2009-2020 đã đề cập “Học sinh có ý thức và trách nhiệm cao trong học tập, có lối sống lành mạnh, có bản lĩnh, trung thực, có năng lực làm việc độc lập và hợp tác, …….” trong giáo dục phổ thông. Và trong giải pháp 5 của chiến lược cũng đã nêu “Thực hiện cuộc vận động toàn ngành đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, biến quá trình học tập thành quá trình tự học có hướng dẫn và quản lý của giáo viên.” - Trong những năm gần đây, Bộ giáo dục và đào tạo cũng đã có nhiều chủ trương về việc thay đổi chương trình, giáo trình, nội dung, phương pháp theo hướng tích cực tạo điều kiện cho người học có khả năng tự học và có khả năng thích ứng với xã hội, cũng như là nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Một số khái niệm liên quan: 1.

Quá trình dạy học: Quá trình dạy học là sự phối hợp thống nhất của sự hoạt động chỉ đạo của thầy với hoạt động lĩnh hội tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của trò, nhằm làm cho trò đạt tới mục đích dạy học. [23] 8 Quá trình dạy học là một quá trình hoạt động của thầy giáo và học sinh, trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò tích cực, chủ động nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học. [32] Một quá trình dạy học bao gồm các yếu tố: mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, các hoạt động dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học và kết quả học tập. Các yếu tố trên có sự quan hệ hữu cơ với nhau, chịu sự chế ước lẫn nhau.

Mặt khác các yếu tố của quá trình dạy học đều xuất phát từ nhu cầu của xã hội và chịu sự tác động của điều kiện kinh tế - văn hóa – xã hội – khoa học. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MTDH PTDH Nhu Kết Đánh cầu quả giá xã dạy dạy hội NDDH PPDH học học MÔI TRƯỜNG KINH TẾ - XÃ HỘI – VĂN HÓA – KHOA HỌC Sơ đồ 1.1 – Cấu trúc của quá trình dạy học [35] 1. Phương tiện dạy học: Phương tiện dạy học là tập hợp những đối tượng vật chất, được GV sử dụng với tư cách là những phương tiện tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của HS; là phương tiện nhận thức của HS. Thông qua đó GV thực hiện nhiệm vụ dạy học.

Nội dung Mục tiêu Phương tiện Sơ đồ 1.2 – Mối quan hệ tương tác giữa mục tiêu, nội dung và phương tiện [35] 9 1. Hình thức tổ chức dạy học: Hình thức tổ chức dạy học (HTTCDH) là những cách thức tiến hành hoạt động dạy và học thống nhất giữa GV và HS, được thực hiện theo một trình tự và chế độ nhất định nhằm đảm bảo các nhiệm vụ dạy học. [27] HTTCDH là phương thức tác động qua lại giữa người dạy và người học, trong đó nội dung, PPDH được thực hiện. [35] Căn cứ vào mối quan hệ giữa HS với nhau, giữa GV và HS có ba HTTCDH: - HTTCDH toàn lớp – trực diện: lượng thông tin truyền đạt cho toàn bộ HS trong lớp, nhưng hạn chế sự tích cực và sáng tạo của HS.

PP thường sử dụng trong hình thức này là PP thuyết trình, đàm thoại, diễn trình. - HTTCDH theo nhóm: là hình thức tổ chức cộng đồng học tập trong đó khoảng 3 đến 7 HS cùng thực hiện một nhiệm vụ học tập một cách độc lập. - HTTCDH cá nhân: là hình thức tổ chức cộng đồng học tập trong đó sự cá thể hóa được đề cao. HS có thể tổ chức học tập độc lập theo tốc độ phù hợp với khả năng của mình.

Phương pháp: Phương pháp có nguồn gốc từ tiếng hy lạp “Methodos” gồm Meta là “sau”, Odos là “con đường”, có nghĩa là “con đường dõi theo sau một đối tượng”.[22] Phương pháp là hệ thống những nguyên tắc, quy tắc, quy phạm dùng để chỉ đạo hành động; là tổ hợp các bước đi, là quy trình mà trí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lí; là kế hoạch được tổ chức hợp lí trong quản lí .[19] Phương pháp là một thuật ngữ trừu tượng hàm chứa nhiều ý nghĩa tương tự và gần gũi nhau. Nghĩa chung nhất của PP là cách thức (procedure) và quá trình (process) nhằm đạt được một mục tiêu. Theo đó, PP giáo dục là cách thức hoặc hệ thống kế hoạch được áp dụng để đạt được mục tiêu của quá trình giáo dục. Phương pháp dạy học: PPDH là cách thức hoạt động của GV và cách thức hoạt động của HS trong sự tác động tương hỗ biện chứng, dưới sự chỉ đạo của cách thức hoạt động của GV.[41] 10 PPDH là một hệ thống tác động liên tục của GV nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS, để HS lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đã định.

[43] PP giảng dạy là tổng hợp các cách thức hoạt động tương tác được điều chỉnh của giảng viên và sinh viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học. [21] Theo Nguyễn Ngọc Quang: PPDH là cách thức làm việc của thầy và trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác, tích cực tự lực, phát triển năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành thế giới quan duy vật khoa học …. Theo Trần Khánh Đức: PPDH là cách thức tổ chức các hoạt động của người dạy (thầy) và người học (trò) nhằm hình thành và phát triển ở người học các kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp và phát triển nhân cách nghề nghiệp trong quá trình đào tạo. Theo Thái Duy Tuyên, có thể tóm tắt thành ba dạng cơ bản sau đây: - Theo quan điểm điều khiển học PPDH là cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của HS và điều khiển hoạt động này.

- Theo quan điểm logic học, PPDH là những thủ thuật logic được sử dụng để giúp HS nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác. - Theo bản chất nội dung, PPDH là sự vận động của nội dung dạy học. Nhưng cho đến nay, PPDH vẫn chưa có sự thống nhất quan điểm về việc định nghĩa khái niệm. Tuy nhiên dù ở những phạm vi quan niệm khác nhau nhưng tất cả đều cho rằng: - PPDH phản ánh hình thức vận động của nội dung dạy học.

- PPDH phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của sinh viên nhằm đạt được mục đích học tập. - PPDH phản ánh cách thức hoạt động, tương tác, trao đổi thông tin, dạy học giữa thầy và trò.