CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN HÀNG HÓA TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI NHỎ VÀ VỪA.1, Những vấn đề chung về công tác kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại nhỏ và vừa.1, Khái niệm, đặc điểm của hàng hóa Khái niệm của hàng hóa: Hàng hóa là các loại sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán (Bán buôn và bán lẻ). Hàng hóa cũng được định nghĩa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi, mua bán. Hàng hóa luôn luôn biến đổi trong quá trình doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vì vậy phải có những biện pháp quản lý chặt chẽ về lượng hàng xuất, nhập, tồn, quản lý về chủng loại hàng hóa, quy cách, chất lượng, giá trị…của từng loại mặt hàng hàng hóa. Có rất nhiều phương thức để làm gia tăng số lượng hàng hóa như góp vốn liên doanh, mua hàng hóa, thu nhập liên doanh, thu hồi nợ…nhưng chiếm đa phần vẫn là hoạt động mua ngoài hàng hóa.
Đặc điểm của hàng hóa: Hàng hóa thường được tồn tại dưới hình thức vật chất. Đó cũng chính là thành phẩm được con người tạo ra nhằm thỏa mãn một nhu cầu nào đó trong cuộc sống thông qua quá trình trao đổi, mua bán. Nói cách khác, hàng hóa cũng chính là sản phẩm trao đổi trung gian của doanh nghiệp để phục vụ nhu cầu sản xuất cũng như tiêu dùng của toàn xã hội. Hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại có những đặc điểm sau: - Hàng hóa vô cùng phong phú và đa dạng, được tồn tại dưới nhiều dạng hình thái khác nhau như rắn, lỏng, khí hay thậm chí là các sản phẩm về trí tuệ… - Hàng hóa tồn kho luôn có sự thay đổi về mặt số lượng, chất lượng, mẫu mã, các chi tiêu thông số kỹ thuật…Sự thay đổi này còn phụ thuộc vào nhu cầu, thị Sinh viên: Nguyễn Thị Trang Ngân – QT2002K 3 Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp hiếu của thị trường cũng như người tiêu dùng.
Nếu hàng hóa có thể đáp ứng đầy đủ những yêu cầu mà thị trường đề ra thì hàng hóa được tiêu thụ và ngược lại. - Hàng hóa có những tính chất lý hóa, sinh học riêng. Tùy theo từng đặc tính của từng loại hàng hóa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng hàng hóa trong quá trình bảo quản, vận chuyển dự trữ. Tổng hợp tất cả các quá trình thuộc hoạt động mua bán, trao đổi và dự trữ hàng hóa trong doanh nghiệp được gọi là lưu chuyển hàng hóa.
Lưu chuyển hàng hóa trong doanh nghiệp có thể theo một trong hai phương thức là bán buôn và bán lẻ: + Bán buôn: là bán với số lượng lớn hàng hóa, sản phẩm cho các tổ chức trung gian nhằm mục đích tiếp tục quá trình lưu chuyển hàng hóa. + Bán lẻ: là việc bán thẳng cho người tiêu dùng với số lượng ít mà không qua khâu trung gian. Đặc biệt về sự vận động của hàng hóa: Sự vận động của hàng hóa trong doanh nghiệp không giống nhau, tùy thuộc nguồn hàng hay ngành hàng, do đó chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng không giống nhau giữa các loại hàng hóa. Bảo quản và dự trữ hàng hóa: là khâu trung gian của lưu thông hàng hóa, hàng hóa vận chuyển từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực tiêu dùng.
Để quá trình kinh doanh diễn ra bình thường, các doanh nghiệp phải có kế hoạch dự trữ hàng hóa hợp lý, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của từng công ty.2, Nhiệm vụ của kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại: Để hoàn thiện vai trò của mình trong việc điều hành, quản lý kế toán hàng hóa thì nhà quản lý phải đảm bảo thực hiện tốt những nhiệm vụ sau: - Tổ chức tốt việc ghi chép, tính toán, tổng hợp số liệu hàng hóa về tình hình thu mua, luân chuyển, bảo quản, sử dụng, tình hình chung về nhập xuất hàng và tồn kho hàng hóa. Tính giá thành thực tế của hàng hóa về mặt số lượng chủng loại, giá cả, thời hạn để đảm bảo mặt chất lượng, cũng như có thể cung cấp đầy đủ kịp thời cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Áp dụng đúng đắn về kỹ thuật hạch toán hàng hóa, hướng dẫn kiểm tra các bộ phận trong doanh nghiệp thực hiện đầy đủ chế độ hạch toán ban đầu về hàng Sinh viên: Nguyễn Thị Trang Ngân – QT2002K 4 Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp hóa (lập chứng từ, luân chuyển chứng từ) mở các sổ…thực hiện các chế độ đúng phương pháp quy định nhằm đảm bảo thống nhất trong các công tác kế toán, tạo điều kiện cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo công tác kế toán trong phạm vi ngành kinh tế và toàn bộ nền kinh tế quốc dân. - Tham gia kiểm kê đánh giá hàng hóa theo chế độ Nhà nước quy định, lập báo cáo về tình hình nhập – xuất – tồn hàng hóa phục vụ công tác quản lý và lãnh đạo.
Tiến hành phân tích kinh tế, tình hình cung cấp, tiêu thụ hàng hóa để tăng cường quản lý hàng hóa một cách hiệu quả trong kinh doanh doanh nghiệp, để đạt được mục tiêu tăng doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp.3, Phân loại và các phương pháp tính giá hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại: 1.1, Phân loại hàng hóa Theo tính chất thương phẩm kết hợp với đặc trưng kỹ thuật thì hàng hóa được chia theo từng ngành hàng, trong từng ngành bao gồm nhóm hàng, mỗi nhóm hàng có nhiều mặt hàng khác nhau tùy theo tiêu thức phân loại: Phân loại hàng hóa theo các ngành thì hàng hóa được chia thành: - Hàng kim khí điện máy - Hàng dệt may, bông vải sợi - Hàng hóa chất dầu mỏ - Hàng xăng dầu - Hàng da cao su - Hàng gốm sứ thủy tinh - Hàng mây, tre đan - Hàng rượu bia thuốc lá Phân loại hàng hóa theo nguồn gốc sản xuất thì hàng hóa được chia thành: - Ngành hàng nông sản - Ngành hàng lâm sản - Ngành hàng thủy sản Phân loại hàng hóa theo khâu lưu thông thì hàng hóa được chia thành: Sinh viên: Nguyễn Thị Trang Ngân – QT2002K 5 Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp - Hàng hóa ở khâu bán buôn - Hàng hóa ở khâu bán lẻ Phân loại hàng hóa theo phương thức vận động của hàng hóa: - Hàng hóa chuyển qua kho - Hàng hóa giao bán thẳng Phân loại hàng hóa theo nguồn hình thành thì hàng hóa được chia thành: - Hàng hóa thu mua trong nước - Hàng nhập khẩu - Hàng nhận góp vốn liên doanh Việc phân loại và xác nhận hàng hóa này ảnh hưởng tới tính chính xác của hàng tồn kho phản ánh trên bảng cân đối kế toán và ảnh hưởng tới các chỉ tiêu khi đánh giá kết quả kinh doanh. Vì vậy, việc phân loại này là vô cùng quan trọng đối với doanh nghiệp thương mại.2, Đánh giá giá trị của hàng hóa: a, Nguyên tắc đánh giá: - Trị giá của hàng hóa phải được xác định theo nguyên tắc “giá gốc” - Kế toán theo đó các đối tượng kế toán được ghi nhận theo giá gốc ban đầu khi hình thành và không cần điều chỉnh theo sự thay đổi của giá thị trường trong suốt thời gian tồn tại của đối tượng kế toán đó ở đơn vị kế toán. Chuẩn mực chung được quy định cụ thể như sau: - Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc. - Giá gốc của tài sản được tính theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền đã trả, phải trả hoặc tính theo giá trị hợp lí của tài sản đó vào thời điểm tài sản được ghi nhận.
- Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có quy định khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể. Chú ý Theo nguyên tắc giá gốc thì khi phát sinh các nghiệp vụ kinh tế liên quan đến việc mua tài sản cố định, công cụ dụng cụ, nguyên liệu, vật liệu, hàng hóa… thì giá trị của chúng được xác định theo giá gốc chứ không phải theo giá trị Sinh viên: Nguyễn Thị Trang Ngân – QT2002K 6 Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp trường, tính tại thời điểm mua và cộng với các chi phí liên quan để đưa chúng vào sử dụng (không bao gồm thuế GTGT). b, Phương pháp tính giá hàng hóa: Tính giá hàng hóa nhập kho: Giá trị của hàng hóa được xác định theo giá gốc (giá thực tế nhập kho). Việc xác định giá gốc hàng hóa trong các trường hợp cụ thể khác nhau phụ thuộc vào nguồn gốc hình thành hàng hóa đó, giá của hàng hóa khi nhập vào được xác định theo công thức: Đối với hàng hóa mua ngoài: Giá thực Giá Chi phí bốc Các khoản Các khoản giảm tế nhập = mua + dỡ vận + thuế không - giá chiết khấu kho chuyển được hoàn lại thương mại - Giá mua: là giá ghi trên hóa đơn hoặc được ghi trong hợp đồng mà doanh nghiệp phải trả cho nhà cung cấp tùy thuộc vào phương pháp tính thuế GTGT mà doanh nghiệp áp dụng, cụ thể là: + Đối với doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì giá mua hàng hóa là giá chưa có thuế GTGT đầu vào.
+ Đối với doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp hoặc không chịu thuế GTGT thì giá mua hàng hóa là tổng giá thanh toán. - Chi phí khác liên quan: bao gồm các loại chi phí vận chuyển, bảo quản, bốc dỡ, lưu kho, lưu bãi, bảo hiểm hàng hóa, hao hụt trong định mức cho phép, dịch vụ phí,… - Các khoản thuế không được hoàn lại: Thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế GTGT không được khấu trừ. - Các khoản giảm giá: là khoản tiền mà người bán giảm trừ cho người mua do lỗi từ hàng hóa như kém phẩm chất, sai quy cách,…khoản này ghi giảm giá mua hàng hóa. - Các khoản chiết khấu thương mại: Là số tiền mà doanh nghiệp được giảm trừ do đã mua hàng hóa, dịch vụ với số lượng lớn theo thỏa thuận.