CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN HÀNG HÓA TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ 1. Những vấn đề chung về hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Khái niệm hàng hóa trong doanh nghiệp Hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại tồn tại dưới hình thức vật chất, là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người, được thực hiện thông qua mua bán trên thị trường.
Nói cách khác là hàng hóa doanh nghiệp thương mại là những hàng hóa vật chất mà doanh nghiệp mua vào để bán phục vụ cho nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội. Vậy hàng hóa là những sản phẩm các doanh nghiệp mua về để bán phục vụ cho nhu cầu sản xuất và tiêu dùng cả xã hội. Đặc điểm hàng hóa trong doanh nghiệp Hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại có những đặc điểm sau: - Hàng hóa rất đa dạng và phong phú: Sản xuất không ngừng phát triển, nhu cầu tiêu dùng luôn biến đổi và có xu hướng ngày càng tăng dẫn đến hàng hóa ngày càng đa dạng, phong phú và nhiều chủng loại. - Hàng hóa có đặc tính lí, hóa, sinh học: Mỗi loại hàng hóa có các đặc tính lí, hóa, sinh học riêng.
Những đặc tính này có ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng hàng hóa trong quá trình thu mua, vận chuyển, dự trữ, bảo quản và bán ra. - Hàng hóa luôn thay đổi về chất lượng, mẫu mã, thông số kỹ thuật… Sự thay đổi này phụ thuộc vào trình độ phát triển của xuất, vào nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng thì hàng hóa được tiêu thụ và ngược lại. - Trong lưu thông, hàng hóa thay đổi quyền sở hữu nhưng chưa đưa vào sử dụng. Khi kết thúc quá trình lưu thông, hàng hóa mới được đưa vào sử dụng để đáp ứng nhu cầu cho tiêu dùng hay sản xuất.
- Hàng hóa có vị trí rất quan trọng trong các doanh nghiệp thương mại, nghiệp vụ lưu chuyển hàng hóa với các quá trình: Mua – nhập hàng, dự trữ bảo quản hàng hóa. Bán hàng là nghiệp vụ kinh doanh cơ bản trong doanh nghiệp thương mại. Vốn dự trữ hàng hóa chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn lưu động trong doanh nghiệp (80% - 90%). Vốn lưu động của doanh nghiệp không ngừng vận động qua các giai đoạn của chu kỳ: Dự trữ sản xuất và lưu thông.
Quá trình này diễn ra lặp đi lặp lại không ngừng gọi là sự tuần hoàn và chu chuyển của vốn lưu động. SV: Phạm Thu Trang – QT2002K 2 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP - Sau mỗi chu kỳ sản xuất kinh doanh thì vốn lưu động lại thay đổi hình thái biểu hiện từ hình thái vốn tiền tệ sang hình thái vốn ban đầu là hình thái tiền tệ. Như vậy quá trình vận động của hàng hóa cũng là quá trình vận động của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp. Việc tăng tốc độ của lưu chuyển của vốn kinh doanh không thể tách rời việc dự trữ và tiêu thụ hàng hóa một cách hiệu quả.
- Mua hàng: Là giai đoạn đầu tiên trong quá trình lưu chuyển hàng hóa tại các doanh nghiệp kinh doanh thương mại. Là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ vốn tiền tệ sang vốn hàng hóa. - Bán hàng: Là giai đoạn cuối cùng kết thúc quá trình lưu thông hàng hóa, sự chuyển hóa vốn kinh doanh từ vốn hàng hóa sang vốn tiền tệ. - Bảo quản và dự trữ hàng hóa: Là khâu trung gian của lưu thông hàng hóa, hàng hóa vận từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực tiêu dùng.
Để quá trình kinh doanh diễn ra bình thường các doanh nghiệp phải có kế hoạch dự trữ hàng hóa một cách hợp lý. - Có thể khẳng định rằng hàng hóa có một vị trí quan trọng trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại. Do đó việc tập trung quản lý một cách chặt chẽ ở tất cả các khâu, từ thu mua dự trữ đến tiêu thụ, trên tất cả các mặt: Số lượng, chất lượng, chủng loại giá cả… là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc tiết kiệm chi phí vận chuyển, chi phí bảo quản, xác định giá vốn hàng bán, giá bán hàng hóa, tăng doanh thu, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. - Kế toán hàng hóa là công cụ quan trọng và không thể thiếu của quản lý hàng hóa cả về mặt hiện vật và giá trị nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội, ngăn ngừa hạn chế đến mức thấp nhất nhưng mất mát, hao hụt hàng hóa trong các khâu của quá trình kinh doanh thương mại từ đó làm tăng lợi nhuận của công ty.
Vai trò hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ Trong doanh nghiệp, kế toán nói chung là một bộ phận không thể thiếu trong bộ máy quản lý và giám sát hoạt động kinh doanh. Kế toán trở thành công cụ quan trọng trong quản lý tài chính doanh nghiệp. Đặt biệt, đối với doanh nghiệp hàng hóa chính là tài sản, là nguồn thu lợi nhuận quan trọng trong sản xuất kinh doanh. Vì vậy, thông tin và tình hình xuất nhập hàng hóa là thông tin thiết yếu mà người quản trị cần quan tâm và đặc biệt nắm rõ.
Nhờ báo cáo kết quả hàng hóa mà người quản lý có thể đưa ra quyết định kinh doanh liên quan trực tiếp đến việc gia tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp như quyết định về sản xuất, dự trữ, bán hàng,…. SV: Phạm Thu Trang – QT2002K 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Kế toán hàng hóa đồng thời có thể đáp ứng nhu cầu quản lý hàng hóa tồn kho về số lượng, giá trị, chủng loại một cách chi tiết nhất, giúp việc quản lý tài sản của doanh nghiệp được chặt chẽ và sát sao hơn. Đặc biệt kế toán hàng hóa cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về giá trị giá vốn hàng tiêu thụ để giúp cho việc tính toán kết quả kinh doanh và từ đó nhà quản lý đưa ra được những chính sách chiến lược sản xuất kinh doanh phù hợp. Nhiệm vụ của kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ Tổ chức ghi chép, phản ánh tổng hợp, đầy đủ số liệu về tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản, tình hình nhập xuất tồn hàng hóa.
Tình hình giá thực tế của hàng hóa đã được thu mua và nhập kho, kiểm tra việc thực hiện các kế hoạch thu mua hàng về mặt số lượng, chủng loại, giá cả, thời hạn nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ kịp thời cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Áp dụng đúng đắn các phương pháp kỹ thuật hạch toán hàng hóa, hướng dẫn kiểm tra các bộ phận. Doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ chế độ hạch toán ban đầu hàng hóa (lập chứng từ, luân chuyển chứng từ) mở các sổ… Thực hiện các chế độ đúng phương pháp quy trình nhằm đảm bảo sử dụng một cách thống nhất trong công tác kế toán, tạo điều kiện cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo công tác kế toán trong phạm vi ngành kinh tế và toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Tham gia kiểm kê đánh giá hàng hóa theo chế độ nhà nước quy định, nhập báo cáo về tình hình nhập – xuất – tồn hàng phục vụ công tác quản lý và lãnh đạo.
Tiến hành phân tích kinh tế, cung cấp, tiêu thụ hàng để tăng cường quản lý hàng hóa một cách đạt hiệu quả cao trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, để đạt được mục tiêu tăng doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Phân loại hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ Theo tính chất thương phẩm kết hợp với đặc trung kỹ thuật thì hàng hoá được chia theo từng ngành hàng, trong từng ngành hàng bao gồm nhiều nhóm hàng, mỗi nhóm hàng có nhiều mặt hàng, mỗi mặt hàng lại có giá cả khác nhau. Hàng hóa gồm có các ngành hàng: • Phân loại hàng hóa theo vật tư, thiết bị, công nghệ phẩm tiêu dùng: - Hàng kim khí điện máy; - Hàng hóa chất mỏ; - Hàng xăng dầu; - Hàng dệt may, bông vải sợi; - Hàng da cao su; - Hàng gốm sứ, thủy tinh; SV: Phạm Thu Trang – QT2002K 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP - Hàng mây, tre đan; - Hàng rượu bia, thuốc lá; • Phân loại hàng hóa theo nguồn gốc sản xuất thì hàng hóa được chia thành: - Ngành hàng nông sản; - Ngành hàng lâm sản; - Ngành hàng thủy sản; • Phân loại hàng hóa theo khâu lưu thông thì hàng hóa được chia thành: - Hàng hóa ở khâu buôn bán; - Hàng hóa ở khâu bán lẻ; • Phân loại hàng hóa theo phương thức vận động của hàng hóa: - Hàng hóa chuyển qua kho; - Hàng hóa chuyển giao bán thẳng; Việc phân loại và xác định những hàng nào thuộc hàng hóa của doanh nghiệp ảnh hưởng tới việc tính chính xác của hàng tồn kho phản ánh trên bảng cân đối kế toán và ảnh hưởng tới các chỉ tiêu trên báo cáo kết quả kinh doanh. Vì vậy, việc phân loại hàng hóa là cần thiết và quan trọng đối với doanh nghiệp.
Đánh giá giá trị của hàng hóa trong doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Nguyên tắc đánh giá: - Trị giá của hàng hóa được phản ánh theo nguyên tắc giá gốc. Giá gốc hàng hóa mua vào, bao gồm: Giá mua, chi phí thu mua (vận chuyển, bốc xếp, bảo quản hàng từ nơi mua về kho doanh nghiệp, chi phí bảo hiểm,.), và các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng hóa ở địa điểm và trạng thái hiện tại. Để tính giá trị hàng hóa xuất kho, kế toán có thể áp dụng một trong các phương pháp sau: + Phương pháp thẻ song song; + Phương pháp sổ đối chiếu luân chuyển; + Phương pháp sổ số dư; Trong một doanh nghiệp chỉ được áp dụng một trong hai phương pháp kế toán hàng hóa: Phương pháp kê khai thường xuyên, hoặc phương pháp kiểm kê định kỳ.
Việc lựa chọn phương pháp kế toán hàng hóa áp dụng tại doanh nghiệp phải căn cứ vào đặc điểm, tính chất, số lượng, chủng loại hàng hóa và yêu cầu quản lý để có sự vận dụng thích hợp và phải được thực hiện nhất quán trong niên độ kế toán. Phương pháp đánh giá giá trị của hàng hóa a, Xác định giá hàng hóa nhập kho SV: Phạm Thu Trang – QT2002K 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Giá trị của hàng hóa được xác định theo giá gốc.