CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN HÀNG HÓA TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Lý luận chung về công tác kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại 1. Sự cần thiết của công tác kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại Quá trình luân chuyển vốn lao động trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thì hàng tồn kho lại chiếm tỷ trọng khá lớn trong cơ cấu tài sản lưu động của doanh nghiệp. Điều này thể hiện rõ ràng nhất tình trạng sử dụng vốn của doanh nghiệp như thế nào ? Có bị ứ đọng vốn hay không ? Trong quá trình kinh doanh sự đa dạng hàng hóa cũng rất quan trọng , mỗi doanh nghiệp nên kinh doanh nhiều mặt hàng, mỗi mặt hàng lại có những đặc điểm và khả năng lưu chuyển khác nhau.
Đòi hỏi người quản lý phải thường xuyên nắm được tình hình lưu chuyển của mỗi mặt hàng. Chính vì như thế hàng tồn kho cũng như mọi loại tài sản của doanh nghiệp cần được quản lý chặt chẽ sao cho để việc kinh doanh đạt hiệu quả cao. Do hàng hóa chiếm được một vị trí vô cùng quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp nên việc quản lý tất cả các khâu từ thu mua, dự trữ đến tiêu thụ cần được kiểm soát cao trên mọi mặt (số lượng, chất lượng, chủng loại, giá cả,. Từ đó, có thể tiết kiệm được mọi chi phí như (vận chuyển, bảo quản,.) nhằm đưa ra giá vốn hàng bán, giá thành hàng hóa, tăng doanh thu lợi nhuận lên cho doanh nghiệp một cách đáng kể.
Chính vì vậy mà kế toán hàng hóa là công cụ đắc lực không thể thiếu trong quá trình quản lý hàng hóa về mọi mặt hiện vật và giá trị. Nhằm ngăn ngừa hạn chế những tổn thất mất mát thấp nhất trong khâu kinh doanh từ đó làm tăng lợi nhuận cho công ty. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hàng hóa 1. Khái niệm hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại “ Thương mại” theo luật thương mại Việt Nam ( được quốc hội khóa IX , kỳ họp thứ 11 thông qua ngày.) là hành vi mua bán hàng hóa, dịch vụ nhằm mục đích sinh lời hoặc thực hiện các chính sách kinh tế xã hội.
Theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC (ngày 26 tháng 8 năm 2016) - Điều 28. Tài khoản 156 – Hàng hóa: - Hàng hóa là các loại vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán (bán buôn và bán lẻ). Trường hợp hàng hóa mua về vừa dùng để bán, vừa dùng để sản xuất, kinh doanh không phân biệt rõ ràng giữa hai mục đích bán lại hay để sử dụng thì vẫn phản ánh vào tài khoản 156 “Hàng hóa”. - Hàng hóa trong Doanh nghiệp thương mại tồn tại dưới hình thức vật chất, là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người, được thực hiện thông qua mua bán trên thị trường.
Nói cách khác, hàng hóa trong Doanh nghiệp thương mại là những hàng hóa, vật tư… mà doanh nghiệp mua vào để bán phục vụ cho nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội. Trị giá hàng mua bao gồm: giá mua, các loại thuế không hoàn lại, chi phí thu mua (bốc xếp, vận chuyển, bảo quản) và các chi phí có liên quan đến trực tiếp mua hàng. Các khoản trích chiết khấu thương mại và giảm giá không đúng quy cách phẩm chất thì được trừ (-) khỏi chi phí mua hàng. Hàng hóa trong doanh nghiệp nên đa dạng và nhiều chủng loại, sự biến động trong kinh doanh cũng nên được theo dõi sát sao dựa trên tình hình nhập, xuất và tồn kho hàng hóa về mặt số lượng, chất lượng, chủng loại cũng như là giá trị của nó.
Đặc điểm hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại - Hàng hóa rất đa dạng và phong phú: Sản xuất không ngừng phát triển, nhu cầu tiêu dùng luôn luôn biến đổi và có xu hướng ngày càng tăng dẫn đến hàng hóa ngày càng đa dạng, phong phú và nhiều chủng loại. 5 - Hàng hóa có đặc tính, lý, hóa, sinh học: Mỗi loại hàng hóa có đặc tính lý, hóa, sinh học riêng. Những đặc tính này có ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng hàng hóa trong quá trình thu mua, vận chuyển, dự trữ, bảo quản và bán ra. - Hàng hóa luôn thay đổi về chất lượng, mẫu mã, thông số kỹ thuật.
Sự thay đổi phụ thuộc vào trình độ phát triển của sản xuất, vào nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng. Nếu hàng hóa thay đổi phù hợp với nhu cầu tiêu dùng thì hàng hóa được tiêu dùng và ngược lại. - Trong lưu thông, hàng hóa thay đổi quyền sở hữu nhưng chưa đưa vào sử dụng. Khi kết thúc quá trình lưu thông, hàng hóa mới đưa vào sử dụng để đáp ứng nhu cầu cho tiêu dùng hay sản xuất.
- Hàng hóa có vai trò rất quan trọng trong doanh nghiệp thương mại, quá trình vận động của hàng hóa là quá trình vận động của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp. - Mua hàng: là giai đoạn đầu tiên trong quá trình lưu chuyển hàng hóa tại các doanh nghiệp kinh doanh thương mại, là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ vốn tiền tệ sang vốn hàng hóa. - Bán hàng: là giai đoạn cuối cùng kết thúc việc lưu thông hàng hóa, sự chuyển hóa vốn kinh doanh từ vốn hàng hóa sang vốn tiền tệ. - Bảo quản và dự trữ hàng hóa: là khâu trung gian của lưu thông hàng hóa, hàng hóa vận chuyển từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực tiêu dùng.
Để quá trình kinh doanh diễn ra bình thường các doanh nghiệp phải có kế hoạch dự trữ hàng hóa một cách hợp lý 1. Vai trò của hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại. Trong doanh nghiệp thương mại, hàng hóa là bộ phận của hàng tồn kho, thuộc tài sản lưu động của doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, cần phải theo dõi và quản lý thường xuyên.
6 Kế toán hàng hóa là công cụ quan trọng và không thể thiếu của quản lý hàng hóa về cả mặt hiện vật và giá trị nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội, ngăn ngừa, hạn chế mức thấp nhất nhưng mất mát, hao hụt hàng hóa trong các khâu của quá trình kinh doanh thương mại từ đó làm tăng lợi nhuận của công ty. Việc tập trung quản lý một cách chặt chẽ ở tất cả các khâu, từ thu mua dự trữ đến tiêu thụ, trên tất cả các mặt: số lượng, chất lượng, chủng loại giá cả. là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc tiết kiệm chi phí vận chuyển, chi phí bảo quản, xác định lại giá vốn hàng bán, giá bán hàng hóa, tăng doanh thu, tăng lợi nhuận. cho doanh nghiệp.
Nhiệm vụ và yêu cầu quản lý của kế toán hàng hóa 1. Nhiệm vụ của kế toán hàng hóa trong doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường thì tổ chức tốt công tác kế toán hàng hóa trong các doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng: Từng bước giúp doanh nghiệp có lượng vật tư hàng hóa dự trữ đúng mức, không dự trữ quá nhiều gây ứ đọng vốn, mặt khác không dự trữ quá ít để đảm bảo cho quá trình hoạt động kinh doanh diễn ra liên tục, không bị gián đoạn. Chính vì vậy kế toán hàng hóa cần phải nắm được chính xác số liệu cũng như chi tiết từng loại hàng hóa để cung cấp cho ban lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp nắm bắt, đánh giá chính xác tình hình lưu chuyển hàng hóa của doanh nghiệp từ đó đưa ra biện pháp khắc phục kịp thời. Để phát huy tốt vai trò và thực sự là quản lý đắc lực kế toán hàng hóa cần thực hiện tốt một số nhiệm vụ sau: -Tổ chức ghi chép, phản ánh tổng hợp số liệu về tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản, tình hình nhập, xuất và tồn kho hàng hóa.
Tính giá thành thực tế của hàng hóa đã mua và nhập kho, kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch thu mua hàng hóa về mặt số lượng, chủng loại, giá cả, thời hạn nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ kịp thời cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. 7 -Áp dụng đúng đắn các phương pháp về kỹ thuật hạch toán vật liệu, hướng dẫn kiểm tra các bộ phận trong doanh nghiệp thực hiện đầy đủ chế độ hạch toán ban đầu về hàng hóa (lập chứng từ, luân chuyển chứng từ) mở các sổ. thực hiện các chế độ đúng phương pháp quy định nhằm đảm bảo thống nhất trong công tác kế toán, tạo điều kiện cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo công tác kế toán trong phạm vi ngành kinh tế và toàn bộ nền kinh tế quốc dân. - Kiểm kê đánh giá hàng hóa theo chế độ Nhà nước quy định, lập báo cáo về tình hình nhập-xuất-tồn hàng hóa phục vụ công tác quản lý và lãnh đạo.
Tiến hành phân tích kinh tế, tình hình cung cấp, tiêu thụ hàng hóa để tăng cường quản lý hàng hóa một cách có hiệu quả trong hoạt động kinh doanh doanh nghiệp, để đạt được mục tiêu tăng doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Yêu cầu quản lý của kế toán hàng hóa - Tổ chức ghi chép, phản ánh tổng hợp, đầy đủ số liệu về tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản, tình hình nhập, xuất, tồn kho hàng hóa. - Tình giá thành thực tế hàng hóa đã thu mua nhập kho, kiểm tra tình hình tực hiện kế hoạch thu mua hàng hóa về mặt số lượng, chủng loại, giá cả, thời hạn. nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ kịp thời cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Áp dụng đúng đắn các phương pháp kỹ thuật hạch toán hàng hóa, hướng dẫn kiểm tra các bộ phận, từ trong doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các chế độ hạch toán ban đầu về hàng hóa ( lập chứng từ, luân chuyển chứng từ) mở các sổ thực hiện các chế độ phương pháp quy định nhằm đảm bảo sử dụng thống nhất trong công tác kế toán, tạo điều kiện cho công tác lãnh đạo, chủ đạo công tác kế toán trong phạm vi ngành kinh tế và toàn bộ ngành kinh tế quốc dân. - Tham gia kiểm kê đánh giá hàng hóa theo chế độ nhà nước quy định, lập báo cáo tình hình nhập – xuất – tồn hàng hóa để phục vụ công tác quản lý và lãnh đạo 8 - Tiến hành phân tích kinh tế, tình hình cung cấp, tiêu thụ hàng hóa để tăng cường quản lý hàng hóa một cách hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, để đạt mục tiêu tăng doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Phương pháp tính giá hàng hóa 1.