CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIẾM XÃ HỘI VÀ THU BẢO HIẾM XÃ HỘI BÁT BUỘC 1. Cơ sở lý luận về BHXH 1. Khái niệm BHXH là một trong những loại hình bảo hiểm ra đời khá sớm vả ngảy nay đã được phổ biến ở tất cả các nước trên thể giới. đây là một loại hình bảo hiểm đặc biệt, không mang tính chất kinh doanh thương mại mà chủ yếu là tính nhân đạo vả nhân văn cao cả.
BHXH đã trở thành một trong những quyền của con người và được xã hội thừa nhận; chính sách BHXH là những chỉnh sách quan trọng, có vai trò trụ cột trong hệ thông ASXH. Mặc dù sự phát triển của các chương trình và hệ thống ASXH được xem là những thành tựu chính sách xã hội quan trọng nhất của thế kỷ XX, nhưng đến nay quan điểm, định nghĩa về ASXH vẫn chưa có sự thống nhất, mà phụ thuộc vào cách tiếp cận khác nhau: Liên Hiệp Quốc với cách tiếp cận về quyền con người Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền (năm 1948) của Liên Hợp Quốc đã nêu rõ: “Với tư cách là một thành viên của xã hội, ai cũng có quyền được hưởng ASXH"; Quyền được hưởng ASXH lả một trong những quyền con người cơ bản, được xếp vào nhóm quyển kinh tế, xã hội, văn hoá. Quyền này được ghi nhận trong Điều 22 (đồng thời được nhắc đến trong Điều 25) của Tuyên ngôn toàn thế giới vẻ Nhân quyền (UDHR) năm 1948. Tổ chức lao động quốc tế (ILO): ASXH là một sự bảo vệ mà xã hội cung cấp cho các thành viên của mình thông qua một số biện pháp được áp dụng rộng rãi để đương đầu với những khó khăn, các cú sốc về kinh tế và xã hội làm mắt hoặc suy giám nghiêm trọng thu nhập do ốm đau, thai sản, thương tật do lao động, mắt sức lao động hoặc tử vong; đồng thời đảm bảo cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho ll các gia đình đông con.
Các hệ thong ASXH giải quyết tất cả các lĩnh vực chính sách này bằng cách kết hợp các chương trình đóng góp như BHXH, BHYT và các khoản trợ cấp xã hội. Cũng theo ILO thì ASXH giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, thúc đây công bằng xã hội, đảm bảo quyền con người; Hiệp hội ASXH quốc tế: Theo định nghĩa của Hiệp hội ASXH quốc tế (ISSA) thì ASXH là bất kỳ chương trình bảo trợ xã hội nào được thiết lập bởi pháp luật hoặc bắt kỳ sự xắp xếp bắt buộc nảo khác, cung cấp cho cá nhân mức độ an toàn vẻ thu nhập khi phải đổi mặt với tình trạng tai nạn lao đông, bệnh nghẻ nghiệp, thất nghiệp, thai sản, bệnh tật, tản tật, già yếu, nghỉ hưu, sống sót hoặc tử vong, bao gồm các lợi ích cho trẻ em và các thành viên khác trong gia đình, nó cũng có thẻ cung cấp khả năng truy cập đến các dich vụ chăm sóc y tế để chữa bệnh hoặc phòng bệnh. ASXH có thể bao gồm các chương trình BHXH, các chương trình tợ cấp xã hội, các chương trình phô cập, các chương trình phúc lợi. các quỳ dự phòng của quốc gia và các thỏa thuận khác, bao gồm cách tiếp cận theo thị trường mả theo luật pháp hoặc thực tiễn quốc gia, tạo thành một phan của hệ thống ASXH của một quốc gia.
Hiệp hội ASXH quốc tế là tỗ chức quốc tế hàng đầu thế giới về ASXH, được thành lập năm 1927 dước sự bảo trợ của ILO. Tại Việt Nam BHXH, BHYT là hai trụ cột chính của hệ thống ASXH - là những chính sách xã hội thể hiện đường lối, chủ trương của Đảng, Nhả nước ta, nhằm mục tiêu hướng tới bảo đảm chất lượng đời sống cho nhân dân, NLĐ; góp phần tích cực vào việc ôn định, an toản xã hội vả thúc đây phát triển kinh tế, xã hội. Hay nói cách khác, nêu không có BHXH. BHYT thì không thẻ có một nen ASXH vững mạnh, bởi BHXH, BHYT “đồng hảnh” suốt cuộc đời của một con người.
Mặt khác, theo quy luật sinh học thì con người thường phải trải qua các giai đoạn là: con người được sinh ra, được nuôi dưỡng đến lúc trưởng thành, lao động công hiến sức lực, trí tuệ cho xã hội, cho gia đình, tiếp đến là giai đoạn hết tuổi lao động, già, yếu, bệnh tật được xã hôi, gia đình vả lớp người kế tiếp nuôi dưỡng chăm sóc cho đến khi chết. Con người muốn tồn tại và phát triển trước hết phải ăn, mặc, ở, đi lại. Để thỏa mãn những nhu cầu đó, con người phải lao đông đẻ mang lại thu nhập. Nhưng 12 trong toàn bộ cuộc đời.
không phải lúc nảo con người cũng có đủ sức khỏe vả cơ hội lao động đẻ có thu nhập. Trai lại, trong thực tế có rất nhiều những rủi ro bất lợi ngẫu nhiên đến với con người như ôm đau, tai nạn, suy giảm sức khỏe, mất việc làm. Trong khi đó con người luôn cần có những nhu cầu vẻ vật chat va tinh than. Từ năm 1945 đến nay tại Việt Nam chế độ, chính sách BHXH, BHYT nói riêng và ASXH nói chung không ngừng được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với từng giai đoạn phat trién của đất nước, đáp ứng được nguyện vọng của nhãn dân, NLĐ.
Cùng với việc đổi mới chế đô, chính sách, ngảy 16/02/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/CP thành lập hệ thống BHXH Việt Nam “trên cơ sở sự thông nhất các tổ chức BHXH ở Trung ương và địa phương thuộc hệ thông Lao động - Thương binh và Xã hội và Tông Liên đoàn Lao động Việt Nam để giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo công tác quản lý Quỹ BHXH và thực hiện các chế độ, chính sách về BHXH theo pháp luật của Nhà nước” Khái niệm về BHXH được khái quát một cách đầy đủ nhất khi có Luật BHXH. Luật BHXH số 58/2014/QH13 đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ § thông qua ngày 20/1 1/2014. tại Khoản 1 Điều 3 giải thích "BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi ho bị giảm hoặc mất thu nhập do ôm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH". Sự cân thiết khách quan của BHXH BHXH là sự đảm bảo thay thé hoặc bù đắp một phan thu nhập cho NLD khi họ bị mất hoặc giảm một phần thu nhập do bị 6m dau, thai san, tai nan lao động vả bệnh nghề nghiệp, tản tật, tuổi giả, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tải chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật nhằm ôn định đời sống cho NLĐ và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toản xã hội.
13 Khi nền sản xuat hang hoá phát triển thì quan hệ thuê mướn lao đông ra đời va ngay càng phát triển. Những người làm công phải hoàn toản dựa vào tiền lương làm nguồn sống chủ yếu, khi họ bị giám hoặc mắt thu nhập do ôm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghẻ nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết thì phải nghỉ việc và không có lương, cuộc sông của họ gặp rất nhiều khó khăn, chủ SDLĐ chỉ trả tiền lương, tiền công cho NLĐ trong những ngày thực sự có làm việc do vậy khi không có thu nhập ôn định mâu thuẫn giữa chủ SDLĐ và NLĐ ngày một tăng cao; trước tình tình đó, nhà nước là người thứ ba đứng ra giải quyết mâu thuẫn và điều hoà lợi ích giữa chủ và thợ, cụ thẻ: yêu cầu cả chủ và thợ đều phải đóng góp những khoản tiền nhất định để hình thành quỳ, đồng thời nhà nước hỗ trợ một phân đẻ giúp các bên giải quyết khó khăn. Từ đó nhà nước hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung quy BHXH. Sự xuất hiện của BHXH là một tất yeu khách quan khi mả mọi thành viên trong xã hội đều cảm thấy sự can thiết phải tham gia hệ thống BHXH có đóng có hưởng.
BHXH cho phép tất cả các hoạt đông kinh tế xã hội hình thành các quyên lợi đảm bảo để duy trì một chuẩn mực sống tương đối ôn định ngay cả khi trong trường hợp có sự có bất ngờ rủi ro xảy ra. Như vậy, sự ra đời của BHXH là một tắt yếu khách quan, không phụ thuộc vào ý muễn của bất kỳ ai va để đáp ứng với sự phát triển chung của xã hội. đòi hỏi BHXH ngày cảng phải được củng có va hoàn thiện trong mỗi quốc gia cũng như trên toàn thể giới. LL21 Đối với NLĐ Hau hết NLD déu hiểu vẻ trách nhiệm và quyền lợi khi tham gia BHXH nhưng do sức ép vì việc làm nên NLĐ không dám đấu tranh với chủ SDLĐ để đỏi hỏi quyền được tham gia BHXH.
Một số ít người thì muốn phần BHXH được trả thắng vào lương đẻ tăng thêm thu nhập do nhận thức về BHXH kém, NLĐ cần sống cho hiện tại chứ không cần lo cho tương lai. Trong quá trình lao động, sản xuất kinh doanh khi NLĐ gặp phải những rúi ro như: thai sản; ôm đau; tai nạn lao động hay bệnh nghề nghiệp lam cho bi mat kha năng lao động tạm thời hoặc vĩnh viễn, dẫn đến nguồn thu nhập của họ bị giảm đi 14 hoặc không còn nữa; hoặc NLD bị chết trong khi con cái đang tuổi vị thành niên, bố mẹ giả không nơi nương tựa. Những rủi ro này không chỉ làm giảm thu nhập của NLĐ mà còn làm giảm nguồn lực tải chính của họ và gia đình họ. Vậy chính sách BHXH góp phần ổn định cuộc sống cho NLĐ và gia đình họ, tạo niềm tin cho NLD, gop phan nang cao năng suất lao động.
Déi với doanh nghiệp Do nhận thức chưa được cao, thậm chí còn hiểu sai lệch, không thay duge chinh việc đám bảo quyền lợi về BHXH cho NLĐ là động lực, chất keo dính giữa doanh nghiệp và NLĐ. Các cơ quan quán lý nhà nước chưa thấy hết được vai trò, vị trí, tam quan trọng của chính sách BHXH trong khu vực kinh tế ngoài nhà nước, chưa coi đây là công cụ, biện pháp quản lý của nhà nước đổi với khu vực này trong cơ chế thị trường. Tình trạng trốn, nợ BHXH diễn ra nghiêm trọng chủ yếu là do một số nguyên nhân như: Có những doanh nghiệp không hiểu biết hoặc chưa quan tâm đúng mức đến các quan hệ lao động, trong đó có BHXH hoặc có doanh nghiệp hiểu nghĩa vụ, trách nhiệm tham gia BHXH cho NLĐ, nhưng do nhiều khó khăn, họ không có khả năng tham gia hoặc tham gia BHXH không đầy đủ.