Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về môi trường đầu tư. Thực trạng môi trường đầu tư tỉnh Bắc Giang. Định hướng và giải pháp hoàn thiện môi trường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Bắc Giang.
5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ MÔI TRƢỜNGĐẦU TƢ 1. Những vấn đề cơ bản về môi trƣờng đầu tƣ 1. Môi trường đầu tư Môi trƣờng đầu tƣ là một thuật ngữ đã đƣợc đề cập nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế và quản trị kinh doanh ở nhiều nƣớc trên thế giới. Theo nghĩa chung nhất môi trƣờng đầu tƣ là tổng hoà các yếu tố bên ngoài liên quan đến hoạt động đầu tƣ.
Theo World Bank, môi trƣờng đầu tƣ là tập hợp những yếu tố đặc thù địa phƣơng đang định hình cho các cơ hội và động lực để doanh nghiệp đầu tƣ có hiệu quả tạo, tạo việc làm và mở rộng sản xuất. Tập hợp những yếu tố đặc thù này bao gồm hai thành phần chính sách của Chính phủ và các yếu tố khác liên quan đến quy mô thị trƣờng và ƣu thế địa lý. Hai thành phần này tác động đến ba khía cạnh liên quan đến nhà đầu tƣ là: chi phí cơ hội của vốn đầu tƣ; mức độ rủi ro trong đầu tƣ; những rào cản về cạnh tranh trong quá trình đầu tƣ Tuy nhiên môi trƣờng đầu tƣ đƣợc nghiên cứu và xem xét theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào mục đích, phạm vi, đối tƣợng nghiên cứu và cách tiếp cận vấn đề. Với phạm vi nhất định, có thể nghiên cứu môi trƣờng đầu tƣ của một doanh nghiệp, một ngành, môi trƣờng đầu tƣ trong nƣớc, môi trƣờng đầu tƣ khu vực và môi trƣờng đầu tƣ quốc tế.
Nhƣng nếu tiếp cận môi trƣờng đầu tƣ theo một khía cạnh, một yếu tố cấu thành nào đó thì ta lại có môi trƣờng pháp lý, môi trƣờng công nghệ, môi trƣờng kinh tế… Chính vì vậy, trong thực tiễn và lý luận có nhiều quan niệm khác nhau về môi trƣờng đầu tƣ nhƣng có thể hiểu môi trƣờng đầu tƣ nhƣ sau: Thứ nhất: Môi trƣờng đầu tƣ là tổng hợp các yếu tố, điều kiện về pháp luật, kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội, các yếu tố về cơ sở hạ tầng, năng lực thị trƣờng và cả các lợi thế của một quốc gia…có ảnh hƣởng trực tiếp đến hoạt động đầu tƣ của các nhà đầu tƣ tại một quốc gia. 6 Thứ hai: Môi trƣờng đầu tƣ là một tập hợp các yếu tố có tác động tới các cơ hội, các ƣu đãi, các lợi ích của các doanh nghiệp khi đầu tƣ mới, mở rộng sản xuất kinh doanh, các chính sách của chính phủ có tác động chi phối tới hoạt động đầu tƣ thông qua chi phí, rủi ro, cạnh tranh… Nhƣ vậy môi trƣờng đầu tƣ bao gồm tất cả các điều kiện liên quan đến kinh tế, chính trị, hành chính, cơ sở hạ tầng tác động đến hoạt động đầu tƣ và kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Rất nhiều các vấn đề ảnh hƣởng tới đầu tƣ đối với các doanh nghiệp nhất là các vấn đề liên quan đến chính sách nhƣ tài chính, tín dụng, chính sách thƣơng mại, chính sách thị trƣờng lao động, các quy định, cơ sở hạ tầng, các vấn đề liên quan đến thu mua và tiêu thụ, chính sách thuế, chính sách phát triển các khu công nghiệp và các vấn đề liên quan đến hỗ trợ kỹ thuật và tài chính khác. Các yếu tố cấu thành môi trường đầu tư Việc đƣa ra quyết định đầu tƣ của doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào các nhân tố, song có thể nói căn cứ để doanh nghiệp so sánh lựa chọn đầu tƣ giữa các quốc gia hay giữa các vùng, lãnh thổ trong cùng một quốc gia là: Yếu tố về môi trƣờng chính trị, pháp lý; yếu tố kinh tế vĩ mô; yếu tố cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật; yếu tố công nghệ; điều kiện xã hội và chất lƣợng nguồn nhân lực… - Yếu tố về môi trƣờng chính trị, pháp lý Sự ổn định về chính trị thể hiện sự nhất quán trong chủ trƣơng, đƣờng lối chính sách cơ bản của nhà nƣớc luôn nhằm hƣớng tới một mục tiêu chiến lƣợc của quốc gia.
Điều chỉnh hành vi kinh doanh của các nhà đầu tƣ, các quốc gia đều có một hệ thống luật quy định rõ các nhà đầu tƣ hay các doanh nghiệp đƣợc đầu tƣ kinh doanh sản phẩm hàng hóa, dịch vụ gì, cấm mặt hàng gì, nghĩa vụ và quyền lợi của các nhà đầu tƣ. Hệ thống các công cụ chính sách và những quy định của nhà nƣớc có liên quan đến những hoạt động đầu tƣ kinh doanh nhƣ: chính sách tài chính, tiền tệ, chính sách thu nhập, chính sách xuất nhập khẩu, chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần… các cơ chế chính sách, cơ chế quản lý và các thủ tục hành chính để thực hiện, các điều kiện cần đáp ứng đối với dự án đầu tƣ và cả các vấn đề về hành lang pháp lý đảm bảo cho việc thực hiện đƣợc dự án đầu tƣ nhƣ: 7 Các yếu tố về cơ chế chính sách đầu tƣ, tạo hành lang pháp lý để thực hiện dự án đầu tƣ bao gồm các bộ Luật và các văn bản pháp quy dƣới luật do nhà nƣớc ban hành, văn bản pháp quy của các Bộ ngành Trung ƣơng và UBND tỉnh ban hành. Thủ tục hành chính là một yếu tố rất quan trọng góp phần tạo nên sự thành công của môi trƣờng đầu tƣ. Thủ tục hành chính càng đơn giản, gọn nhẹ, rõ ràng thì sức hút của môi trƣờng đầu tƣ đối với các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài càng lớn.
Thủ tục hành chính cũng nhƣ cách hành xử của mỗi địa phƣơng là khác nhau, vì vậy mới có những nơi mà nhà đầu tƣ gặp phải rất nhiều khó khăn trong việc xin cấp giấy phép đầu tƣ, đăng ký kinh doanh…. Sự đơn giản hóa các thủ tục hành chính sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tƣ trong quá trình đăng ký triển khai thực hiện dự án đầu tƣ cũng nhƣ giảm các chi phí cả về vật chất và thời gian của nhà đầu tƣ, tạo dựng đƣợc độ tin cậy của các nhà đầu tƣ; ngƣợc lại, sẽ làm gia tăng sự quan ngại của các doanh nghiệp, các nhà đầu tƣ. - Yếu tố kinh tế vĩ mô Một nền kinh tế ổn định, có sức tăng trƣởng thực dƣơng, tỷ lệ lạm pháp thấp, tài chính lành mạnh, thị trƣờng lớn và khả năng tiêu thụ cao… là những điều kiện lý tƣởng để các nhà đầu tƣ yên tâm bỏ vốn đầu tƣ lâu dài. Trong môi trƣờng kinh tế thuận lợi, ổn định, nhà đầu tƣ có điều kiện mở rộng sản xuất, xây dựng chiến lƣợc dài hạn nhằm củng cố và phát triển doanh nghiệp của mình.
Sức mua của thị trƣờng là yếu tố gắn bó với đặc điểm của cộng đồng dân cƣ ở từng địa phƣơng, nó bao gồm các thành phần nhƣ cấu trúc dân số, dân tộc, tôn giáo, trình độ văn hoá, giáo dục, đặc tính tâm lý, cơ cấu nghề nghiệp… là những yếu tố cơ bản hình thành cầu thị trƣờng và quy mô thị trƣờng về sản phẩm hàng hoá hoặc dịch vụ do đó ảnh hƣởng trực tiếp đến sức mua của các sản phẩm kinh doanh. Môi trƣờng đầu tƣ lành mạnh đòi hỏi phải có một sự ổn định kinh tế vĩ mô nhất định. Lạm phát thấp, thâm hụt ngân sách ở mức chấp nhận đƣợc và hệ thống tỷ giá hối đoái thực là những chỉ số phản ánh sự ổn định kinh tế vĩ mô. - Yếu tố cơ sở hạ tầng 8 Cơ sở hạ tầng bao gồm mạng lƣới giao thông, vận tải, mạng lƣới thông tin liên lạc, bƣu chính - viễn thông, hệ thống cung cấp năng lƣợng, cấp thoát nƣớc, các công trình công cộng phục vụ sản xuất kinh doanh nhƣ cảng biển, sân bay,… Cơ sở hạ tầng tốt là một trong các yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí gián tiếp trong sản xuất kinh doanh của các nhà đầu tƣ.
Thực tế phát triển tại các tỉnh cho thấy các dòng vốn chỉ đổ vào nơi nào có hạ tầng phát triển, đủ khả năng phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các nhà đầu tƣ. Mạng lƣới giao thông đóng góp một phần quan trọng vào phát triển kinh tế. Nó phục vụ cho việc cung ứng vật liệu, tiêu thụ sản phẩm, quan trọng nhất là các đầu mối giao thông tiếp giáp với thế giới nhƣ cảng biển, cảng hàng không. Các tuyến đƣờng giao thông trọng yếu cũng là cầu nối giao lƣu phát triển kinh tế giữa các địa phƣơng của một quốc gia.
Một mạng lƣới giao thông đa phƣơng tiện và hiện đại sẽ giúp các nhà đầu tƣ giảm đƣợc hao phí chuyên chở không cần thiết. Hệ thống thông tin liên lạc là nhân tố quan trọng hàng đầu trong bối cảnh bùng nổ thông tin nhƣ hiện nay, khi mà thông tin về tất cả các biến động trên thị trƣờng ở mọi nơi đƣợc truyền tải liên tục trên thế giới. Thiếu thông tin, nắm bắt thông tin chậm, khai thác thông tin không đúng sẽ đánh mất cơ hội làm ăn. Môi trƣờng đầu tƣ hấp dẫn dƣới con mắt của nhà đầu tƣ đó là môi trƣờng có hệ thống thông tin liên lạc và cƣớc phí rẻ.
Ngoài ra hệ thống cung cấp năng lƣợng và nƣớc sạch đảm bảo cho việc sản xuất quy mô lớn và liên tục, các dịch vụ này không đáp ứng đƣợc nhu cầu sản xuất liên tục thì sẽ gây rất nhiều trở ngại cho nhà đầu tƣ. - Yếu tố khoa học công nghệ Một trong những yếu tố quan trọng tham gia vào hoạt động đầu tƣ là máy móc, trang thiết bị phục vụ sản xuất, nhƣng năng suất và hiệu quả sản xuất lại phụ thuộc vào hàm lƣợng công nghệ tích tụ trong quá trình chế tạo ra chúng. Cho nên công nghệ là yếu tố ảnh hƣởng trực tiếp đến năng suất lao động và yếu tố quyết định đến hiệu quả của dự án đầu tƣ. Nhà đầu tƣ cần tìm hiểu và lựa chọn công nghệ có trình độ cao với giới hạn khả năng tài chính cho phép trên thị 9 trƣờng công nghệ với mục tiêu là sản xuất ra những sản phẩm có chất lƣợng cao nhất để đáp ứng nhu cầu thị trƣờng.
Trình độ phát triển khoa học công nghệ của nƣớc ta đa số vẫn lạc hậu hơn so với khu vực. Tiến bộ công nghệ chủ yếu thông qua chuyển giao công nghệ mà phổ biến là nhập khẩu máy móc thiết bị và nhập khẩu nƣớc ngoài. Hoạt động chuyển giao khoa học công nghệ rất hạn chế.