phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề chung về lý luận và thực tiễn của hoạt động đấu thầu Chƣơng 2: Phân tích thực trạng công tác đấu thầu dự án công nghệ thông tin tại Techcombank Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác đấu thầu dự án công nghệ thông tin tại Techcombank 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU 1.1 Khái niệm và vai trò của đấu thầu trong nền kinh tế thị trƣờng 1.1 Khái niệm đấu thầu Đấu thầu theo định nghĩa của Wikipedia là một quá trình chủ đầu tƣ lựa chọn đƣợc một nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của mình. Trong nền kinh tế thị trƣờng, ngƣời mua tổ chức đấu thầu để ngƣời bán (các nhà thầu) cạnh tranh nhau. Mục tiêu của ngƣời mua là có đƣợc hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về kỹ thuật, chất lƣợng và chi phí thấp nhất. Mục đích của nhà thầu là giành đƣợc quyền cung cấp hàng hóa dịch vụ đó với giá đủ bù đắp các chi phí đầu vào và đảm bảo mức lợi nhuận cao nhất có thể.
Theo Luật đấu thầu Việt Nam 61/2005/QH11 ban hành ngày 29/011/2005, đấu thầu đƣợc định nghĩa là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án: - Dự án sử dụng vốn nhà nƣớc từ 30% trở lên cho mục tiêu đầu tƣ phát triển, bao gồm: o Dự án đầu tƣ xây dựng mới, nâng cấp mở rộng các dự án đã đầu tƣ xây dựng; o Dự án đầu tƣ để mua sắm tài sản kể cả thiết bị, máy móc không cần lắp đặt; o Dự án quy hoạch phát triển vùng, quy hoạch phát triển ngành, quy hoạch xây dựng đô thị, nông thôn; o Dự án nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật o Các dự án khác cho mục tiêu đầu tƣ phát triển; - Dự án sử dụng vốn nhà nƣớc để mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thƣờng xuyên của cơ quan nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; 7 - Dự án sử dụng vốn nhà nƣớc để mua sắm tài sản nhằm phục vụ việc cải tạo, sửa chữa lớn các thiết bị, dây chuyền sản xuất, công trình, nhà xƣởng đã đầu tƣ của doanh nghiệp nhà nƣớc.6] Mỗi tài liệu đều có một cách định nghĩa riêng về đầu thầu, nhƣng từ các định nghĩa về đầu thầu ở trên, ta có thể đƣa ra một khái niệm tổng quát: Đấu thầu là quá trình lựa chọn ngƣời bán đáp yêu cầu của ngƣời mua.2 Vai trò và tầm quan trọng của đấu thầu trong nền kinh tế thị trường Công tác đấu thầu góp phần nào cho sự phát triển kinh tế, thể hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trƣờng. Cụ thể nhƣ sau: Đấu thầu là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trƣờng, giúp ngƣời mua (Bên mời thầu) và ngƣời bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh, tránh hiện tƣợng độc quyền. Đấu thầu giúp phát triển các ngành sản xuất theo hƣớng chuyên môn hoá sâu và hợp tác hoá rộng đồng thời phát triển thị trƣờng. Thông qua đấu thầu đã phát triển đƣợc thị trƣờng ngƣời bán, nhiều doanh nghiệp nhà thầu lớn mạnh, nhiều doanh nghiệp đƣợc thành lập mới hoặc đặt chân vào thị trƣờng đấu thầu, kích thích thị trƣờng trong nƣớc phát triển chống đƣợc sự độc quyền tự nhiên.
Các Chủ Đầu tƣ, bên mời thầu cũng đƣợc tăng cƣờng về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những ngƣời mua ngày một thông thái hơn. Bên cạnh đó, hoạt động đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cƣờng sự công khai, minh bach, công bằng, hiệu quả và thúc đẩy cạnh tranh các hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn của Nhà nƣớc cho các công trình công cộng. Đấu thầu là một công cụ quan trọng giúp các chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nƣớc sao cho có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí. Đó là những khoản tiền đƣợc chi dùng cho đầu tƣ phát triển mà có sự tham gia của các tổ chức nhà nƣớc, Doanh nghiệp Nhà nƣớc ở một mức độ nào đó, cũng nhƣ cho mục tiêu duy trì các hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc.
Cùng với pháp luật về thực hành tiết kiệm chống lãng phí, pháp luật về tham phòng- chống tham nhũng tạo thành công cụ hữu hiệu để chống lại các hành vi gian 8 lận, tham nhũng và lãng phí trong việc chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nƣớc, góp phần làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội nhờ thực hiện các hoạt động mua sắm công theo đúng luật pháp của Nhà nƣớc. Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm giữa các quốc gia, các tổ chức phát triển với các quốc gia đang phát triển. Hoạt động đấu thầu không chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp mà đƣợc diễn ra trên toàn thế giới. Các nhà thầu danh tiếng trên thế giới- họ là những ngƣời sẵn sàng và có khả năng tham gia vào tất cả các hoạt động của các quốc gia, thông qua đó họ sẵn sàng chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm.
Việc chi tiêu, sử dụng tiền của Nhà nƣớc thông qua đấu thầu sẽ giúp các cơ quan quản lý có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên. Cuối cùng, tạo điều kiện để thúc đẩy tiến trình đổi mới nền kinh tế từ cơ chế tập trung bao cấp, cơ chế “xin”, “cho” sang cơ chế cạnh tranh và thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, khắc phục những nhƣợc điểm của những thủ tục hành chính nặng nề cản trở sự năng động, sáng tạo. Với vai trò trên, đấu thầu đang đƣợc sử dụng khá phổ biến và thực sự là cách thức quan trọng mang lại hiệu quả và sự minh bạch trong nền kinh tế thị trƣờng.2 Những nhân tố ảnh hƣởng đến công tác đấu thầu 1.1 Cơ chế chính sách của nhà nước Cơ chế chính sách của nhà nƣớc ở đây có thể hiểu là môi trƣờng pháp lý. Môi trƣờng pháp lý bao gồm luật và các văn bản dƣới luật.
Luật gồm có luật trong nƣớc và luật quốc tế, các văn bản dƣới luật cũng vậy, có những quy định do Chính phủ Việt Nam ban hành, có những quy định do các tổ chức quốc tế nhƣ Ngân hàng thế giới ( Wolrd Bank, sau đây gọi tắt là WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á ( Asia Development Bank, sau đây gọi tắt là ADB) ban hành mà các doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào hội nhập và toàn cầu hoá phải tuân theo. Mọi quy định và luật lệ đều có ảnh hƣởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh, nó tác động 9 trực tiếp đến mọi phƣơng diện đến các hoạt động nói chung và hoạt động đấu thầu nói riêng của các tổ chức. Các chính sách này sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến quy trình, quy định của tổ chức và hoạt động kinh doanh. Sự ổn định của môi trƣờng pháp lý cũng sự rõ ràng của các văn bản, quy định liên quan đến luật sẽ là một nhân tố tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức vận dụng vào hoạt động của mình.2 Quy trình thực hiện Đây là nhân tố hết sức quan trọng vì quy trình thực hiện đóng vai trò cốt yếu trong tất cả các hoạt động của doanh nghiệp bao gồm cả hoạt động đấu thầu.
Một quy trình thực hiện tốt thì sẽ cho ra một kết quả tốt, còn ngƣợc lại quy trình không hợp lý sẽ dẫn đến việc tốn kém về nguồn lực và thời gian. Do đó quy trình thực hiện là một trong những yếu tố quan trọng quyết định tính hiệu quả của công tác đấu thầu. Theo luật quy định, việc tổ chức công tác đấu thầu cần phải trải qua các bƣớc sau: Bước 1: Chuẩn bị đấu thầu - Sơ tuyển nhà thầu đƣợc thực hiện trƣớc khi tổ chức đấu thầu nhằm chọn đƣợc các nhà thầu đủ năng lực và kinh nghiệm theo yêu cầu của gói thầu để mời tham gia đấu thầu; đối với các gói thầu mua sắm hàng hoá, gói thầu Thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình (Engineering, Procurement and Construction, sau đây gọi tắt là EPC) có giá gói thầu từ ba trăm tỷ đồng trở lên, gói thầu xây lắp có giá gói thầu từ hai trăm tỷ đồng trở lên phải đƣợc tiến hành sơ tuyển. - Lập hồ sơ mời thầu, hồ sơ mời thầu đƣợc lập theo mẫu do Chính phủ quy định và bao gồm các nội dung: o Đối với gói thầu dịch vụ tƣ vấn, bao gồm các yêu cầu về kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn đối với chuyên gia (điều khoản tham chiếu).
o Đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, bao gồm yêu cầu về phạm vi cung cấp, số lƣợng, chất lƣợng hàng hoá đƣợc xác định thông qua đặc tính, thông số kỹ thuật, tiêu chuẩn công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất, thời gian bảo hành, yêu cầu về môi trƣờng và các yêu cầu cần thiết khác; 10 o Đối với gói thầu xây lắp, bao gồm yêu cầu theo hồ sơ thiết kế kỹ thuật kèm theo bảng tiên lƣợng, chỉ dẫn kỹ thuật và các yêu cầu cần thiết khác; o Yêu cầu về mặt tài chính, thƣơng mại, bao gồm các chi phí để thực hiện gói thầu, giá chào và biểu giá chi tiết, điều kiện giao hàng, phƣơng thức và điều kiện thanh toán, nguồn tài chính, đồng tiền dự thầu và các điều khoản nêu trong điều kiện chung và điều kiện cụ thể của hợp đồng. o Tiêu chuẩn đánh giá, yêu cầu quan trọng, điều kiện ƣu đãi (nếu có), thuế, bảo hiểm và các yêu cầu khác. - Mời thầu :Thông báo mời thầu đối với đấu thầu rộng rãi; Gửi thƣ mời thầu đối với đấu thầu hạn chế hoặc đối với đấu thầu rộng rãi có sơ tuyển. - Phát hành hồ sơ mời thầu cho các nhà thầu tham gia đấu thầu rộng rãi, cho các nhà thầu theo danh sách đƣợc mời tham gia đấu thầu hạn chế hoặc cho các nhà thầu đã vƣợt qua bƣớc sơ tuyển.