Chương 1 đã giới thiệu lý do hình thành đề tài nghiên cứu, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, tác giả cũng đã trình bày tổng quan về thị 17 trường nhà ở xã hội để từ đó xác định được vấn đề nghiên cứu và sự cần thiết để tiến hành nghiên cứu. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương 2 trình bày sơ lược về các khái niệm dùng trong nghiên cứu, phân tích đánh giá các công trình nghiên cứu đã có của các tác giả trong và ngoài nước liên 18 quan đến đề tài. Trên cơ sở đó, tác giả sẽ đề xuất mô hình về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua nhà ở xã hội của giảng viên – nhân viên trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức.1 Lý thuyết của hành vi tiêu dùng (Customer behavior) Có nhiều định nghĩa về hành vi tiêu dùng, dưới đây là một định nghĩa điển hình: hành vi tiêu dùng là một tiến trình làm cho một cá nhân hay một nhóm người lựa chọn, mua sắm, sử dụng hoặc từ chối một sản phẩm, dịch vụ (Solomon & ctg, 2006). Tiến trình mua sắm thường bắt đầu bằng việc người tiêu dùng nhận thức được nhu cầu của mình.
Nhu cầu này có thể được nhận ra khi họ bị tác động bởi các kích thích bên trong hoặc môi trường bên ngoài. Sau đó, họ sẽ tiến hành thu thập thông tin về sản phẩm, thương hiệu dựa trên kinh nghiệm cá nhân và môi trường bên ngoài, và bắt đầu ước lượng, đánh giá để ra quyết định có nên mua sản phẩm hay không. Vì vậy, xu hướng người tiêu dùng thường được dùng để phân tích hành vi người tiêu dùng và khái niệm xu hướng tiêu dùng nghiêng về ý chủ quan của người tiêu dùng. Khi người tiêu dùng, tiêu dùng một thương hiệu (sản phẩm) nào đó, họ sẽ trải qua các giai đoạn thái độ với thương hiệu đó, họ có thái độ tích cực với thương hiệu đó.
Đây được xem là yếu tố then chốt trong việc dự đoán hành vi người tiêu dùng (Fishbein & Ajzen,1975) Hình 2. Mô hình lý thuyết Thái độ - Hành vi của người tiêu dùng NIỀM TIN THÁI ĐỘ XU HƯỚNG TIÊU DÙNG (Nguồn: Fishbein & Ajzen, 1975) Nghiên cứu hành vi mua là nghiên cứu hành vi cá nhân quyết định như thế nào về khả năng chi tiêu của họ cho mục tiêu có liên quan. Nghiên cứu Kotler (2005) đã chứng minh có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của khách hàng thể hiện trong hình 2. Mô hình lý thuyết hành vi mua hàng Qúa trình Quyết đinh 19 quyết định của người mua mua Tâm lý Nhận thức Lựa chọn Các tác nhân Các tác người mua nhu cầu sản phẩm Marketing nhân khác Động cơ Thu nhập Lựa chọn Sản phẩm và Kinh tế thông tin nhãn hiệu Nhận thức dịch vụ Hiểu biết Đánh giá các Lựa chọn Giá cả Công nghệ Niềm tin lựa chọn đại lý Phân phối Chính trị Đặc điểm người mua Quyết định Định số mua lượng mua Văn hóa Chiêu thị Văn hóa Xã hội Hành vi sau Định thời Cá nhân mua gian mua Phương thức thanh toán (Nguồn: Kotler, 2005) Theo Kotler (2005), nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng của khách hàng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu có ảnh hưởng rất lớn đến các quyết định về chiến lược tiếp thị của doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp mới bắt đầu, những người làm tiếp thị có thể hiểu được người tiêu dùng thông qua kinh nghiệm bán hàng hàng ngày; và đến một thời điểm nhất định, sự phát triển về quy mô của doanh nghiệp và thị trường đã làm cho nhiều nhà quản trị về tiếp thị không còn điều kiện tiếp xúc trực tiếp với khách hàng nữa, chính vì vậy họ cần phải nghiên cứu về hành vi tiêu dùng của khách hàng. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người mua 20 Hành vi tiêu dùng là một tiến trình làm cho một cá nhân hay một nhóm người lựa chọn, mua sắm, sử dụng hoặc từ chối một sản phẩm, dịch vụ. Biết được hành vi tiêu dùng giúp cho các doanh nghiệp đưa ra những sản phẩm, những hoạt động tiếp thị sản phẩm phù hợp với phân khúc thị trường mà họ đã chọn. Theo Kotler (2005), hành vi của người mua ảnh hưởng rất nhiều bởi các yếu tố văn hóa, xã hội, cá nhân, tâm lý và các yếu tố marketing.
Mô hình chi tiết các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi mua hàng Văn hóa Xã hội Cá nhân Nền văn hóa Tâm lý Nhóm người Tuổi, giai đoan của tham khảo Nhu cầu và chu kỳ sống động cơ Nhánh văn hóa Nghề nghiệp Người Nhận thức mua Gia đình Hoàn cảnh kinh tế Hiểu biết Tầng lớp xã hội Lối sống Niềm tin và Vai trò, địa vị thái độ Nhân cách & ý thức (Nguồn: Kotler, 2005) Các yếu tố Văn hóa Yếu tố văn hóa là các yếu tố có ảnh hưởng đến hành vi của người tiêu dùng được xem xét đến như nền văn hóa, nhánh văn hóa và tầng lớp xã hội của người mua (Kotler, 2005). Nền văn hóa, nền văn hóa là yếu tố quyết định cơ bản nhất mong muốn hành vi của một con người, một đứa trẻ khi lớn lên sẽ tích lũy được một số những giá trị, nhận thức, sở thích và hành vi thông qua gia đình của nó và những định chế then chốt khác. Một đứa trẻ lớn lên tại Mỹ đã được tiếp xúc với những giá trị sau: thành tựu và thành công, hoạt động, hiệu suất và tính thực tiễn, tiến bộ, tiện nghi vật chất, chủ nghĩa cá nhân, tự do, tiện nghi bên ngoài, chủ nghĩa nhân đạo và tính trẻ trung (Solomon & ctg, 2006). Nhánh văn hóa, mỗi nền văn hóa đều có những nhánh văn hóa nhỏ hơn tạo nên những đặc điểm đặc thù và mức độ hòa nhập với xã hội cho những thành viên của nó.
21 Các nhánh văn hóa tạo nên những phân khúc thị trường quan trọng và những người làm tiếp thị thường thiết kế sản phẩm và chương trình tiếp thị theo nhu cầu của chúng. Hành vi mua sắm của một cá nhân sẽ chịu ảnh hưởng bởi những đặc điểm của nhánh văn hóa của cá nhân đó (Kotler, 2005). Tầng lớp xã hội, hầu như tất cả các xã hội loài người đều thể hiện rõ sự phân tầng xã hội. Sự phân tầng này đôi khi mang hình thức, một hệ thống đẳng cấp.
Theo đó, những thành viên thuộc đẳng cấp khác nhau được nuôi nấng, dạy dỗ để đảm nhiệm vai trò nhất định. Các tầng lớp xã hội là những bộ phận tương đối đồng nhất và bền vững trong xã hội, được xếp theo thứ bậc và bao gồm những thành viên có chung những giá trị, mối quan tâm và hành vi (Kotler, 2005). Các yếu tố xã hội Hành vi người tiêu dùng cũng chịu ảnh hưởng của những yếu tố xã hội như nhóm tham khảo, gia đình và vai trò của địa vị xã hội (Kotler, 2005). Nhóm tham khảo, là những cá nhân hay nhóm người có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến thái độ, lòng tin, giá trị hay hành vi đến hành vi người tiêu dùng (Solomon & ctg, 2006).
Nhóm tham khảo của một người bao gồm những nhóm có ảnh hưởng đặc biệt (trực tiếp hay gián tiếp). Đó là những nhóm người mà người đó tham gia và có tác động qua lại, thường xuyên như: gia đình, bạn bè, đồng nghiệp… Gia đình, các thành viên trong gia đình là nhóm tham khảo có ảnh hưởng lớn nhất (Solomon & ctg, 2006). Gia đình cũng đóng vai trò như một tiêu điểm chính và sự tham khảo ngay khi cá nhân đã thành lập một hộ gia đình. Những người làm marketing quan tâm đến vai trò và ảnh hưởng tương đối của chồng, vợ và con cái đến việc mua sắm rất nhiều loại sản phẩm và dịch vụ khác nhau.
Vai trò và địa vị, Một người có thể tham gia vào rất nhiều nhóm, các câu lạc bộ, các tổ chức, trong gia đình. Vị trí của người đó trong mỗi nhóm có thể xác định căn cứ vào vai trò và địa vị của họ, người ta lựa chọn sản phẩm thể hiện được vai trò và địa vị của mình trong xã hội (Nguyễn Minh Hà, 2014). Các yếu tố cá nhân Những quyết định của người tiêu dùng cũng chịu ảnh hưởng của những đặc điểm cá nhân, nổi bật nhất là tuổi tác và giai đoạn chu kỳ sống của người tiêu dùng, 22 nghề nghiệp, hoàn cảnh kinh tế, lối sống, nhân cách và ý thức của người đó (Kotler, 2005). Tuổi và giai đoạn của chu kỳ sống, khách hàng mua những hàng hóa và dịch vụ khác nhau trong suốt cuộc đời mình thị hiếu của khách hàng về các loại hàng hóa, dịch vụ cũng phụ thuộc vào tuổi tác.
Việc tiêu dùng cũng được định hình theo giai đoạn chu kỳ sống của gia đình (Kotler, 2005). Nghề nghiệp, nghề nghiệp của một người cũng ảnh hưởng đến cách thức tiêu dùng của người đó. Những người có nghề nghiệp khác nhau sẽ có nhu cầu tiêu dùng sản phẩm khác nhau từ những sản phẩm thiết yếu như: gạo, thức ăn,… ngay cả đối với sản phẩm cao cấp (Kotler, 2005). Hoàn cảnh kinh tế, việc lựa chọn sản phẩm chịu tác động rất lớn từ hoàn cảnh kinh tế của người đó.
Hoàn cảnh kinh tế đề cập đến thu nhập có thể chi tiêu của họ, tiền tiết kiệm, tài sản, nợ, khả năng vay mượn, thái độ của người đó đối với việc chi tiêu và tiết kiệm (Kotler, 2005). Lối sống, đề cập cách thức sống, cách thức sinh hoạt, cách làm việc, cách xử sự của của một người được thể hiện trong hành động, quan điểm và ý kiến của họ đối với môi trường xung quanh. Lối sống của một người ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng của người đó. Nhân cách và ý thức, nhân cách là những đặc điểm tâm lý khác biệt của một người dẫn nhưng phản ứng tương đối nhất quán và lâu bền với môi trường xung quanh.
Nhân cách thường thể hiện thường được mô tả bằng những biểu hiện như: có uy lực, tính độc lập, lòng tôn trọng, tính dễ thích nghi. Và mỗi người có một nhân cách khác nhau và có ảnh hưởng đến hành vi của người đó (Kotler, 2005). Các yếu tố tâm lý Việc chọn lựa mua sắm còn chịu ảnh hưởng của bốn yếu tố tâm lý là nhu cầu và động cơ, nhận thức, tri thức, niềm tin và thái độ (Kotler, 2005). Nhu cầu và động cơ, nhu cầu là thuộc tính tâm lý, là những điều kiện mà con người đòi hỏi để tồn tại và phát triển.
Tại bất kỳ thời điểm nào con người cũng cần nhiều nhu cầu, có một số nhu cầu mang tính bản năng và nhu cầu mang tính tâm lý. Lý thuyết Maslow đã chứng minh tại những thời điểm khách nhau con người bị thôi thúc bởi những nhu cầu cũng khác nhau.