Phần mở đầu sẽ giới thiệu lý do lựa chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các kết quả nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa cán cân ngân sách và cán cân tài khoản vãng lai. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Thực trạng thâm hụt ngân sách ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai ở Việt Nam giai đoạn 1996 – 2013.Nội dung và kết quả nghiên cứu thực nghiệm.
Chương 5: Nội dung và kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Chương 6: Kết luận. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁN CÂN NGÂN SÁCH VÀ CÁN CÂN TÀI KHOẢN VÃNG LAI 2. Lý thuyết về mối quan hệ giữa cán cân ngân sách và cán cân tài khoản vãng lai Tổng kết các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm của các nước trên thế giới về mối quan hệ giữa cán cân ngân sách và cán cân tài khoản vãng lai, ta có thể chia thành 4 trường hợp như sau: - Trường hợp 1: Thâm hụt ngân sách dẫn đến thâm hụt tài khoản vãng lai (giả thuyết “thâm hụt kép”).
- Trường hợp 2: Thâm hụt tài khoản vãng lai dẫn đến thâm hụt ngân sách (giả thuyết “tài khoản vãng lai mục tiêu”) - Trường hợp 3: Thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai tác động lẫn nhau (mối quan hệ nhân quả hai chiều) - Trường hợp 4: Thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai không có mối liên hệ (giả thuyết “cân bằng Ricardio”) Sau đây chúng ta sẽ dùng hình để minh họa mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai trong bốn trường hợp trên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách (BD) và thâm hụt tài khoản vãng lai ( CA) BD → CA CA → BD BD ↔ CA BD× CA Giả thuyết " Giả thuyết "tài mối quan hệ Giả thuyết " Giả thuyết khoản vãng lai cân bằng "thâm hụt kép" nhân quả hai mục tiêu" chiều" Ricardo" Nguồn: Jui-chuan và Zao – Zhou Hsu (2009) 2. Giả thuyết “thâm hụt kép” 2.
Mô hình Mundell – Fleming Mô hình Mundell-Fleming cho rằng sự gia tăng trong thâm hụt ngân sách gây ra một áp lực lên lãi suất làm tăng lãi suất và lãi suất tăng sẽ tác động đến dòng vốn chảy vào, dẫn đến việc tăng giá đồng nội tệ. Tỷ giá hối đoái giảm ảnh hưởng đến sự gia tăng trong nhập khẩu và sút giảm trong xuất khẩu. Kết quả là sẽ làm cho tài khoản vãng lai xấu đi và thâm hụt tài khoản vãng lai tăng lên. Mô hình Mundell – Fleming được giải thích dựa trên sự kết hợp của các đường: IS, LM, BD.
Trong đó: - Đường IS biểu diễn các kết hợp khác nhau của lãi suất (r) và thu nhập quốc gia (Y) khi thị trường hàng hóa cân bằng. Hệ số gốc của IS âm cho thấy lãi suất thấp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 hơn sẽ dẫn đến mức đầu tư cao hơn và cuối cùng dẫn đến thu nhập quốc gia cao hơn. Sự dịch chuyển đường IS thể hiện tác động của chính sách tài khóa. - Đường LM biểu diễn các kết hợp khác nhau của lãi suất (r) và thu nhập quốc gia (Y) khi có sự cân bằng trong thị trường tiền tệ.
Sự dịch chuyển đường LM thể hiện tác động của chính sách tiền tệ. - Sự tác động của chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ có thể làm thay đổi các trạng thái của cán cân thanh toán. Đường BP biểu diễn các kết hợp khác nhau của Y và r mà khi đó cán cân thanh toán của quốc gia đạt trạng thái cân bằng với một mức tỷ giá cho trước. Đường BP dốc lên vì lãi suất cao hơn sẽ thu hút dòng vốn nước ngoài nhiều hơn.
Điều này sẽ bù đắp cho mức thâm hụt thương mại do tăng nhập khẩu, giảm xuất khẩu khi đồng nội tệ tăng giá (vì áp lực của dòng vốn chảy vào làm tăng giá đồng nội tệ). Do đó, cán cân thanh toán cân bằng khi mức thâm hụt thương mại được bù đắp bởi một dòng vốn chảy vào tương ứng. Phía bên trái đường BP, quốc gia có cán cân thanh toán thặng dư (BP>0), ngược lại phía bên phải đường BP cán cân thanh toán thâm hụt (BP<0). Một sự tăng giá hoặc định giá cao đồng nội tệ sẽ làm đường BP dịch chuyển lên trên vì cán cân thương mại được cải thiện, do đó tạo ra một mức lãi suất cao hơn điều này hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài nên dòng vốn chảy vào lớn hơn (và dòng vốn chảy ra ít hơn).
Điều này giúp giữ cho cán cân thanh toán cân bằng. Ngược lại, sự giảm giá hoăc định giá thấp đồng nội tệ sẽ làm đường BP dịch chuyển xuống dưới. Sau đây chúng ta sẽ dùng mô hình Mundell – Fleming để phân tích mối quan hệ trong ngắn hạn giữa cán cân ngân sách và cán cân tài khoản vãng lai đối với nền kinh tế mở có cơ chế tỷ giá thả nổi. Giả sử ban đầu nền kinh tế đạt trạng thái cân bằng bên trong và bên ngoài tại điểm E(Y*, r*) trên đồ thị.
Chúng ta giả định rằng tại điểm E, thu nhập quốc gia Y là dưới mức toàn dụng do đó chính phủ thực hiện chính sách tài khóa mở rộng. Việc thực hiện chính sách tài khóa mở rộng làm đường IS dịch chuyển sang phải thành IS’. Nền kinh tế đạt cân bằng bên trong tại điểm G với sản lượng (Y’) tăng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đồng thời lãi suất trong nước (r’) cũng tăng. Kết quả, dòng vốn chảy vào có xu hướng tăng nên cán cân thanh toán thặng dư và do đó tỷ giá có xu hướng giảm xuống.
Khi tỷ giá giảm nghĩa là đồng nội tệ tăng giá làm sức cạnh tranh giảm, do đó xuất khẩu ròng giảm và lượng ngoại tệ đi vào ròng giảm nên đường BP sẽ dịch chuyển sang trái thành BP’ và đường IS’ sẽ dịch chuyển ngược lại thành IS”. Bên cạnh đó, việc đồng nội tệ tăng giá sẽ làm giảm giá hang nhập khẩu và mức giá chung của cả nước. Do đó, với mức giá nội địa thấp hơn và mức cung tiền cố định, đường LM sẽ dịch chuyển sang phải thành đường LM’. Kết quả hình thành nên điểm cân bằng mới K với sản lượng (Y”) và lãi suất (r”).
Mô hình Mundell – Leming phân tích mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai Lãi suất thực (r) LM LM’ BP’ G r’ BP K r” IS’ IS” E r IS 0 Y Y’ Y” Thu nhập quốc gia (Y) Nguồn Dominick Salvotore (2006) Chúng ta thấy rằng, lúc đầu lãi suất tăng từ r đến r’ sau đó lại giả xuống r’’. Kết quả của quá trình này làm cho đồng nội tệ lúc đầu tăng giá khi r tăng lên r’, sau LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 đó giảm một phần khi r’ giảm xuống r’’. Do đó, thâm hụt ngân sách lớn hơn gắn liền với một dòng vốn lớn hơn và thâm hụt tài khoản vãng lai nhiều hơn. Cần lưu ý rằng, mối quan hệ này phụ thuộc vào một số giả định của mô hình.
Lý thuyết hấp thụ Keynes Lý thuyết hấp thụ Keynes cho rằng khi thâm hụt ngân sách gia tăng (do giảm thuế hoặc tăng chi tiêu của chính phủ) sẽ làm tăng cầu nội địa, khiến tổng cung trong nước không đủ đáp ứng, do đó, nhu cầu nhập khẩu gia tăng. Điều này khiến tình trạng thâm hụt tài khoản vãng lai trở nên xấu hơn. Sau đây chúng ta sẽ tiến hành phân tích mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt cán cân tài khoản vãng lai bắt nguồn từ phương trình thu nhập quốc dân của một nền kinh tế đóng: Y= C + I + G (1) Trong đó, Y là thu nhập quốc dân, C là tiêu dùng tư nhân, I là tổng đầu tư của nền kinh tế, G là chi tiêu chính phủ. Phương trình (1) được viết lại như sau: Y – C – G = I (2) Trong đó, Y – C – G chính là phần tiết kiệm của nền kinh tế, gọi là S.
Do đó, ta có phương trình tiết kiệm bằng đầu tư: S=I Tiếp theo chúng ta tiến hành mở rộng mô hình cho nền kinh tế mở có các hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu. Phương trình (1) được viết lại như sau: Y= C + I + G + X – M (3) Trong đó, X là xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, M là nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ. Chênh lệch giữa X – M là cán cân thương mại. Vì cán cân thương mại chiếm tỷ trọng lớn trong cán cân tài khoản vãng lai nên để đơn giản hóa ta xem cán cân thương mại làm đại diện cho cán cân tài khoản vãng lai.
Khi đó, cán cân tài khoản vãng lai (CA) sẽ bằng chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu. Do đó, phương trình (3) có thể viết lại như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 CA = Y - (C + I + G) (4) Mà Y – C – G = S. Trong đó: =Y-T–C Và = T- G Trong đó, T là doanh thu từ thuế của chính phủ. Khi đó, phương trình (5) sẽ được viết lại như sau: CA = S – I CA = ( + )–I CA = (T – G) + –I CA = BD + – I (8) Phương trình (8) cho thấy nếu tiết kiệm và đầu tư tư nhân giữ nguyên không đổi thì một sự gia tăng trong thâm hụt ngân sách sẽ gây ra một tác động tương tự lên tài khoản vãng lai đúng với những lập luận mà lý thuyết Keynes đã chỉ ra.
Giả thuyết “tài khoản vãng lai mục tiêu” Trong khi thâm hụt ngân sách có thể gây ra thâm hụt tài khoản vãng lai ở giả thuyết thâm hụt kép thì cơ chế phản hồi thông tin giải thích mối quan hệ nhân quả theo chiều ngược lại từ thâm hụt tài khoản vãng lai đến thâm hụt ngân sách. Cơ chế phản hồi thông tin được giải thích theo cơ chế như sau: khi thâm hụt tài khoản vãng lai xảy ra sẽ hàm chứa thông tin là sự suy giảm của nền kinh tế nội địa vì nhập khẩu tăng trong khi xuất khẩu giảm. Điều này buộc chính phủ nước chủ nhà tiến hành kích thích nền kinh tế bằng cách tăng chi tiêu hoặc giảm thuế. Kết quả sẽ dẫn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.