Các Trường Hợp Hủy Bản Án Sơ Thẩm Để Xét Xử Lại Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Các trường hợp huỷ bản án sơ thẩm để xét xử lại của hội đồng phúc thẩm theo luật tố tụng hình sự, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thị Cẩm Hường
• Người hướng dẫn: TS. Lê Huỳnh Tấn Duy
• Trường học: Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Các Trường Hợp Huỷ Bản Án Sơ Thẩm Để Xét Xử Lại Của Hội Đồng Phúc Thẩm Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hủy Bản Án Sơ Thẩm Để Xét Xử Lại Pháp Lý

Trong quá trình xét xử, việc đảm bảo tính chính xác và công bằng là tối quan trọng. Tuy nhiên, không phải lúc nào các bản án sơ thẩm cũng hoàn toàn đúng đắn. Sai sót có thể xảy ra, dẫn đến oan sai và ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của người tham gia tố tụng. Do đó, quy định về hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại đóng vai trò then chốt trong việc khắc phục sai phạm, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Đây là một trong những biện pháp quan trọng, góp phần khắc phục những sai phạm của cấp sơ thẩm và nhằm đảm bảo tính đúng đắn trong thực tiễn áp dụng pháp luật, phù hợp với định hướng cải cách tư pháp ở nước ta và xu thế phát triển chung của thời đại. Trường hợp hủy bản án sơ thẩm do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng được kế thừa từ BLTTHS 2003 và được tách riêng thành một điểm độc lập của khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015.

1.1. Quy trình phúc thẩm và vai trò Hội đồng phúc thẩm

Quá trình xét xử phúc thẩm là giai đoạn quan trọng để xem xét lại tính đúng đắn của bản án sơ thẩm. Hội đồng phúc thẩm (HĐXXPT) có vai trò quyết định trong việc đánh giá lại chứng cứ, quy trình tố tụng và việc áp dụng pháp luật của cấp sơ thẩm. Quyền hạn của HĐXXPT bao gồm cả việc sửa, giữ nguyên hoặc hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại, nhằm đảm bảo không bỏ lọt tội phạm, tránh oan sai và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

1.2. Bản chất của Hủy Bản Án Sơ Thẩm trong Tố tụng hình sự

Việc hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại không chỉ là một thủ tục pháp lý đơn thuần, mà còn thể hiện sự kiểm tra, giám sát của cấp xét xử cao hơn đối với cấp xét xử thấp hơn. Mục đích chính là để đảm bảo quá trình tố tụng tuân thủ đúng quy định pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Việc hủy án để điều tra lại hay để xét xử lại phải dựa trên căn cứ pháp lý vững chắc, tránh lạm dụng, gây kéo dài vụ án và ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan.

II. Cách Xác Định Vi Phạm Tố Tụng Nghiêm Trọng Hướng Dẫn

Điểm c khoản 1 và điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 đều quy định “vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng” là căn cứ để HĐXXPT hủy BAST. Tuy nhiên điểm c khoản 1 Điều 358 BLTTHS 2015 là vi phạm thủ tục tố tụng trong giai đoạn điều tra, truy tố; điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 là vi phạm nghiêm trọng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm. Hậu quả của việc hủy BAST theo 02 căn cứ này cũng khác nhau, một là hủy BAST để điều tra lại, một là hủy BAST để xét xử lại. Khi HĐXXPT áp dụng điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 để hủy BAST xét xử lại thì phải nêu rõ vi phạm tố tụng của cấp sơ thẩm và vi phạm này xâm phạm đến quyền, lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng như thế nào hoặc làm ảnh hưởng đến việc xác định sự thật vụ án ra sao. Vấn đề mấu chốt trong quy định tại điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 là khái niệm và những dạng vi phạm được xem là “vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng” làm căn cứ để HĐXXPT hủy BAST xét xử lại.

2.1. Khái niệm Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng theo luật

BLTTHS 2003 chưa đưa ra khái niệm cụ thể về vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Tuy nhiên tại mục 4.4 Phần I Nghị quyết 04/2004/NQ-HĐTP ngày 05/11/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ ba “Xét xử sơ thẩm” của BLTTHS năm 2003 có giải thích: “Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là trường hợp BLTTHS quy định bắt buộc phải tiến hành hoặc tiến hành thủ tục đó, nhưng cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng bỏ qua hoặc thực hiện không đúng, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi của bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc làm cho việc giải quyết vụ án thiếu khách quan toàn diện.”

2.2. Các yếu tố cấu thành một Vi phạm nghiêm trọng

Để xác định một vi phạm tố tụng là nghiêm trọng, cần xem xét các yếu tố sau: (1) Vi phạm đó có tính bắt buộc theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự; (2) Cơ quan hoặc người tiến hành tố tụng đã bỏ qua hoặc thực hiện không đúng thủ tục đó; (3) Vi phạm đó xâm phạm nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng hoặc làm ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án. Thiếu một trong các yếu tố này, vi phạm có thể không được coi là nghiêm trọng đến mức phải hủy bản án sơ thẩm.

III. Các Trường Hợp Hủy Án Sơ Thẩm Do Vi Phạm Tố Tụng

Các vi phạm tố tụng nghiêm trọng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm có thể dẫn đến việc HĐXXPT hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại rất đa dạng. Các vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm như: xét xử không đúng thành phần HĐXXST, việc thu thập, đánh giá chứng cứ không khách quan, toàn diện hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền bào chữa của bị cáo.

3.1. Thành Phần Hội Đồng Xét Xử Sơ Thẩm Không Đúng

Một trong những vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là thành phần HĐXXST không đúng theo quy định của pháp luật. Ví dụ, vụ án hình sự xét xử bởi Hội thẩm nhân dân không đủ số lượng theo quy định, hoặc thẩm phán được phân công xét xử vụ án không đủ điều kiện theo luật định. Vi phạm này ảnh hưởng trực tiếp đến tính khách quan, công bằng của phiên tòa, là căn cứ để HĐXXPT hủy án.

3.2. Vi Phạm Quyền Bào Chữa Của Bị Cáo

Quyền bào chữa là một trong những quyền cơ bản của bị cáo trong tố tụng hình sự. Nếu trong quá trình xét xử sơ thẩm, bị cáo không được tạo điều kiện để thực hiện quyền này (ví dụ, không được mời luật sư, không được trình bày ý kiến, không được đối chất với nhân chứng...), đây là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, dẫn đến việc HĐXXPT hủy bản án sơ thẩm.

3.3. Thu thập Đánh giá Chứng Cứ không khách quan toàn diện

Việc thu thập, đánh giá chứng cứ phải tuân thủ theo quy định của BLTTHS, đảm bảo tính khách quan, toàn diện. Nếu tòa án sơ thẩm chỉ dựa vào một vài chứng cứ có lợi cho bên buộc tội, bỏ qua các chứng cứ gỡ tội cho bị cáo, hoặc sử dụng chứng cứ thu thập trái pháp luật, đây là vi phạm nghiêm trọng, có thể dẫn đến hủy án sơ thẩm.

IV. Sai Lầm Nghiêm Trọng Trong Áp Dụng Pháp Luật Cách Nhận Biết

Điểm đ khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 quy định về trường hợp hủy bản án sơ thẩm do có “sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật nhưng không thuộc trường hợp Hội đồng xét xử phúc thẩm sửa bản án”. Quy định này nhằm khắc phục những sai sót mang tính chuyên môn, liên quan đến việc giải thích và áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự, dân sự, hành chính... vào vụ án cụ thể. Việc xác định sai lầm này có nghiêm trọng hay không là một thách thức đối với HĐXXPT.

4.1. Thế nào là Sai Lầm Nghiêm Trọng Trong Áp Dụng

Một sai lầm trong áp dụng pháp luật được coi là nghiêm trọng khi nó dẫn đến việc xác định sai tội danh, sai khung hình phạt, hoặc ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Ví dụ, áp dụng điều luật không đúng với hành vi phạm tội, bỏ qua các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự, hoặc tính toán sai mức bồi thường thiệt hại.

4.2. Phân biệt Sai Lầm Có Thể Sửa và Sai Lầm Dẫn Đến Hủy Án

Không phải mọi sai lầm trong áp dụng pháp luật đều dẫn đến việc hủy bản án. Theo quy định của BLTTHS, nếu HĐXXPT có thể sửa chữa sai lầm đó mà không làm ảnh hưởng đến bản chất vụ án, không xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi của các bên, thì HĐXXPT sẽ sửa bản án chứ không hủy. Ngược lại, nếu sai lầm quá lớn, không thể khắc phục bằng việc sửa chữa, thì buộc phải hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Định Về Hủy Bản Án Sơ Thẩm

Để nâng cao hiệu quả và tính thống nhất trong việc áp dụng các quy định về hủy bản án sơ thẩm, cần có sự hoàn thiện hơn nữa trong hệ thống pháp luật. Điều này bao gồm việc ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể hóa các khái niệm, tiêu chí đánh giá, và đưa ra các ví dụ minh họa để giúp các thẩm phán, kiểm sát viên áp dụng pháp luật một cách chính xác và hiệu quả.

5.1. Cần thiết ban hành hướng dẫn cụ thể hơn về quy trình

Cần có hướng dẫn cụ thể về quy trình xem xét, đánh giá các vi phạm tố tụng, sai sót trong áp dụng pháp luật, và căn cứ để quyết định hủy bản án sơ thẩm. Hướng dẫn này cần nêu rõ các bước tiến hành, các tài liệu cần thu thập, và các yếu tố cần xem xét để đảm bảo tính khách quan, minh bạch trong quá trình ra quyết định.

5.2. Tăng cường đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ

Để nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ cho các thẩm phán, kiểm sát viên, cần tăng cường các khóa đào tạo, bồi dưỡng về pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là các quy định mới được sửa đổi, bổ sung. Cần chú trọng đến việc trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, phân tích các vụ án cụ thể để giúp cán bộ nắm vững kiến thức và kỹ năng áp dụng pháp luật.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Việc Hủy Bản Án Sơ Thẩm

Quy định về hủy bản án sơ thẩm là một công cụ quan trọng để đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong hệ thống tư pháp hình sự. Việc áp dụng đúng đắn và hiệu quả các quy định này sẽ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, củng cố lòng tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự nỗ lực không ngừng trong việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ, và tăng cường giám sát hoạt động xét xử.

6.1. Tầm quan trọng của sự thận trọng và trách nhiệm

Việc quyết định hủy bản án sơ thẩm là một quyết định quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của các bên liên quan. Do đó, HĐXXPT cần phải hết sức thận trọng, xem xét kỹ lưỡng mọi chứng cứ, tình tiết của vụ án, và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật. Quyết định hủy án phải dựa trên căn cứ vững chắc, tránh lạm dụng quyền hạn, gây ảnh hưởng đến uy tín của tòa án.

6.2. Hướng tới một hệ thống tư pháp công bằng minh bạch

Việc hoàn thiện và áp dụng hiệu quả các quy định về hủy bản án sơ thẩm là một bước tiến quan trọng hướng tới một hệ thống tư pháp công bằng, minh bạch. Một hệ thống tư pháp như vậy sẽ góp phần xây dựng một xã hội văn minh, thượng tôn pháp luật, nơi mọi người dân đều được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TRƯỜNG HỢP HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM HỦY BẢN ÁN SƠ THẨM ĐỂ XÉT XỬ LẠI DO CÓ VI PHẠM NGHIÊM TRỌNG THỦ TỤC TỐ TỤNG TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM 1. Quy định của luật tố tụng hình sự về trường hợp Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại do có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm Trong việc thực hiện xét xử, không phải lúc nào những BAST cũng hoàn toàn chính xác. Trên thực tế, không ít bản án có những sai sót, gây oan sai, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Do đó, các quy định về hủy bản án của Tòa án là một trong những biện pháp quan trọng, góp phần khắc phục những sai phạm của cấp sơ thẩm và nhằm đảm bảo tính đúng đắn trong thực tiễn áp dụng pháp luật, phù hợp với định hướng cải cách tư pháp ở nước ta và xu thế phát triển chung của thời đại trong giai đoạn hiện nay.

Trường hợp hủy BAST do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là trường hợp được kế thừa từ BLTTHS 2003 và được tách riêng thành một điểm độc lập của khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015, không đi cùng với trường hợp xét xử không đúng thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm như trước đây.2 * Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng Điểm c khoản 1 và điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 đều quy định “vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng” là căn cứ để HĐXXPT hủy BAST. Tuy nhiên điểm c khoản 1 Điều 358 BLTTHS 2015 là vi phạm thủ tục tố tụng trong giai đoạn điều tra, truy tố; điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 là vi phạm nghiêm trọng trong giai đoạn xét xử sơ thẩm. Hậu quả của việc hủy BAST theo 02 căn cứ này cũng khác nhau, một là hủy BAST để điều tra lại, một là hủy BAST để xét xử lại. Khi HĐXXPT áp dụng điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 để hủy BAST xét xử lại thì phải nêu rõ vi phạm tố tụng của cấp sơ thẩm và vi phạm này xâm phạm đến quyền, lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng như thế nào hoặc làm ảnh hưởng đến việc xác định sự thật vụ án ra sao.

Vấn đề mấu chốt trong quy định tại điểm b khoản 2 Điều 358 BLTTHS 2015 là khái niệm và những dạng vi phạm được xem là “vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng” làm căn cứ để HĐXXPT hủy BAST xét xử lại. 2 Điểm a khoản 2 Điều 250 BLTTHS 2003. 8 BLTTHS 2003 chưa đưa ra khái niệm cụ thể về vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Tuy nhiên tại mục 4.4 Phần I Nghị quyết 04/2004/NQ-HĐTP ngày 05/11/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ ba “Xét xử sơ thẩm” của BLTTHS năm 2003 có giải thích: “Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là trường hợp BLTTHS quy định bắt buộc phải tiến hành hoặc tiến hành thủ tục đó, nhưng cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng bỏ qua hoặc thực hiện không đúng, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi của bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án hoặc làm cho việc giải quyết vụ án thiếu khách quan toàn diện.”3 Về mặt ngôn ngữ, theo từ điển Tiếng Việt, xâm phạm là “động chạm đến quyền lợi của người khác”4; nghiêm trọng là “ở trong tính trạng xấu, gay go đến mức trầm trọng, có nguy cơ dẫn đến những hậu quả hết sức tai hại”5.

Có thể hiểu, xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng là từ hành vi vi phạm thủ tục tố tụng đó đã làm mất hoặc hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng (quyền và lợi ích do luật quy định) mà đáng ra họ phải được hưởng trọn vẹn; đồng thời trong một số trường hợp còn gây thiệt hại cho người tham gia tố tụng. Đến BLTTHS 2015 thì khái niệm về vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng được giải thích cụ thể tại điểm o khoản 1 Điều 4. Theo đó, “Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là việc cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ các trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và đã xâm hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng hoặc làm ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án.” Có thể nhận thấy nhà làm luật đã chuyển hoá khái niệm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng tại Nghị quyết 04/2004/NQ-HĐTP vào BLTTHS 2015, tuy nhiên có một số thay đổi như: - Về đối tượng bị ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp không còn liệt kê “bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan” mà gọi chung là người tham gia tố tụng. Tương ứng, BLTTHS 2015 có sửa đổi, bổ sung đối với quy định về người tham gia tố tụng, cụ thể tại 3 Tiểu mục 4.vn/dict/vn_vn/X%C3%A2m_ph%E1%BA%A1m, truy cập ngày 03/3/2021.vn/dict/vn_vn/Nghi%C3%AAm_tr%E1%BB%8Dng, truy cập ngày 03/3/2021.

9 điểm c khoản 1 Điều 4 BLTTHS 2015 “cá nhân, cơ quan, tổ chức tham gia hoạt động tố tụng”; Điều 55 quy định về “người tham gia tố tụng” gồm có 20 khoản tương ứng với những tư cách người tham gia tố tụng cụ thể. Như vậy, BLTTHS 2015 đã mở rộng hơn phạm vi đối tượng bị tác động bởi việc vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng so với Nghị quyết 04/2004/NQ-HĐTP; - Thay đổi cụm từ “việc giải quyết vụ án thiếu khách quan toàn diện” thành “việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án” phù hợp với chủ trương chính sách của nhà nước, Nghị quyết của Đảng. Đặt việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án là trọng tâm của ngành tư pháp nói chung và Tòa án nói riêng. - Cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng được thay đổi là “cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng” phù hợp với những quy định khác của BLTTHS 2015.6 - Việc vi phạm thủ tục tố tụng diễn ra trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử.

Đây là một chuỗi quá trình từ khi bắt đầu một vụ án cho đến khi kết thúc vụ án với sự tác động của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, bằng các hoạt động tố tụng theo quy định, từng bước giải quyết vụ án. - Và không chỉ là “bỏ qua, thực hiện không đúng” thủ tục tố tụng mà bao gồm cả việc “thực hiện không đầy đủ” thủ tục tố tụng cũng được xác định là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Theo quan điểm của tác giả, khi luật hoá quy định Nghị quyết 04/2004/NQ- HĐTP, BLTTHS 2015 đã đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh đồng thời phù hợp với những sửa đổi khác của Bộ luật này. Từ khái niệm trên phân tích cho thấy vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng có những đặc điểm sau: + Phải có hành vi không thực hiện những quy định bắt buộc trong BLTTHS; + Thực hiện không đúng, không đầy đủ theo trình tự, thủ tục quy định; + Xâm phạm nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng hoặc ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án.

Tuy nhiên, căn cứ vào đâu để xác định vi phạm thủ tục tố tụng đó nghiêm trọng đến mức cần phải hủy bản án để xét xử lại hay là tuy có vi phạm thủ tục tố tụng nhưng chưa nghiêm trọng chỉ cần sửa BAST hoặc giữ nguyên bản án và cấp sơ 6 BLTTHS 2015 bổ sung “cơ quan, người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra” – điểm a, điểm b khoản 1 Điều 4; Điều 35 BLTTHS 2015. 10 thẩm cần rút kinh nghiệm. Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ theo BLTTHS thì dễ dàng nhận ra bởi chỉ cần đối chiếu với quy định của BLTTHS đối với từng thủ tục tố tụng. Nhưng việc xác định mức độ xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng như thế nào thì được xem là nghiêm trọng thì chưa có mức định lượng cụ thể.

Thông tư liên tịch số 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP ngày 22/12/2017 (gọi tắt là Thông tư liên tịch số 02/2017) quy định việc phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong thực hiện một số quy định của BLTTHS về việc trả hồ sơ điều tra bổ sung có đề cập đến vấn đề vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Thông tư này không đưa ra khái niệm mà chỉ liệt kê một loạt những vi phạm được xem là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng cụ thể trong giai đoạn điều tra, truy tố và là căn cứ để xem xét trả hồ sơ điều tra bổ sung. Tuy nhiên, Thông tư có giải thích“xâm hại nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng là làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích chính đáng của người tham gia tố tụng, có thể gây ra cho họ thiệt hại về vật chất, tinh thần.”7 Mặc dù vậy, Thông tư không đưa ra mức định lượng cho việc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích chính đáng để đánh giá “nghiêm trọng”. Ngoài ra, có thể thấy có những trường hợp Thông tư xác định là có vi phạm thủ tục tố tụng nhưng cho rằng việc vi phạm này không xâm phạm quyền lợi hoặc không thể khắc phục thì không trả hồ sơ điều tra bổ sung8.

Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng đã được đề cập đến trong nội dung Dự thảo 1 năm 2020 Nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định của BLTTHS, BLTTDS và LTTHC về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao liên quan đến căn cứ kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm.