Chương 1: Những vấn đề lý luận về các tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự Chương 2: Quy đßnh của bá luật hình sự năm 2015 về các tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự và thực tißn áp dụng tại tỉnh Bắc Ninh Chương 3: Yêu cầu và giải pháp đảm bảo áp dụng đúng quy đßnh về các tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự 6 Ch°¢ng 1 NHĀNG VÂN ĐÀ LÝ LU¾N VÀ CÁC TÌNH TI¾T TNG N¾NG TRÁCH NHIâM HÌNH Sþ 1. Khái niãm, đ¿c đißm căa các tình ti¿t tng n¿ng trách nhiãm hình sÿ 1. Khái niệm trách nhiệm hình sự Trước khi bàn về khái niám các tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự chúng ta cần làm rõ khái niám trách nhiám hình sự. Trước đây, dưới góc tiếp cận theo Bá luật hình sự năm 1999 thì có thể hiểu <Trách nhiám hình sự là trách nhiám của người phạm tái phải chßu những hậu quả pháp lí bất lợi về hành vi phạm tái của mình=.
Hián nay, Bá luật hình sự năm 2015 đã bổ sung thêm quy đßnh chủ thể của tái phạm ngoài cá nhân là người phạm tái thì hián nay bao gồm cả pháp nhân thương mại nên khái niám trách nhiám hình sự cũng cần phải được hiểu đầy đủ là trách nhiám của người phạm tái hoặc pháp nhân thương mại phạm tái phạm chßu hậu quả pháp lý bất lợi do hành vi phạm tái của mình. Trách nhiám hình sự là mát dạng của trách nhiám pháp lý phản ánh mối quan há đặc biát giữa Nhà nước với người phạm tái khi người đó thực hián hành vi bß coi là tái phạm. Do vậy, <để nhận thức đầy đủ và toàn dián về trách nhiám hình sự, viác nghiên cứu khái niám trách nhiám hình sự không chỉ dừng lại ở trách nhiám của người phạm tái trước nhà nước mà cần được xem xét đồng thời từ hai góc đá thực hián hoạt đáng truy cứu trách nhiám hình sự từ phía Nhà nước và chßu trách nhiám hình sự từ phía người phạm tái. Tuy đều là hậu quả của viác phạm tái nhưng viác thực hián truy cứu trách nhiám hình sự từ phía Nhà nước mới đưa đến kết quả phải chßu trách nhiám 7 hình sự của người phạm tái.
Mối quan há này không chỉ được điều chỉnh bởi luật hình sự mà bởi cả luật tố tụng hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự. Những bián pháp cưỡng chế này có đặc điểm chung là đều gây ra những tác đáng bất lợi về pháp lý đối với người phạm tái nhằm giáo dục, cải tạo há trở thành người có ích cho xã hái, ngăn ngừa há phạm tái mới. Từ những phân tích trên, có thể hiểu: trách nhiám hình sự là mát dạng của trách nhiám pháp lý đồng thời là hậu quả pháp lý bất lợi cho người thực hián hành vi phạm tái với nái dung bao gồm viác phải chßu sự tác đáng của hoạt đáng truy cứu trách nhiám hình sự, chßu bß kết tái, chßu bián pháp cưỡng chế của trách nhiám hình sự (hình phạt, bián pháp tự pháp) và chßu mang án tích. Khái niệm các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự Hián nay, có rất nhiều quan điểm về vấn đề này, mßi mát tác giả, mßi mát công trình nghiên cứu khoa hác lại có mát nhận đßnh riêng về đßnh nghĩa tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự.
Theo quan điểm của tác giả Kiều Đình Thụ trong cuốn sách <Tìm hiểu luật hình sự Viát Nam= ghi nhận: <Tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự có ảnh hưởng tới mức đá nguy hiểm của mát tái phạm trong các trường hợp cụ thể khác nhau và có ý nghĩa khi quyết đßnh hình phạt vì chúng. làm tăng gần mức hình phạt cần áp dụng với tái phạm đã thực hián trong giới hạn khung hình phạt mà luật quy đßnh với tái phạm đó= [28]. Ngoài ra, còn có rất nhiều những hác giả, những nhà nghiên cứu khoa hác khác cũng đưa ra những đßnh nghĩa về tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự trong các bài viết, hay công trình nghiên cứu của mình. Theo quan điểm của PGS.TS Dương Tuyết Miên thì: <Tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự là những tình tiết được quy đßnh trong Bá luật hình 8 sự phản ảnh mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi phạm tái, khả năng cải tạo giáo dục của người phạm tái=.
Những đßnh nghĩa mà tác giả luận văn đã chán lác và đưa ở trên, đều thể hián được những đặc trưng cơ bản của tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự. Chính là tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự là những tình tiết được ghi nhận trong luật hình sự Viát Nam, có ý nghĩa trong viác làm tăng lên mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi phạm tái, làm tăng lên trách nhiám hình sự mà bản thân người phạm tái phải gánh chßu. Tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự cũng là cơ sở để có thể phân hóa trách nhiám hình sự, phân hóa hình phạt. Cho dù dưới hình thức đßnh nghĩa nào, thì các tác giả trong những công trình nghiên cứu của mình cũng mong muốn thể hián được bản chất của loại tình tiết này.
Ngoài ra, tác giả Đinh Văn Quế đưa ra quan điểm như sau: <Tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự là những tình tiết trong mát vụ án cụ thể làm tăng mức đá nghiêm tráng của hành vi phạm tái và người phạm tái phải chßu mát hình phạt nghiêm khắc hơn trong mát khung hình phạt=. Với nhận đßnh về tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự của tác giả Đinh Văn Quế có thể thấy có sự khác biát so với những đßnh nghĩa được nêu lên trước đó. Tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự theo cách hiểu của tác giả này là tình tiết trong thực tißn của vụ án cụ thể. Nếu như những đßnh nghĩa trước đều nói rằng tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự là những tình tiết được quy đßnh trong Bá luật hình sự thì nhận đßnh của Thẩm phán, chánh án Tòa hình sự, Tòa án nhân dân tối cao Đinh Văn Quế cho rằng đây là những tình tiết trong thực tißn của vụ án.
Theo tác giả nhận thấy, tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự là những tình tiết làm tăng lên mức đá nguy hiểm cho xã hái của trường hợp phạm tái cụ thể khi trong vụ án đó có tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự. 9 Viác tăng lên mức đá nguy hiểm này cũng đồng thời làm tăng lên trách nhiám pháp lý đối với người phạm tái phải gánh chßu. Chính vì vậy, viác quy đßnh và áp dụng hết sức thận tráng đối với những tình tiết này là điều cần thiết được đặt ra. Nếu theo nhận đßnh của tác giả Đinh Văn Quể chỉ cần trong mát vụ án cụ thể có tình tiết làm tăng mức đá nghiêm tráng của hành vi phạm tái và người phạm tái phải chßu mát hình phạt nghiêm khắc hơn trong mát khung hình phạt thì được xác nhận là tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự là chưa phù hợp bởi theo nguyên tắc thì Tòa án chi được áp dụng những tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự được quy đßnh tại khoản 1, Điều 52, Bá luật hình sự năm 2015.
Ngoài những tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự này thì không được tự ý áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự khác. Nếu chỉ trong mát vụ án có xuất hián tình tiết khác đáp ứng các điều kián về tăng mức đá nguy hiểm của hành vi và khiến người phạm tái chßu hình phạt nghiêm khắc hơn trong mát khung hình phạt nhưng tình tiết đó không được quy đßnh tại Bá luật hình sự năm 2015 thì cũng không được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự. Tổng hợp những quan điểm trên cùng với viác xem xét tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự trong Bá luật hình sự năm 2015, tác giả nhận thấy tình tiết được quy đßnh có thể được chia thành 2 loại chính là những tình tiết có ảnh hưởng đáng kể đến mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi phạm tái và những tình tiết phản ánh khả năng cải tạo, giáo dục của người phạm tái. Tình tiết này đều có đặc điểm chung là những tình tiết có ý nghĩa làm tăng lên mức đá trách nhiám hình sự của người phạm tái.
Từ đó tác giả luận văn đã khái quát hóa thành khái niám liên quan đến tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự như sau : Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là những tình tiết được quy định trong Bộ luật hình sự, phản ánh mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, khả năng cải tạo giáo dục của người phạm tội. 10 Trên tất cả có thể thấy được những ý nghĩa quan tráng của tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự trong viác quyết đßnh hình phạt là làm tăng hình phạt trong giới hạn mát khung hình phạt nhất đßnh. Không giống như khi áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiám hình sự, cho phép Tòa án có thể coi những tình tiết không thuác các trường hợp được ghi nhận trong Bá luật hình sự là tình tiết giảm nhẹ trách nhiám hình sự, (được áp dụng khi ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án). Khi áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự hướng áp dụng này không được sử dụng.
Có nghĩa là Tòa án sẽ không được phép tự áp dụng tình tiết tăng nặng giống như với tình tiết giảm nhẹ trách nhiám hình sự. Chỉ có những tình tiết được quy đßnh tại Điều 52, Bá luật hình sự năm 2015, mới được coi là những tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự .Viác quy đßnh chỉ được áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự được ghi nhận tại Điều 52, Bá luật hình sự năm 2015, không chỉ hướng dẫn cho các Tòa án đánh giá đúng mức đá nguy hiểm cho xã hái của hành vi phạm tái, nhân thân người phạm tái để từ đó tuyển mát hình phạt phù hợp mà còn đảm bảo viác áp dụng thống nhất tình tiết tăng nặng này trong phạm vi cả nước. Hơn nữa, điều này cũng lý giải đường lối pháp luật của quốc gia, thể hián thái đá cẩn tráng của Nhà nước trong viác gia tăng trách nhiám hình sự, nhưng lại chấp nhận mở ráng khả năng khoan hồng đối với người phạm tái. Đồng thời, viác quy đßnh chỉ áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự có trong Bá luật hình sự giúp tránh đi viác những người áp dụng pháp luật có thể lạm dụng những tình tiết tăng nặng trách nhiám hình sự để làm xấu đi tình trạng pháp lý của người phạm tái khi không có căn cứ xác đáng.