Các giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ nước ngoài việt nam

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Các giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp nhằm cải thiện kết quả hoạt động chuyển giao công nghệ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Đại học Ngoại thương
• Đề tài: Các Giải Pháp Lựa Chọn Công Nghệ Thích Hợp Nhằm Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Chuyển Giao Công Nghệ Nước Ngoài Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG NGHỆ, CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ
• 1.1. Khái niệm về công nghệ
• 1.2. Các yếu tố cấu thành công nghệ
• 1.3. Các thuộc tính (đặc điểm) của công nghệ
• 1.4. Phân loại công nghệ
• 1.5. Xu hướng phát triển của công nghệ thế giới hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG NGHỆ VÀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ TẠI VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP LỰA CHỌN CÔNG NGHỆ THÍCH HỢP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển giao công nghệ nước ngoài vào Việt Nam

Chuyển giao công nghệ nước ngoài là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Việt Nam. Hoạt động này không chỉ giúp nâng cao trình độ công nghệ mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao trong chuyển giao công nghệ, cần có những giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp. Việc lựa chọn công nghệ phù hợp sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

1.1. Khái niệm và vai trò của chuyển giao công nghệ

Chuyển giao công nghệ là quá trình chuyển nhượng quyền sử dụng công nghệ từ một bên (thường là nước phát triển) sang bên khác (thường là nước đang phát triển). Vai trò của chuyển giao công nghệ rất quan trọng, giúp Việt Nam tiếp cận với công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất và kinh doanh.

1.2. Lợi ích của việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài

Việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, bao gồm việc cải thiện năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, nó còn giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với các kỹ thuật và quy trình sản xuất hiện đại.

II. Những thách thức trong hoạt động chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Mặc dù chuyển giao công nghệ mang lại nhiều lợi ích, nhưng Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình này. Các doanh nghiệp thường thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong việc lựa chọn công nghệ phù hợp. Điều này dẫn đến việc không tận dụng được tối đa lợi ích từ công nghệ được chuyển giao.

2.1. Thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm trong việc thực hiện chuyển giao công nghệ. Điều này khiến họ gặp khó khăn trong việc đánh giá và lựa chọn công nghệ phù hợp với nhu cầu sản xuất của mình.

2.2. Khó khăn trong việc thích ứng với công nghệ mới

Việc thích ứng với công nghệ mới cũng là một thách thức lớn. Nhiều doanh nghiệp không có đủ nguồn lực để đào tạo nhân viên, dẫn đến việc không thể khai thác hiệu quả công nghệ được chuyển giao.

III. Các giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp cho doanh nghiệp Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ, các doanh nghiệp cần áp dụng những giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp. Việc này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Đánh giá nhu cầu và khả năng của doanh nghiệp

Trước khi lựa chọn công nghệ, doanh nghiệp cần đánh giá rõ ràng nhu cầu và khả năng của mình. Việc này giúp xác định công nghệ nào là phù hợp nhất với điều kiện thực tế của doanh nghiệp.

3.2. Nghiên cứu và phân tích công nghệ

Doanh nghiệp cần tiến hành nghiên cứu và phân tích các công nghệ hiện có trên thị trường. Việc này giúp họ có cái nhìn tổng quan về các lựa chọn công nghệ và đưa ra quyết định chính xác hơn.

3.3. Tìm kiếm đối tác chuyển giao công nghệ uy tín

Lựa chọn đối tác chuyển giao công nghệ uy tín là một yếu tố quan trọng. Doanh nghiệp cần tìm kiếm các đối tác có kinh nghiệm và đáng tin cậy để đảm bảo rằng công nghệ được chuyển giao sẽ mang lại hiệu quả cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển giao công nghệ

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã áp dụng thành công các giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc lựa chọn công nghệ phù hợp không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm.

4.1. Các mô hình thành công trong chuyển giao công nghệ

Một số doanh nghiệp đã áp dụng thành công mô hình chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, giúp họ nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Những mô hình này có thể được nhân rộng cho các doanh nghiệp khác.

4.2. Kết quả đạt được từ chuyển giao công nghệ

Kết quả từ hoạt động chuyển giao công nghệ cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Nhiều doanh nghiệp đã có thể mở rộng thị trường và tăng trưởng doanh thu nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Chuyển giao công nghệ nước ngoài vào Việt Nam là một hoạt động cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Để nâng cao hiệu quả hoạt động này, các doanh nghiệp cần có những giải pháp lựa chọn công nghệ thích hợp. Tương lai của chuyển giao công nghệ tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp.

5.1. Tương lai của chuyển giao công nghệ tại Việt Nam

Trong tương lai, chuyển giao công nghệ sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp cải thiện quy trình sản xuất và tạo ra sản phẩm chất lượng cao.

5.2. Định hướng phát triển công nghệ trong thời gian tới

Định hướng phát triển công nghệ trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển trong nước, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp hợp tác với các đối tác nước ngoài để chuyển giao công nghệ hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, năng lực khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt quyết định năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Thực tế đánh giá cho thấy trình độ công nghệ của Việt Nam vào cuối thập niên 1990 vẫn còn lạc hậu so với mặt bằng chung của thế giới từ 50 đến 100 năm, tương đương độ trễ từ 2 đến 5 thế hệ kỹ thuật tùy từng phân ngành. Năng suất lao động xã hội bình quân chỉ bằng khoảng 30% mức trung bình thế giới, trong khi thang điểm đánh giá công nghệ của các doanh nghiệp Nhật Bản dành cho Việt Nam chỉ đạt 1,9 trên 5 điểm, đứng thứ 9 trên 10 quốc gia ASEAN.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những lỗ hổng lý luận và thực tiễn trong hoạt động tiếp nhận công nghệ ngoại nhập, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn công nghệ thích hợp. Mục tiêu cụ thể nhằm xác lập các tiêu chí đánh giá công nghệ đồng bộ, tiến bộ và tương thích với nguồn lực nội địa; đồng thời hạn chế các rủi ro kinh tế như tình trạng đội giá thiết bị và chuyển giao công nghệ gây ô nhiễm môi trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1995 đến năm 2000, mở rộng định hướng đến năm 2005 tại các doanh nghiệp công nghiệp nhà nước, doanh nghiệp liên doanh có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư, hướng tới nâng tỷ trọng đóng góp của công nghệ vào tốc độ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận hoạt động chuyển giao công nghệ dựa trên lý thuyết cấu thành công nghệ hiện đại của Ủy ban Kinh tế Xã hội Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) và Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO). Theo mô hình này, công nghệ là một chỉnh thể hữu cơ gồm 4 thành phần tương tác chặt chẽ:

• Thành phần kỹ thuật hay phần cứng (Technoware): Hệ thống máy móc, thiết bị và công cụ sản xuất trực tiếp.
• Thành phần con người (Humanware): Kỹ năng, kinh nghiệm sản xuất, kỷ luật lao động và tư duy sáng tạo của đội ngũ nhân lực.
• Thành phần thông tin (Inforware): Tài liệu thiết kế kỹ thuật, bản vẽ, công thức sáng chế, bí quyết quy trình và dữ liệu vận hành.
• Thành phần tổ chức và thiết chế (Orgaware): Cơ cấu quản lý, phân bổ nguồn lực, kiểm soát quy trình và liên kết vận hành.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết vòng đời công nghệ (Technology Life Cycle) gồm 4 giai đoạn nối tiếp: Nghiên cứu, Triển khai, Sản xuất và Thương mại hóa. Điểm bão hòa của chu kỳ công nghệ luôn xuất hiện trước chu kỳ sống của sản phẩm, đòi hỏi doanh nghiệp phải tiến hành đổi mới kỹ thuật ngay trong giai đoạn tăng trưởng. Luận văn cũng kết hợp mô hình "Đàn sếu bay" để phân tích quy luật dịch chuyển công nghệ từ các nước phát triển sang các nước công nghiệp mới và các quốc gia đang phát triển. Hoạt động định giá công nghệ được soi chiếu theo khung pháp lý quy định tại Nghị định số 45/1998/NĐ-CP, căn cứ trên mức giới hạn trần từ 0 đến 5% giá bán tịnh hoặc từ 0 đến 25% lợi nhuận sau thuế trong thời hạn hợp đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chặt chẽ giữa tổng hợp lý luận và phân tích định lượng thực chứng. Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập toàn diện từ các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường, Bộ Công nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng các khảo sát chuyên sâu từ Viện Nghiên cứu Kinh tế và các tạp chí khoa học chuyên ngành.

Cỡ mẫu khảo sát của đề tài bao gồm 2.292 doanh nghiệp nhà nước trên toàn quốc và tập mẫu sâu 727 dây chuyền thiết bị tại 42 nhà máy công nghiệp thuộc Bộ Công nghiệp. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp mẫu cụm được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các ngành kinh tế then chốt: Cơ khí chế tạo, luyện kim, hóa chất, vật liệu xây dựng, dệt may và bưu chính viễn thông. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp so sánh định chuẩn (benchmarking) với các chỉ số năng lực của các nước trong khu vực Đông Nam Á và phân tích hồi quy tương quan chi phí - hiệu quả. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm nhận diện chính xác độ chênh lệch công nghệ, loại bỏ các biến số phi công nghệ để xác định đúng giá trị thực tế của tài sản vô hình trong các thương vụ chuyển giao quốc tế giai đoạn 1995 - 2000.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng năng lực công nghệ và hoạt động chuyển giao công nghệ tại Việt Nam qua khảo sát thực tế bộc lộ 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, trình độ trang thiết bị của nền sản xuất trong nước vô cùng phân tán và lạc hậu nghiêm trọng. Trong số 2.292 doanh nghiệp nhà nước được điều tra, có tới 1.217 đơn vị sử dụng máy móc thiết bị hỗn tạp có nguồn gốc từ gần 20 quốc gia khác nhau. Khảo sát 727 dây chuyền tại 42 nhà máy cho thấy 70% thiết bị mới nhập khẩu thuộc thế hệ chế tạo từ những năm 1950 - 1960, trên 70% đã hết thời hạn khấu hao và 50% là thiết bị đã qua tân trang lại. Tỷ lệ tự động hóa trong các doanh nghiệp công nghiệp nhà nước chỉ đạt mức khiêm tốn 3%, trong khi tỷ lệ sử dụng thiết bị bán cơ khí chiếm tới 39%.

Thứ hai, suất tiêu hao năng lượng và nguyên vật liệu trên một đơn vị sản phẩm ở mức rất cao, làm triệt tiêu lợi thế cạnh tranh. Tiêu hao năng lượng so với mức trung bình thế giới ở ngành cơ khí bằng 120%, dệt may may mặc đạt 127%, công nghiệp giấy là 126%, than đá lên tới 175% và sản xuất xăm lốp cao su chạm ngưỡng 204%. Riêng ngành luyện kim đen, mức tiêu hao điện năng của các lò điện hồ quang dao động từ 900 đến 1.000 kWh cho mỗi tấn thép, gấp đôi mức chuẩn 400 đến 500 kWh/tấn của các nhà máy tiên tiến trên thế giới.

Thứ ba, thị trường chuyển giao công nghệ tồn tại tình trạng bất cân xứng thông tin dẫn đến tổn thất tài chính nặng nề. Do thiếu hụt chuyên gia thẩm định độc lập, các đối tác nước ngoài thường xuyên nâng khống giá trị tài sản cố định góp vốn. Kiểm toán tại 12 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cho thấy 6 đơn vị có mức chênh lệch giá khai khống lên tới 14 triệu USD. Thống kê tại 42 liên doanh thuộc Bộ Công nghiệp ghi nhận tổng giá trị thiệt hại do nhập khẩu máy móc cũ tân trang ước tính lên đến 50 triệu USD.

Thứ tư, nguồn nhân lực và nguồn lực tài chính đầu tư cho nghiên cứu và triển khai (R&D) còn nhiều hạn chế. Mặc dù cả nước có gần 9.000 tiến sĩ và hơn 45.000 cán bộ khoa học, tỷ trọng cán bộ trực tiếp hoạt động nghiên cứu trong khu vực doanh nghiệp chỉ đạt 32%, thấp hơn nhiều so với Thái Lan (58,2%) và Hàn Quốc (48%). Ngân sách nhà nước thực chi cho hoạt động khoa học công nghệ chỉ đạt khoảng 1% tổng chi ngân sách, tương đương mức kinh phí dưới 1.000 USD/năm cho mỗi cán bộ nghiên cứu, chỉ bằng 1/18 của Thái Lan (18.000 USD) và 1/53 của Singapore (53.000 USD).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý lỏng lẻo, thiếu quy trình thẩm định công nghệ bắt buộc trước khi cấp phép đầu tư. Các số liệu có thể được hệ thống hóa trực quan qua bảng so sánh đa ngành và biểu đồ phân bổ mức độ cơ giới hóa, phản ánh bức tranh phân hóa rõ nét giữa khu vực nội địa và khu vực FDI.

+-------------------------------------------------------------------+
|              MỨC ĐỘ TỰ ĐỘNG HÓA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM         |
+-----------------------------+-------------------+-----------------+
| Phân loại doanh nghiệp      | Tự động hóa (%)   | Bán tự động (%) |
+-----------------------------+-------------------+-----------------+
| Doanh nghiệp Nhà nước       | 3%                | 39%             |
| Doanh nghiệp có vốn FDI     | 40%               | 45%             |
+-----------------------------+-------------------+-----------------+

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam nằm trong nhóm tiếp nhận công nghệ thụ động, chủ yếu thu hút các ngành công nghiệp thâm dụng lao động đơn giản theo làn sóng chuyển dịch của các nước công nghiệp mới. Hậu quả đi kèm là gánh nặng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Điển hình tại Khu công nghiệp Biên Hòa với 65 nhà máy, lượng nước thải xả trực tiếp ra sông Đồng Nai vượt quá 26.000 m3 mỗi ngày đêm với tải lượng BOD lên tới 15.091 kg/ngày. Tình trạng này khẳng định rằng nếu không chủ động thiết lập tiêu chuẩn công nghệ thích hợp, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ biến thành bãi thải công nghệ lạc hậu của thế giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận và làm chủ công nghệ nước ngoài, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và quy trình thẩm định giá trị công nghệ chuyển giao. Bộ Khoa học Công nghệ cần phối hợp cùng Bộ Tài chính ban hành quy chế bắt buộc giám định độc lập đối với mọi dây chuyền thiết bị nhập khẩu phục vụ dự án FDI. Áp dụng chuẩn trần chi phí bản quyền theo phương pháp giá bán tịnh (Net Selling Price) từ 0 đến 5% hoặc tối đa 25% lợi nhuận sau thuế theo đúng tinh thần Nghị định 45/1998/NĐ-CP. Mục tiêu đến năm 2005 giảm tỷ lệ khai khống giá thiết bị xuống dưới 5% tại các liên doanh mới thành lập.

Thứ hai, gia tăng tỷ trọng phân bổ ngân sách và hiện đại hóa cơ sở vật chất cho hoạt động R&D. Quốc hội và Chính phủ cần thực hiện nghiêm túc mục tiêu dành trọn vẹn 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho sự nghiệp khoa học công nghệ, tương đương mức trên 1.350 tỷ đồng mỗi năm. Nâng mức kinh phí nghiên cứu bình quân lên tối thiểu 5.000 USD/cán bộ/năm trong giai đoạn 2003 - 2005, đồng thời ưu tiên nguồn vốn phát triển các công nghệ lõi như công nghệ sinh học nông nghiệp và vật liệu mới.

Thứ ba, tái cấu trúc mạng lưới liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các hiệp hội ngành nghề triển khai chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ cho 100% cán bộ quản lý kỹ thuật tại các tổng công ty nhà nước trước năm 2005. Nâng tỷ trọng cán bộ khoa học làm việc trực tiếp tại khu vực sản xuất từ mức 32% lên trên 45% nhằm thúc đẩy khả năng giải mã và nội địa hóa công nghệ nhập khẩu.

Thứ tư, siết chặt tiêu chuẩn môi trường và kiên quyết loại bỏ các công nghệ xả thải độc hại. Bộ Tài nguyên và Môi trường thiết lập hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt, từ chối cấp phép cho các thiết bị công nghệ đã qua sử dụng trên 10 năm hoặc có mức tiêu hao năng lượng vượt quá 120% định mức quốc tế. Phấn đấu đến năm 2005, 100% các khu công nghiệp tập trung phải xây dựng hoàn chỉnh hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn xả thải an toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các phát hiện thực chứng của công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Các chuyên viên tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương có thể khai thác hệ thống dữ liệu điều tra thực trạng 2.292 doanh nghiệp để xây dựng danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao và hoàn thiện các quy định kiểm soát chuyển giá tài sản vô hình.
2. Ban lãnh đạo và giám đốc kỹ thuật tại các doanh nghiệp: Cung cấp phương pháp luận chọn lọc công nghệ thích hợp, công thức tính toán giá bán tịnh và kỹ năng thương lượng điều khoản hợp đồng nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư máy móc, tránh bẫy nhập khẩu dây chuyền tân trang kém chất lượng.
3. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về cấu trúc 4 thành phần công nghệ (THIO), mô hình chu kỳ sống và các bài học kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu mở rộng.
4. Chuyên viên tư vấn pháp lý và đàm phán thương mại quốc tế: Cung cấp case study thực tế về các vụ việc khai khống giá trị tài sản vô hình, giúp xây dựng cấu trúc hợp đồng chuyển giao công nghệ chặt chẽ, bảo vệ tối đa quyền lợi của đối tác trong nước.

Câu hỏi thường gặp

Công nghệ thích hợp (Appropriate Technology) được định nghĩa như thế nào trong luận văn?

Công nghệ thích hợp là công nghệ vừa đáp ứng mục tiêu sản xuất, đảm bảo hiệu quả kinh tế - kỹ thuật, vừa tương thích tối ưu với điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái, trình độ nhân lực và chiến lược phát triển của quốc gia tiếp nhận tại từng thời điểm. Trong thực tế, công nghệ tiên tiến nhất chưa chắc đã là công nghệ thích hợp nhất nếu chi phí quá cao hoặc vượt quá năng lực vận hành nội địa.

Tại sao doanh nghiệp Việt Nam thường chịu thiệt hại về giá cả khi tiếp nhận công nghệ nước ngoài?

Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp thiếu hụt thông tin về thị trường công nghệ quốc tế, hạn chế kinh nghiệm đàm phán và thiếu cơ chế giám định độc lập. Nhiều đối tác nước ngoài lợi dụng hình thức góp vốn bằng máy móc cũ tân trang để nâng khống giá trị lên gấp nhiều lần, gây thất thoát ngoại tệ và làm giảm tỷ lệ phân chia lợi nhuận của phía đối tác trong nước.

Các thành phần chính cấu thành nên một hệ thống công nghệ hoàn chỉnh là gì?

Theo mô hình chuẩn của UNIDO và ESCAP, công nghệ bao gồm 4 thành phần không thể tách rời: Thiết bị phần cứng (Technoware), Con người (Humanware), Thông tin dữ liệu (Inforware) và Thiết chế tổ chức quản lý (Orgaware). Chuyển giao công nghệ toàn diện đòi hỏi phải chuyển giao đồng bộ cả 4 thành phần này thay vì chỉ nhập khẩu máy móc thuần túy.

Phương thức thanh toán chuyển giao công nghệ nào mang lại sự an toàn cao nhất cho bên nhận?

Phương thức trả kỳ vụ (Royalty) tính theo tỷ lệ phần trăm từ 0 đến 5% trên giá bán tịnh hoặc từ 0 đến 25% lợi nhuận sau thuế được đánh giá là an toàn và tối ưu nhất. Cơ chế này gắn liền quyền lợi và trách nhiệm của bên giao với hiệu quả vận hành thực tế của dây chuyền trong suốt thời gian hiệu lực hợp đồng.

Hoạt động chuyển giao công nghệ giai đoạn 1995 - 2000 đã tác động như thế nào đến môi trường?

Do nhập khẩu ồ ạt nhiều dây chuyền thiết bị lạc hậu thuộc thế hệ 1950 - 1960 chưa có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, nhiều khu vực công nghiệp đã gây ô nhiễm nghiêm trọng. Điển hình như nồng độ khí Clo tại một số nhà máy hóa chất vượt tiêu chuẩn cho phép từ 15 đến 30 lần, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái và sức khỏe người lao động.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu trúc 4 thành phần công nghệ và các quy luật chuyển giao quốc tế trong bối cảnh công nghiệp hóa.
• Phản ánh trung thực bức tranh công nghệ Việt Nam với độ trễ từ 50 đến 100 năm so với thế giới và chỉ 3% doanh nghiệp nhà nước đạt mức độ tự động hóa.
• Nhận diện rõ các lỗ hổng quản lý dẫn đến thất thoát hàng chục triệu USD từ việc nâng khống giá máy móc và nhập khẩu dây chuyền gây ô nhiễm.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp nâng chi tiêu R&D lên mức 2% ngân sách nhà nước và áp dụng cơ chế giám định độc lập trước năm 2005.
• Đóng góp nguồn tư liệu tham khảo thực chứng quý giá cho công tác nghiên cứu học thuật và xây dựng chiến lược phát triển công nghệ quốc gia.

Các doanh nghiệp và nhà quản lý hãy chủ động áp dụng các bộ chỉ tiêu công nghệ thích hợp ngay hôm nay để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao sức cạnh tranh trên trường quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I Một số Lý luận chung về công nghệ, chuyển giao công nghệ I. Khái niệm về công nghệ. Công nghệ là gí? Có nhiều định nghĩa khác nhau về công nghệ. Mỗi định nghĩa đề cập đến công nghệ ở những phương diện khác nhau.

 Công nghệ theo cách hiểu của các nhà khoa học thí “công nghệ” là hệ thống các giải pháp được tạo nên bởi sự ứng dụng các tri thức khoa học để giải quyết một vấn đề thực tiễn.  Theo các nhà quản lý và các nhà kinh tế học nói một cách tổng quát “công nghệ” là hệ thống kiến thức về quy trính và kỹ thuật chế biến vật chất hoặc chế biến thông tin nhằm biến đổi các nguồn lực tự nhiên thành các nguồn lực sử dụng  Theo tổ chức phát triển công nghiệp liên hiệp quốc UNIDO ( United Nations Industrial Development Orgnization) “công nghệ” là việc áp dụng khoa học vào công nghệ bằng cách sử dụng những nghiên cứu và xử lý có một hệ thống và có phương pháp.  Theo Uỷ ban kinh tế xã hội Châu á-Thái Bính Dương ESCAP ( Economic and Social Commision for Asia and Pacific), “công nghệ” bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo hoặc dịch vụ công nghiệp, dịch vụ quản lý, công nghệ luôn luôn gắn liền với quá trính sản xuất trực tiếp. Định nghĩa này đã được mở rộng khái niệm ứng dụng của công nghệ vào các lĩnh vực quản lý và dịch vụ.

Định nghĩa này được áp dụng rộng rãi, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của quan niệm về công nghệ. Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m §øc H-ng - Trung 4 - K37D  Về phương diện kinh doanh khái niệm "công nghệ " được định nghĩa như sau: “Công nghệ” là hệ thống các giải pháp mà con người sử dụng trong quá trính thực hiện, như chế tạo một sản phẩm, xây dựng một công trính hay thực hiện một dịch vụ. Như chúng ta điều biết, khoa học và công nghệ khác nhau về bản chất mặc dù có quan hệ ngày càng mật thiết. Khoa học nhằm đạt đến sự tiến bộ của nhận thức trong khi đó công nghệ áp dụng nhận thức nhằm tím cách biến đổi thực tại.

Khoa học thường gắn với các khám phá, công nghệ gắn với hàng hoá dịch vụ. Công nghệ luôn là loại hàng hoá vô hính được mua bán trên thị trường thông qua hoạt động chuyển giao công nghệ. Các yếu tố cấu thành công nghệ. Hình thái vật chất của công nghệ.

Hính thái vật chất của công nghệ được gọi là phần cứng (hardware) hay gọi tắt là trang thiết bị (technoware) bao gồm máy móc thiết bị, công cụ, hạ tầng kỹ thuật (các giải pháp đã được vật chất hoá). Thông tin là các sơ đồ, bản vẽ, thuyết minh, quy trính, phương pháp dự án, mô tả sáng chế, chỉ dẫn kỹ thuật… được thể hiện trong các ấn phẩm và các phương tiện lưu trữ thông tin khác. Phần thông tin rất quan trọng nó quyết định phần lớn sự thành công hay thất bại của chuyển giao công nghệ. Nó được tiến hành tím kiếm trong một thời gian dài và được hoàn thiện trước thời gian ký hợp đồng.

Thiết chế là cơ cấu tổ chức, quản lý, là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển giao công nghệ bao gồm sự liên hệ, bố trì sắp xếp, đào tạo đội ngũ… Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m §øc H-ng - Trung 4 - K37D cho các hoạt động như phân chia nguồn lực, tạo mạng lưới, lập kế hoạch, kiểm tra, tiến hành. Yếu tố con người (Humanware) Yếu tố con người bao gồm kiến thức, kỹ năng công nghệ, kinh nghiệm sản xuất, kỷ luật sản xuất và tình sáng tạo. Ba yếu tố thông tin, thiết chế, yếu tố con người gộp lại gọi là phần mềm của công nghệ (Software) 3. Các thuộc tính (đặc điểm) của công nghệ.

Công nghệ là một loại hàng hoá trên thị trường với tư cách là một hệ thống công cụ chế biến vật chất và chế biến thông tin, hàng hoá công nghệ có thuộc tình riêng. Những thuộc tình này do 4 yếu tố cơ bản của công nghệ tạo nên, nó quyết định và ảnh hưởng trực tiếp tới việc mua, bán, đánh giá, định giá, trao đổi, sử dụng công nghệ.1 Tính hệ thống: Tình hệ thống thể hiện ở chỗ bất cứ một công nghệ nào cũng hàm chứa trong đó mối quan hệ hữu cơ giữa bốn yêú tố cấu thành nên nó. Trang thiết bị là cốt lõi của bất kỳ sự chuyển đổi. Nó được phát triển, lắp đặt, vận hành bởi con người.

Yếu tố con người là yếu tố chủ chốt của bất kỳ thao tác chuyển đổi, nó được phần thông tin hướng dẫn. Thông tin được tạo ra và được con người sử dụng để quyết định và vận hành trang thiết bị. Thiết chế tiếp nhận và kiểm soát phần thông tin, phần con người và phần trang thiết bị để tiến hành quá trính chuyển đổi. Bốn yếu tố này liên kết trực tiếp với nhau.

Trong đó yếu tố con người là phần tối quan trọng của công nghệ. Tình hệ thống thể hiện trính tự, bước thực hiện theo một chu trính nghiêm ngặt, theo quy trính, thời gian, địa điểm. trong từng yếu tố. Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m §øc H-ng - Trung 4 - K37D Sự tương tác giữa các yếu tố của công nghệ được thể hiện trong sơ đồ sau.

Sự tương tác giữa các thành phần của công nghệ Nguồn: Đoàn Châu Thanh - Chuyển giao công nghệ nước ngoài vào Việt Nam trong công cuộc CNH - HĐH nền kinh tế - Luận văn Thạc sĩ kinh tế - Trường Đại học Ngoại thương, tr4. Qua hính 1 cho ta thấy chỉnh thể thống nhất của công nghệ. Công nghệ đó là tổng hoà mọi yếu tố từ yếu tố công nghệ hiện thân trong con người, đến công nghệ hiện thân trong vật thể biểu hiện ở phần kĩ thuật, công nghệ hiện thân trong tài liệu kĩ thuật biểu hiện ở phần thông tin, cho đến công nghệ hiện thân trong thể chế biểu hiện ở phần tổ chức. Như vậy khi đề cập đến công nghệ hay CGCN, chúng ta phải đồng thời phần tìch các yếu tố cấu thành nên công nghệ trong một chỉnh thể thống nhất không tách rời, nếu không chúng ta sẽ phạm phải sai lầm khó tránh khỏi khi đưa ra quyết định lựa chọn công nghệ.

Tính sinh thể và tiến hoá: Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m §øc H-ng - Trung 4 - K37D Đây là thuộc tình của cơ thể sống, tức là bảo đảm cung cấp các yếu tố đầu vào, có môi trường tốt, được thìch nghi hoá, có bảo dưỡng, duy trí và hoàn thiện. Công nghệ chỉ có thể tồn tại và phát triển nếu được nuôi dưỡng. Nếu xem công nghệ như một đối tượng tĩnh, một sản phẩm “chết" thí trước sau công nghệ sẽ trở thành gánh nặng cho người sử dụng nó. Công nghệ nào cũng có riêng vòng đời của mính cho dù công nghệ nhập từ nước ngoài hay công nghệ phát sinh trong nước đều trải qua những giai đoạn có quan hệ mật thiết lẫn nhau mà người ta gọi nó là vòng đời công nghệ.Vòng đời của công nghệ gồm 4 giai đoạn: nghiên cứu (Research), triển khai (Development), sản xuất (Production) và thị trường (Marketing).

Qua hính 2 ta thấy 4 giai đoạn này gắn liền và có quan hệ tương hỗ với chu kỳ của sản phẩm.Tuy nhiên, công nghệ luôn đi trước và có trước sản phẩm nên giữa công nghệ và sản phẩm luôn có độ chênh lệnh và chình từ đó xuất hiện nhu cầu đổi mới của công nghệ. Hình 2: Sơ đồ chu kì sống và công nghệ của sản phẩm R&D Độ chênh giữa CN&SP Nhu cầ u đ ổ i mới công nghệ Công Sả n nghệ phẩ m Công nghệ CN: SF: Sả n phẩ m R&D Hoạ t đ ộ ng Ra đ ời Chuyể n nghiên cứu tă ng đổi Độ chênh và triể n trưởng thị trường khai Bão hoà Bão hoà Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m §øc H-ng - Trung 4 - K37D Nguồn: Đoàn Châu Thanh - Chuyển giao công nghệ nước ngoài vào Việt Nam trong công cuộc CNH - HĐH nền kinh tế - Luận văn Thạc sĩ kinh tế - Trường Đại học Ngoại thương, tr3 Qua hính 2 cho thấy điểm bão hoà trong chu kí sống của công nghệ luôn xuất hiện trước điểm bão hoà trong chu kí sống của sản phẩm. Mặc dù một sản phẩm còn đang trong giai đoạn tăng trưởng của chu kí sống song công nghệ chế tạo ra sản phẩm đó đã dừng lại ở điểm bão hoà trong chu kí sống. Ví vậy công tác đổi mới công nghệ đối với một doanh nghiệp phải được chú trọng ngay từ khi sản phẩm do công nghệ đó chế tạo ra còn ở giai đoạn tăng trưởng.

Nếu công tác đổi mới công nghệ sản xuất chỉ dược tiến hành khi sản phẩm do công nghệ đó chế tạo ra ở điểm bão hoà của chu kí sống, thí chắc chắn rằng việc đổi mới công nghệ của doanh nghiệp đã muộn và doanh nghiệp khó mà giữ được vị thế cạnh tranh trước đó. Công nghệ mang bản chất thông tin. Bắt nguồn từ khoa học, công nghệ cũng mang bản chất thông tin. Thông tin công nghệ không dừng ở việc mô tả bản chất của các giải pháp công nghệ, mối quan hệ giữa các yếu tố hàm chứa trong công nghệ, mà còn tổng hợp về giá cả, điều kiện áp dụng, khả năng đạt hiệu quả khi sử dụng công nghệ.

Do đó, việc xác định sở hữu, bảo vệ, đánh giá, xử lý, cập nhật trong việc mua bán công nghệ là hết sức phức tạp. Nó đòi hỏi có sự can thiệp và bảo hộ của hệ thống luật pháp không chỉ ở phạm vi quốc gia mà cả quốc tế. Đồng thời nó cũng đòi hỏi các kỹ năng linh hoạt và các kinh nghiệm trong quá trính thăm dò, tính báo, đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng chuyển giao công nghệ. Để đảm bảo thông tin công nghệ khỏi bị đánh cắp và công nghệ không bị bắt chước, có một thông tin trung gian là thông tin Patent (về các sáng chế, giải pháp hữu ìch, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hoá, tên gọi xuất xứ của hàng hoá).

Thông tin Patent thể hiện được điểm cốt lõi của công nghệ, nhưng còn thiếu mức độ chi tiết và thiếu yếu tố kỹ thuật, thương mại đồng bộ kèm theo để có thể nắm được công nghệ. Patent là một văn bằng mà nội dung Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m §øc H-ng - Trung 4 - K37D của nó được Nhà nước bảo hộ độc quyền, là bộ phận của hệ thống bảo hộ sở hữu trì tuệ thế giới thông qua các hiệp định quốc tế. Việc sử dụng thông tin Patent điều phải được phép của chủ sở hữu và đăng ký với cơ quan quản lý có thẩm quyền (Cục quản lý phát minh sáng chế).