Luận văn: Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính với người chưa thành niên

Tổng quan các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính người chưa thành niên. Luận văn đề xuất kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật liên quan.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Đăng
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp Và Luật Hành Chính
• Đề tài: Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ CÁC BIỆN PHÁP THAY THẾ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
• 1.1. Những vấn đề lý luận về các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.1.1. Khái niệm người chưa thành niên và xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.1.2. Khái niệm biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.1.3. Đặc điểm của các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.1.4. Ý nghĩa của các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.2. Quy định pháp luật về các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.2.1. Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên cụ thể
• 1.2.2. Nguyên tắc áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.2.3. Điều kiện áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.2.4. Thẩm quyền áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.2.5. Thủ tục áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.2.6. Thi hành biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.3. Những thay đổi của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính số 67/2020/QH14 ngày 13/11/2020 liên quan đến biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP THAY THẾ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ
• 2.1. Tổng quan tình hình áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.2. Đánh giá thực trạng áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.2.1. Những điểm tích cực
• 2.2.2. Những điểm hạn chế
• 2.3. Nguyên nhân của những hạn chế trong việc áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.3.1. Pháp luật vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập
• 2.3.2. Năng lực, nhận thức của các chủ thể có thẩm quyền áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính vẫn còn tương đối hạn chế
• 2.3.3. Nhận thức của người chưa thành niên đối với biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính vẫn còn chưa cao
• 2.3.4. Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính vẫn chưa được đưa vào triển khai trên thực tế
• 2.4. Một số giải pháp kiến nghị góp phần hoàn thiện việc áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.4.1. Khắc phục các hạn chế, bất cập của pháp luật về biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.4.2. Về công tác tập huấn, nâng cao trình độ chuyên môn, nhận thức pháp luật về biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính cho chủ thể có thẩm quyền
• 2.4.3. Về công tác kiểm tra, giám sát việc áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính của chủ thể có thẩm quyền
• 2.4.4. Về công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính
• 2.4.5. Về việc sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính trong công tác áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.5. Kết luận Chương 2
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 01 – PHIẾU PHỎNG VẤN NGƯỜI LÀM CÔNG TÁC THỰC TIỄN
• PHỤ LỤC 02 – KẾT QUẢ ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC

Tóm tắt

I. Lý giải các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính

Việc nghiên cứu các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên là một yêu cầu cấp thiết trong khoa học pháp lý hiện đại. Luận văn thạc sĩ luật về chủ đề này không chỉ mang giá trị lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Trọng tâm của các nghiên cứu là phân tích cơ sở pháp lý và xu hướng nhân văn hóa trong hệ thống tư pháp người chưa thành niên. Thay vì áp dụng các chế tài mang tính trừng phạt, pháp luật hiện hành hướng tới các biện pháp giáo dục, phòng ngừa nhằm giúp người vi phạm nhận thức lỗi lầm và tái hòa nhập cộng đồng. Các biện pháp này được chính thức ghi nhận lần đầu trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc nội luật hóa các công ước quốc tế về quyền trẻ em. Mục tiêu chính là tạo điều kiện để người chưa thành niên sửa chữa sai lầm trong môi trường gia đình và xã hội, thay vì bị cách ly. Điều này không chỉ bảo vệ tốt nhất quyền lợi của họ mà còn góp phần vào công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật ở thanh thiếu niên một cách bền vững. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò giáo dục hơn là răn đe, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý chưa phát triển hoàn thiện của đối tượng này.

1.1. Khái niệm và cơ sở pháp lý xử lý người vị thành niên

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, người chưa thành niên (NCTN) được hiểu là người chưa đủ 18 tuổi. Tuy nhiên, trong lĩnh vực pháp luật hành chính, Luật Xử lý vi phạm hành chính (Luật XLVPHC) năm 2012 xác định các mốc độ tuổi chịu trách nhiệm hành chính khác nhau, như từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi và từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi. Việc xử lý vi phạm hành chính đối với nhóm đối tượng này không chỉ là áp dụng chế tài mà là một hoạt động mang tính cưỡng chế của nhà nước, nhằm giáo dục và ngăn ngừa tái phạm. Các biện pháp thay thế, theo định nghĩa tại khoản 4 Điều 2 Luật XLVPHC, là các biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng để thay thế cho hình thức xử phạt hoặc biện pháp xử lý hành chính. Cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các biện pháp này xuất phát từ các nguyên tắc cơ bản về bảo vệ người chưa thành niên và các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

1.2. Ý nghĩa nhân văn của các biện pháp thay thế trong luận văn

Ý nghĩa cốt lõi của các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính là thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước. Thay vì trừng phạt, các biện pháp này tập trung vào việc giáo dục, giúp đỡ NCTN nhận ra sai lầm và sửa chữa. Luận văn nhấn mạnh rằng, cách tiếp cận này giúp tránh những tác động tiêu cực về mặt tâm lý học tội phạm người chưa thành niên, ngăn ngừa việc hình thành thái độ chống đối xã hội. Hơn nữa, việc áp dụng các biện pháp như nhắc nhở hay quản lý tại gia đình huy động được sức mạnh của cộng đồng, đặc biệt là vai trò của gia đình và nhà trường. Sự tham gia này tạo ra một môi trường hỗ trợ tích cực, giúp NCTN dễ dàng tái hòa nhập cộng đồng và phát triển lành mạnh. Đây là một định hướng quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống tư pháp người chưa thành niên tiến bộ và hiệu quả.

1.3. Tổng hợp các nguyên tắc xử lý vi phạm đối với NCTN

Việc áp dụng các biện pháp thay thế phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc xử lý vi phạm đối với người chưa thành niên được quy định trong Luật XLVPHC. Nguyên tắc hàng đầu là phải đảm bảo lợi ích tốt nhất cho NCTN. Quá trình xử lý phải tính đến độ tuổi và khả năng nhận thức của họ. Một nguyên tắc quan trọng khác là việc áp dụng các biện pháp thay thế không bị coi là đã bị xử lý vi phạm hành chính. Điều này giúp NCTN không mang "tiền sự", tạo điều kiện thuận lợi cho tương lai. Thêm vào đó, các chủ thể có thẩm quyền phải ưu tiên xem xét áp dụng biện pháp thay thế trước khi quyết định xử phạt. Nguyên tắc này đảm bảo tính nhất quán trong việc bảo vệ người chưa thành niên và đề cao mục tiêu giáo dục, phòng ngừa là chính.

II. Phân tích thực trạng và thách thức khi xử lý vi phạm hành chính

Mặc dù chủ trương và quy định pháp luật về các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên rất tiến bộ, thực trạng áp dụng biện pháp thay thế trên thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Luận văn đã chỉ ra một khoảng cách đáng kể giữa luật và đời sống. Nhiều địa phương vẫn còn lúng túng trong việc triển khai, hoặc áp dụng một cách hình thức, chưa phát huy hết hiệu quả. Một trong những khó khăn lớn nhất là nhận thức của chính các chủ thể có thẩm quyền. Một số cán bộ vẫn quen với tư duy áp đặt, trừng phạt thay vì kiên nhẫn giáo dục, thuyết phục. Thêm vào đó, sự phối hợp giữa các cơ quan, gia đình và nhà trường chưa thực sự đồng bộ và chặt chẽ. Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính chưa đi vào hoạt động hiệu quả cũng gây khó khăn cho việc theo dõi, quản lý đối tượng. Những hạn chế này đòi hỏi cần có các giải pháp đồng bộ để hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính và nâng cao năng lực thực thi.

2.1. Những bất cập trong quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính

Luận văn đã chỉ ra một số hạn chế, bất cập ngay trong chính các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Ví dụ, điều kiện áp dụng biện pháp nhắc nhở và biện pháp quản lý tại gia đình còn khá chung chung, gây khó khăn cho việc xác định và áp dụng thống nhất. Khái niệm "môi trường sống thuận lợi" hay "nhân thân tốt" của gia đình chưa được định nghĩa rõ ràng, dẫn đến việc đánh giá mang tính chủ quan của người có thẩm quyền. Ngoài ra, quy trình, thủ tục áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình còn phức tạp, đòi hỏi nhiều loại giấy tờ, gây tâm lý e ngại cho cả gia đình và cán bộ thực thi. Việc hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính cần tập trung vào việc chi tiết hóa các điều kiện này để đảm bảo tính minh bạch và khả thi.

2.2. Hạn chế về nhận thức và năng lực của chủ thể có thẩm quyền

Năng lực và nhận thức của các chủ thể có thẩm quyền là yếu tố quyết định hiệu quả của các biện pháp thay thế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một bộ phận cán bộ còn hạn chế về kỹ năng làm việc với trẻ em, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về tâm lý học tội phạm người chưa thành niên. Họ có thể áp dụng biện pháp một cách máy móc, không hiểu rõ mục đích giáo dục đằng sau. Bên cạnh đó, áp lực công việc và số lượng vụ việc lớn khiến việc dành thời gian để tìm hiểu, xác minh kỹ lưỡng điều kiện của từng trường hợp trở nên khó khăn. Công tác tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn về tư pháp người chưa thành niên cho đội ngũ này vẫn chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến hiệu quả áp dụng pháp luật chưa cao.

III. Phương pháp áp dụng biện pháp nhắc nhở thay thế xử phạt

Biện pháp nhắc nhở là một trong hai biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính cốt lõi, được quy định tại Điều 139 Luật XLVPHC. Đây được xem là biện pháp tư pháp khác mang tính giáo dục cao, được áp dụng thay thế cho hình thức xử phạt cảnh cáo. Mục đích của biện pháp này là chỉ ra sai phạm của NCTN một cách nhẹ nhàng, giúp họ nhận thức được lỗi lầm ngay tại thời điểm vi phạm mà không tạo ra áp lực tâm lý nặng nề. Luận văn phân tích, để áp dụng hiệu quả, người có thẩm quyền cần có thái độ thân thiện, thấu cảm, giải thích rõ ràng về hành vi vi phạm và hậu quả có thể xảy ra. Việc nhắc nhở phải được thực hiện bằng lời nói, ngay tại chỗ, không lập biên bản, thể hiện sự linh hoạt và tin tưởng của nhà nước đối với khả năng tự sửa chữa của NCTN. Tuy nhiên, để biện pháp này không bị lạm dụng hoặc xem nhẹ, cần có sự giám sát và hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể cho các chủ thể có thẩm quyền, đảm bảo việc áp dụng đúng đối tượng, đúng điều kiện, góp phần thực hiện mục tiêu phòng ngừa vi phạm pháp luật ở thanh thiếu niên.

3.1. Điều kiện và thẩm quyền áp dụng biện pháp tư pháp nhắc nhở

Theo quy định, biện pháp nhắc nhở chỉ được áp dụng khi NCTN đáp ứng đủ hai điều kiện. Thứ nhất, hành vi vi phạm hành chính đó theo quy định chỉ bị xử phạt cảnh cáo. Thứ hai, NCTN đã tự nguyện khai báo và thành thật hối lỗi về hành vi của mình. Thẩm quyền áp dụng biện pháp này thuộc về người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Điều này có nghĩa là từ Chủ tịch UBND cấp xã, chiến sĩ công an đang thi hành công vụ, đến các chức danh trong cơ quan thanh tra, hải quan... đều có thể áp dụng. Việc quy định thẩm quyền rộng rãi như vậy tạo điều kiện cho việc xử lý linh hoạt, kịp thời các vi phạm nhỏ, không nghiêm trọng do người vị thành niên thực hiện.

3.2. Quy trình thực hiện nhắc nhở đúng theo quy định pháp luật

Quy trình áp dụng biện pháp nhắc nhở được pháp luật quy định rất đơn giản. Khi phát hiện NCTN vi phạm và xét thấy đủ điều kiện, người có thẩm quyền sẽ không tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính. Thay vào đó, họ sẽ thực hiện nhắc nhở bằng lời nói ngay tại nơi xảy ra vi phạm. Nội dung nhắc nhở cần tập trung vào việc chỉ rõ hành vi vi phạm, phân tích tính chất sai trái của hành vi và yêu cầu NCTN cam kết không tái phạm. Mặc dù không lập văn bản, việc áp dụng biện pháp này vẫn cần đảm bảo tính nghiêm túc và đúng mực để đạt được mục tiêu giáo dục, bảo vệ người chưa thành niên khỏi những hậu quả pháp lý bất lợi hơn.

IV. Hướng dẫn biện pháp quản lý tại gia đình để tái hòa nhập

Biện pháp quản lý tại gia đình, quy định tại Điều 140 Luật XLVPHC, là một biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính quan trọng, áp dụng thay thế cho biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Biện pháp này thể hiện rõ nét quan điểm coi trọng môi trường gia đình trong việc giáo dục và cảm hóa NCTN. Thay vì đưa vào một môi trường quản lý tập trung, pháp luật tạo điều kiện để NCTN được sống cùng gia đình, nhận sự quản lý, giám sát trực tiếp từ cha mẹ hoặc người giám hộ. Mục tiêu cuối cùng là giúp NCTN tái hòa nhập cộng đồng một cách tự nhiên và bền vững. Để biện pháp này thành công, sự cam kết và hợp tác của gia đình là yếu tố then chốt. Luận văn chỉ ra rằng, Chủ tịch UBND cấp xã cần đánh giá kỹ lưỡng điều kiện gia đình, đảm bảo cha mẹ có đủ khả năng và trách nhiệm. Đồng thời, cần có sự phối hợp, hỗ trợ từ các tổ chức đoàn thể tại địa phương để tạo nên một mạng lưới giám sát, giúp đỡ hiệu quả.

4.1. Vai trò của gia đình và cộng đồng trong việc quản lý

Thành công của biện pháp quản lý tại gia đình phụ thuộc lớn vào vai trò của gia đình và nhà trường, cùng với sự hỗ trợ của cộng đồng. Gia đình là chủ thể trực tiếp thực hiện việc quản lý, giáo dục hàng ngày. Cha mẹ cần quan tâm, giám sát, tạo điều kiện cho con em học tập và tham gia các hoạt động lành mạnh. Bên cạnh đó, các tổ chức như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, và tổ dân phố có trách nhiệm phối hợp giám sát, động viên và hỗ trợ khi cần thiết. Sự chung tay này không chỉ giảm gánh nặng cho cơ quan nhà nước mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội trong việc bảo vệ người chưa thành niên, giúp họ cảm nhận được sự quan tâm và tránh xa các hành vi vi phạm pháp luật.

4.2. Thủ tục và quy trình thi hành biện pháp quản lý tại gia đình

Thủ tục áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình phức tạp hơn so với biện pháp nhắc nhở. Quy trình bắt đầu từ việc lập hồ sơ đề nghị do Công an cấp xã thực hiện. Hồ sơ sau đó được trình Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, quyết định. Một yếu tố bắt buộc trong hồ sơ là bản cam kết của cha mẹ hoặc người giám hộ về việc sẽ chịu trách nhiệm hành chính của người chưa thành niên thông qua việc quản lý, giáo dục. Sau khi có quyết định, gia đình sẽ thực hiện việc quản lý trong thời hạn từ 03 đến 06 tháng và định kỳ báo cáo tình hình với chính quyền địa phương. Quy trình chặt chẽ này nhằm đảm bảo việc áp dụng biện pháp được thực hiện nghiêm túc và có trách nhiệm.

V. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về tư pháp người chưa thành niên

Từ việc phân tích lý luận và thực trạng, luận văn đã đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính đối với NCTN. Trọng tâm là việc tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi Luật XLVPHC theo hướng cụ thể hóa các điều kiện áp dụng, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường các biện pháp hỗ trợ. Cần có những hướng dẫn chi tiết hơn về cách đánh giá "môi trường sống thuận lợi" hay "nhân thân tốt" để tránh sự tùy tiện trong áp dụng. Ngoài ra, việc xây dựng và vận hành hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính là một nhiệm vụ cấp bách. Dữ liệu này sẽ giúp các cơ quan theo dõi, quản lý và đánh giá chính xác hiệu quả của các biện pháp. Một hướng đi quan trọng khác là học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là các mô hình tư pháp phục hồi, để xây dựng các chương trình can thiệp, giáo dục chuyên biệt, phù hợp với từng nhóm đối tượng NCTN, hướng tới một hệ thống tư pháp người chưa thành niên ngày càng tiến bộ và nhân văn.

5.1. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong việc bảo vệ NCTN

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã rất thành công với mô hình tư pháp phục hồi, trong đó nhấn mạnh việc hòa giải giữa người vi phạm và nạn nhân, cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng. Việt Nam có thể nghiên cứu, chọn lọc để áp dụng các mô hình phù hợp, ví dụ như chương trình giáo dục dựa vào cộng đồng đã được bổ sung trong luật sửa đổi năm 2020. Việc học hỏi này không chỉ giúp hoàn thiện pháp luật mà còn mở ra những cách tiếp cận mới trong việc bảo vệ người chưa thành niên, đảm bảo các biện pháp mang lại hiệu quả giáo dục thực chất.

5.2. Kiến nghị nâng cao hiệu quả tuyên truyền và giám sát

Để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, công tác tuyên truyền, phổ biến về các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính cần được đẩy mạnh hơn nữa. Đối tượng tuyên truyền không chỉ là NCTN mà còn bao gồm cả phụ huynh, giáo viên và cộng đồng. Cần làm cho mọi người hiểu rõ ý nghĩa nhân văn và mục đích của các biện pháp này. Song song đó, công tác kiểm tra, giám sát việc áp dụng pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền phải được tăng cường. Việc giám sát chặt chẽ sẽ giúp phát hiện và chấn chỉnh kịp thời những sai sót, tiêu cực, đảm bảo quyền trẻ em trong xử lý vi phạm hành chính được tôn trọng và thực thi nghiêm túc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh tình hình vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên (NCTN) diễn biến phức tạp, với hơn 10.786 vụ được ghi nhận chỉ trong giai đoạn 2018-2020, việc tìm kiếm các giải pháp xử lý vừa mang tính răn đe vừa đảm bảo tính giáo dục trở nên cấp thiết. Báo cáo của ngành Công an cho thấy, khoảng 63% các vụ vi phạm do NCTN thực hiện là vi phạm hành chính (VPHC), cho thấy sự phổ biến của các hành vi sai lệch ở mức độ chưa phải là tội phạm. Luận văn thạc sĩ "Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên" ra đời nhằm giải quyết bài toán này, tập trung phân tích sâu sắc hiệu quả của các biện pháp thay thế (BPTTXLVPHC) được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và các văn bản sửa đổi, bổ sung.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về BPTTXLVPHC, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật Việt Nam từ khi Luật XLVPHC năm 2012 có hiệu lực đến nay, phân tích số liệu thống kê và các vụ việc thực tế tại một số địa phương trọng điểm. Luận văn có ý nghĩa quan trọng, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách pháp luật, hướng tới mục tiêu tăng cường hiệu quả giáo dục, giảm tỷ lệ tái vi phạm ở NCTN khoảng 15-20% trong 5 năm tới, đồng thời hỗ trợ các cơ quan chức năng áp dụng pháp luật một cách thống nhất và nhân văn hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai khung lý thuyết chính. Thứ nhất là Lý thuyết về Tư pháp phục hồi (Restorative Justice), nhấn mạnh việc xử lý vi phạm không chỉ nhằm trừng phạt mà còn tập trung vào việc giáo dục, sửa chữa lỗi lầm và tái hòa nhập cộng đồng. Lý thuyết này hoàn toàn tương thích với bản chất của các BPTTXLVPHC, vốn lấy giáo dục làm trọng tâm. Thứ hai là Lý thuyết về Quyền trẻ em (Child Rights), dựa trên Công ước quốc tế về Quyền trẻ em và các chuẩn mực quốc tế như Quy tắc Bắc Kinh, khẳng định rằng mọi biện pháp xử lý NCTN vi phạm pháp luật phải đảm bảo lợi ích tốt nhất cho các em.

Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

1. Người chưa thành niên (NCTN): Theo Bộ luật Dân sự 2015, đây là người chưa đủ mười tám tuổi, có những đặc điểm tâm sinh lý chưa hoàn thiện, cần được áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp.
2. Vi phạm hành chính (VPHC): Là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm.
3. Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC): Là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định đối với chủ thể có hành vi VPHC.
4. Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính (BPTTXLVPHC): Theo Luật XLVPHC năm 2012, đây là biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng để thay thế cho hình thức xử phạt VPHC hoặc biện pháp xử lý hành chính.
5. Các biện pháp cụ thể: Bao gồm Nhắc nhở (thay thế cho hình thức xử phạt cảnh cáo) và Quản lý tại gia đình (thay thế cho biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng kết hợp đa phương pháp để đảm bảo tính toàn diện và khách quan.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Bao gồm hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật XLVPHC số 67/2020/QH14, Nghị định số 81/2013/NĐ-CP, Nghị định số 111/2013/NĐ-CP; các báo cáo tổng kết của Bộ Tư pháp, Bộ Công an và báo cáo của UBND các tỉnh, thành phố.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học, với một cuộc khảo sát trên cỡ mẫu 200 người chưa thành niên tại các trường học và trung tâm giáo dục thường xuyên, cùng với 30 cuộc phỏng vấn sâu với các cán bộ thực thi pháp luật (cán bộ công an cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã) tại 3 tỉnh thành đại diện. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên phân tầng để đảm bảo tính đại diện.

Phương pháp phân tích:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Được sử dụng để hệ thống hóa các vấn đề lý luận và các quy định pháp luật.
• Phương pháp so sánh: Dùng để đối chiếu quy định về XLVPHC đối với NCTN trong pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và pháp luật của một số quốc gia khác.
• Phương pháp thống kê: Phân tích các số liệu về tình hình VPHC của NCTN và thực trạng áp dụng BPTTXLVPHC để rút ra các xu hướng và quy luật. Lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa các kết quả và tăng tính thuyết phục cho các nhận định.

Timeline nghiên cứu: Kéo dài 12 tháng, bao gồm các giai đoạn: nghiên cứu lý thuyết, thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích dữ liệu, luận văn đã đưa ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng áp dụng BPTTXLVPHC đối với NCTN:

1. Sự gia tăng nhưng thiếu đồng bộ trong việc áp dụng: Số liệu cho thấy việc áp dụng các biện pháp thay thế có xu hướng tăng. Điển hình như tại tỉnh Tây Ninh, số trường hợp áp dụng biện pháp "Quản lý tại gia đình" đã tăng từ 2 trường hợp năm 2015 lên 78 trường hợp vào năm 2019, tăng gần 3900%. Tuy nhiên, sự gia tăng này không đồng đều trên cả nước. Trong khi một số tỉnh áp dụng tích cực, nhiều địa phương khác vẫn còn e dè, với số liệu áp dụng rất thấp, chỉ chiếm dưới 5% tổng số vụ VPHC do NCTN thực hiện.

2. Sự chênh lệch lớn giữa các biện pháp được áp dụng: Biện pháp "Nhắc nhở" được áp dụng phổ biến hơn đáng kể so với "Quản lý tại gia đình". Thống kê tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2013-2017 cho thấy có tới 851 trường hợp được áp dụng biện pháp nhắc nhở, trong khi chỉ có 85 trường hợp áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình. Tỷ lệ này là gần 10:1, cho thấy các chủ thể có thẩm quyền ưu tiên các biện pháp đơn giản, ít tốn kém nguồn lực và thủ tục hành chính hơn.

3. Rào cản từ hành lang pháp lý và năng lực thực thi: Mặc dù Luật đã quy định, nhưng các văn bản hướng dẫn chi tiết còn thiếu và chưa cụ thể, gây khó khăn trong việc xác định điều kiện áp dụng, đặc biệt là các tiêu chí như "môi trường sống thuận lợi" hay "nhân thân tốt" của gia đình. Một cuộc khảo sát cho thấy khoảng 40% cán bộ cấp xã thừa nhận chưa được tập huấn chuyên sâu và cảm thấy lúng túng khi xử lý các tình huống phức tạp.

4. Nhận thức của NCTN và gia đình còn hạn chế: Kết quả điều tra xã hội học chỉ ra rằng, có tới hơn 60% NCTN được hỏi không biết hoặc không hiểu rõ về các BPTTXLVPHC. Nhiều gia đình vẫn còn quan niệm sai lầm, cho rằng đây là hình thức "bỏ qua" vi phạm thay vì là một biện pháp giáo dục chính thức, dẫn đến sự thiếu hợp tác trong quá trình thi hành.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành. Nguyên nhân của sự thiếu đồng bộ trong áp dụng không chỉ nằm ở năng lực cán bộ mà còn ở áp lực công việc và sự thiếu hụt các nguồn lực hỗ trợ tại địa phương. Việc các chủ thể có thẩm quyền ưu tiên biện pháp "Nhắc nhở" là một lựa chọn hợp lý trong bối cảnh thủ tục áp dụng "Quản lý tại gia đình" phức tạp hơn nhiều, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành và theo dõi lâu dài.

So với một số nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào phân tích luật, luận văn này đã chỉ ra các "điểm nghẽn" trong khâu tổ chức thực hiện. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ áp dụng các biện pháp giữa các địa phương, hoặc biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các loại BPTTXLVPHC được áp dụng trên cả nước. Ý nghĩa thực tiễn của các kết quả này là rất lớn, nó cảnh báo rằng nếu không có những giải pháp đồng bộ, chính sách nhân văn của pháp luật sẽ khó đi vào cuộc sống, và mục tiêu giáo dục, phòng ngừa tái phạm sẽ không đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những phát hiện và phân tích, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên:

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý và ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết:

   • Hành động: Xây dựng và ban hành một Nghị định hoặc Thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục và tiêu chí áp dụng BPTTXLVPHC. Văn bản này cần định nghĩa rõ các khái niệm còn mơ hồ như "môi trường sống thuận lợi", "nhân thân tốt", cung cấp bộ công cụ đánh giá cho cán bộ cơ sở.
   • Metric mục tiêu: Giảm 50% các vướng mắc, khiếu nại liên quan đến thủ tục áp dụng trong vòng 2 năm.
   • Timeline: Quý IV/2024.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

2. Tổ chức các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi:

   • Hành động: Triển khai các khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho cán bộ cấp xã, phường, thị trấn – những người trực tiếp áp dụng pháp luật. Nội dung tập trung vào kỹ năng làm việc với trẻ em, tâm lý học vị thành niên, và các quy trình áp dụng BPTTXLVPHC.
   • Metric mục tiêu: Đảm bảo 95% cán bộ liên quan tại cấp xã được đào tạo và cấp chứng chỉ trong vòng 3 năm.
   • Timeline: Triển khai định kỳ hàng năm, bắt đầu từ 2024.
   • Chủ thể thực hiện: UBND các tỉnh, thành phố phối hợp với các Học viện Hành chính và trường Luật.

3. Xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính:

   • Hành động: Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện và đưa vào vận hành hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia, tích hợp module riêng để theo dõi các trường hợp NCTN được áp dụng BPTTXLVPHC.
   • Metric mục tiêu: Rút ngắn 40% thời gian tra cứu, xác minh nhân thân và lịch sử vi phạm của NCTN; đảm bảo 100% các quyết định được cập nhật theo thời gian thực.
   • Timeline: Vận hành chính thức trên toàn quốc trước năm 2026.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Bộ Tư pháp.

4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong cộng đồng:

   • Hành động: Thiết kế các chiến dịch truyền thông đa phương tiện (mạng xã hội, video ngắn, infographic) nhắm trực tiếp đến đối tượng NCTN và phụ huynh. Phối hợp với nhà trường để lồng ghép nội dung giáo dục pháp luật vào các chương trình ngoại khóa.
   • Metric mục tiêu: Tăng 70% mức độ nhận biết và hiểu đúng về BPTTXLVPHC trong nhóm NCTN và phụ huynh sau 2 năm triển khai.
   • Timeline: Giai đoạn 2024-2026.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, các cơ quan thông tấn báo chí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là một tài liệu tham khảo giá trị và thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, mỗi nhóm sẽ tìm thấy những thông tin hữu ích cho công việc và nghiên cứu của mình.

1. Các nhà hoạch định chính sách, Đại biểu Quốc hội, chuyên viên các cơ quan lập pháp: Luận văn cung cấp bằng chứng thực tiễn và các phân tích sâu sắc về những "lỗ hổng" trong hệ thống pháp luật hiện hành. Họ có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu và đề xuất trong luận văn làm cơ sở khoa học để sửa đổi, bổ sung Luật XLVPHC và các văn bản hướng dẫn, đảm bảo chính sách đi vào cuộc sống.

2. Cán bộ thực thi pháp luật trực tiếp: Bao gồm Chủ tịch UBND cấp xã, Trưởng Công an cấp xã, cán bộ tư pháp, và các chức danh có thẩm quyền xử phạt khác. Luận văn cung cấp một cái nhìn tổng quan về các khó khăn mà đồng nghiệp của họ trên cả nước đang gặp phải, đồng thời đưa ra các phân tích tình huống và gợi ý giải pháp thực tế, giúp họ áp dụng pháp luật một cách tự tin, thống nhất và hiệu quả hơn.

3. Các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và học viên cao học ngành Luật: Đối với giới học thuật, đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận và cập nhật tình hình thực tiễn mới nhất. Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo chính cho các môn học về Luật Hành chính, Tư pháp người chưa thành niên, và là nền tảng để phát triển các đề tài nghiên cứu sâu hơn.

4. Các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động trong lĩnh vực quyền trẻ em và tư pháp người chưa thành niên: Luận văn cung cấp các số liệu và lập luận vững chắc để các tổ chức này sử dụng trong các hoạt động vận động chính sách, xây dựng các dự án can thiệp và hỗ trợ cộng đồng. Họ có thể trích dẫn các phát hiện của luận văn để nâng cao nhận thức xã hội về tầm quan trọng của các biện pháp xử lý thân thiện với trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

1. Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên là gì? Đây là các biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng thay cho các hình thức xử phạt hành chính thông thường. Theo Luật XLVPHC 2012, có 2 biện pháp chính là "Nhắc nhở" (áp dụng thay cho hình thức phạt cảnh cáo) và "Quản lý tại gia đình" (thay cho biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn). Luật sửa đổi 2020 đã bổ sung thêm biện pháp "Giáo dục dựa vào cộng đồng".

2. Người chưa thành niên nào đủ điều kiện được áp dụng các biện pháp này? Không phải mọi NCTN vi phạm đều được áp dụng. Mỗi biện pháp có điều kiện riêng. Ví dụ, để được "Nhắc nhở", NCTN phải thực hiện hành vi vi phạm mà mức phạt quy định là cảnh cáo, đồng thời phải tự nguyện khai báo và thành thật hối lỗi. Đối với "Quản lý tại gia đình", cần có thêm điều kiện về môi trường sống thuận lợi và sự cam kết của gia đình.

3. Tại sao các biện pháp thay thế này lại quan trọng? Các biện pháp này quan trọng vì chúng ưu tiên mục tiêu giáo dục hơn là trừng phạt. Thay vì tạo ra "tiền sự" bất lợi, chúng giúp NCTN nhận ra lỗi lầm, sửa chữa và tái hòa nhập cộng đồng một cách tích cực. Cách tiếp cận này phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em như Quy tắc Bắc Kinh, được chứng minh là giúp giảm tỷ lệ tái phạm hiệu quả hơn.

4. Thách thức lớn nhất trong việc áp dụng các biện pháp này tại Việt Nam là gì? Thách thức lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong triển khai giữa các địa phương và sự hạn chế về năng lực, nguồn lực của cán bộ cấp cơ sở. Nhiều cán bộ còn lúng túng do thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết và chưa được đào tạo chuyên sâu về tâm lý, kỹ năng làm việc với NCTN, dẫn đến việc áp dụng còn mang tính hình thức hoặc e dè.

5. Việc bị áp dụng biện pháp "Nhắc nhở" có bị coi là đã bị xử lý vi phạm hành chính không? Không. Theo Khoản 5, Điều 134 Luật XLVPHC năm 2012, việc áp dụng các BPTTXLVPHC không được coi là đã bị xử lý vi phạm hành chính. Điều này có nghĩa là NCTN sẽ không bị ghi nhận "tiền sự" hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho các em trong học tập và phát triển tương lai, thể hiện rõ tính nhân văn của pháp luật.

Kết luận

Luận văn đã cung cấp một bức tranh toàn diện và đa chiều về các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên tại Việt Nam. Qua đó, có thể rút ra những kết luận cốt lõi sau:

• Về mặt pháp lý, Việt Nam đã xây dựng được một hành lang pháp lý tiến bộ, nhân văn, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về tư pháp người chưa thành niên.
• Về thực tiễn, việc áp dụng các biện pháp này ngày càng được quan tâm nhưng còn tồn tại nhiều bất cập, thiếu đồng bộ và chưa phát huy hết hiệu quả như kỳ vọng.
• Đóng góp chính của luận văn là đã xác định rõ các "điểm nghẽn" trong quá trình thực thi, bao gồm các vấn đề về pháp luật, năng lực cán bộ, nhận thức cộng đồng và hạ tầng công nghệ.
• Nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế đến từ sự thiếu hụt các giải pháp đồng bộ và nguồn lực hỗ trợ cần thiết cho cấp cơ sở.
• Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần có một chiến lược tổng thể kết hợp giữa hoàn thiện pháp luật, đào tạo con người, ứng dụng công nghệ và đẩy mạnh truyền thông.

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động cụ thể của biện pháp "Giáo dục dựa vào cộng đồng" sau khi Luật sửa đổi, bổ sung năm 2020 được triển khai rộng rãi. Để có cái nhìn sâu sắc và chi tiết hơn về các số liệu và phân tích, mời quý độc giả tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ CÁC BIỆN PHÁP THAY THẾ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 1. Những vấn đề lý luận về các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên 1. Khái niệm người chưa thành niên và xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên (1) Khái niệm người chưa thành niên Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính (BPTTXLVPHC) là biện pháp chỉ có thể được áp dụng cho đối tượng là người chưa thành niên (NCTN). Tuy nhiên, không phải mọi NCTN đều có thể được áp dụng biện pháp này.

Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 ngày 20/6/2012 (Luật XLVPHC năm 2012), thì chỉ NCTN đáp ứng đầy đủ các điều kiện mới có thể được áp dụng BPTTXLVPHC. Theo đó, để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận liên quan đến BPTTXLVPHC đối với NCTN, thì việc tìm hiểu về khái niệm NCTN là vô cùng cần thiết. NCTN là thuật ngữ được sử dụng tương đối phổ biến trong đời sống xã hội, cũng như trong các quy định pháp luật. Theo khảo sát của tác giả, hiện nay, thuật ngữ “NCTN” được sử dụng trong tổng cộng trong 529 văn bản quy phạm pháp 6 luật, trong đó có 52 Luật và 152 Nghị định.

Tính riêng trong khuôn khổ Luật XLVPHC năm 2012, thuật ngữ “NCTN” được sử dụng tổng cộng 45 lần tại 18 điều 7 khoản khác nhau. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 (BLDS năm 2015) đưa ra định nghĩa về “NCTN”. Cụ thể, NCTN 8 được hiểu là “người chưa đủ mười tám tuổi”. Xét ở khía cạnh ngôn ngữ, theo tác giả Nguyễn Lân, thì “chưa” được hiểu là 9 “vẫn không thực hiện, vẫn chưa đạt được” , còn “thành niên” được hiểu là “người được pháp luật coi là đã trưởng thành và phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về việc mình 10 làm”.

Theo giải thích của Viện Ngôn ngữ học thì “chưa” là “từ biểu thị ý phủ định đối với điều mà cho đến một lúc nào đó không có hoặc không xảy ra (nhưng 6Số liệu được tra cứu dựa trên các văn bản được đăng tải tại website: https://luatvietnam. 7 Đó là các Điều 2, 10, 22, 58, 69, 97, 99, 111, 114, 122, 133, 134, 135, 136, 137, 138, 139, 140 của Luật XLVPHC năm 2012. 9 Nguyễn Lân (2004), Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, tr.

10 Nguyễn Lân (2004), tlđd (9), tr. 1681 7 11 tương lai có thể xảy ra)” , còn “thành niên” là “đến tuổi được pháp luật công nhận 12 là công dân với đầy đủ các quyền lợi và nghĩa vụ”. Theo đó, mặc dù đưa ra các cách giải thích khác nhau, song có thể thấy các tác giả gần như thống nhất với đặc điểm chung nhất của NCTN, đó là người chưa đạt đến một độ tuổi nhất định theo quy định của pháp luật để thực hiện các quyền và nghĩa vụ được pháp luật ghi nhân. Mặc dù, để đánh giá một người đã được xem là “thành niên”, hay trưởng thành hay chưa thì cần phải căn cứ vào nhiều yếu tố khác nhau như sự phát triển về thể chất, tâm sinh lý, khả năng nhận thức, độ tuổi,…Theo đó, độ tuổi của một người chỉ là một trong những yếu tố để đánh giá, xem xét vấn đề này.

Tuy nhiên, trong khoa học pháp lý, việc xác định người đã thành niên hay NCTN không nhằm mục đích xác định về độ “trưởng thành” của người đó, mà chủ yếu để xác định khả năng thực hiện các quyền và nghĩa vụ được quy định bởi pháp luật, khả năng chịu các trách nhiệm pháp lý từ Nhà nước. Chính vì vậy, các văn bản quy phạm pháp luật thường chỉ dựa trên tiêu chí duy nhất là độ tuổi, vì đây là yếu tố tương đối dễ xác định, tạo cơ sở cho việc áp dụng các quy định pháp luật được thực hiện thống nhất. Trong lĩnh vực xử lý VPHC (XLVPHC), mặc dù Luật XLVPHC năm 2012 không đưa ra khái niệm về NCTN, tuy nhiên, tại Phần thứ năm của Luật này quy định về các nguyên tắc chung khi XLVPHC đối với NCTN lại có đề cập về các độ tuổi như sau: “3. Việc áp dụng hình thức xử phạt, quyết định mức xử phạt đối với NCTN VPHC phải nhẹ hơn so với người thành niên có cùng hành vi VPHC.

Trường hợp người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi VPHC thì không áp dụng hình thức phạt tiền. Trường hợp người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi VPHC bị phạt tiền thì mức tiền phạt không quá 1/2 mức tiền phạt áp dụng đối với người thành niên; trường hợp không có tiền nộp phạt hoặc không có khả năng thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả thì cha mẹ hoặc người giám hộ phải thực hiện thay;” Theo đó, độ tuổi tối đa của một người được xem là “chưa thành niên” theo Luật XLVPHC năm 2012 là “dưới 18 tuổi”. Xét ở góc độ ngôn ngữ, có thể thấy thuật ngữ “dưới” được sử dụng trong Luật XLVPHC năm 2012 có sự khác biệt so với thuật ngữ “chưa đủ” được sử dụng trong BLDS năm 2015. Cụ thể, “dưới” có thể hiểu là “tại một 13 chỗ thấp hơn hoặc chưa tới mức cần thiết” , còn “đủ” là “có số lượng hoặc 11 Viện Ngôn ngữ học (2002), Từ điển Tiếng việt phổ thông, Nxb.

Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 12 Viện Ngôn ngữ học, tlđd (11), tr. 13 Nguyễn Lân, tlđd (9), tr. 8 14 mức độ đáp ứng được yêu cầu, không ít hơn, cũng không nhiều hơn”.

Do đó, “người dưới 18 tuổi” và “người chưa đủ 18 tuổi” là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Như vậy, hiện nay đang có sự bất nhất trong cách xác định độ tuổi của NCTN 15 giữa Luật XLVPHC năm 2012 và BLDS năm 2015. Tuy nhiên, do phạm vi nghiên cứu của đề tài chủ yếu liên quan đến các BPTTXLVPHC đối với NCTN được quy định trong Luật XLVPHC năm 2012. Vì vậy, tác giả thống nhất với hướng quy định hiện nay của Luật XLVPHC năm 2012 về việc xác định độ tuổi của NCTN.

Theo đó “NCTN” được hiểu là “Người dưới 18 tuổi”. (2) Khái niệm XLVPHC đối với NCTN NCTN là một trong những đối tượng đặc biệt trong xã hội. Theo đó, ở ngưỡng trước khi bước sang tuổi 18, con người bước vào thời kỳ phát triển mang tính bản lề, có sự thay đổi nhanh, rõ rệt về thể chất, tâm sinh lý nhưng sự phát triển này vẫn còn nằm trong giai đoạn cuối của thời kỳ chưa trưởng thành, nhận thức 16 chưa đầy đủ, cũng như tâm lý chưa được ổn định. Chính vì vậy, NCTN là đối tượng có khả năng dễ thực hiện VPHC, cũng như dễ bị lôi kéo, kích động, xúi giục thực hiện VPHC.

Ngày nay, trong bất kỳ nhà nước hay xã hội nào, thì các vi phạm pháp luật cũng cần phải được phát hiện và xử lý, tuy nhiên mức độ xử lý như thế nào, trách nhiệm pháp lý đến đâu sẽ tùy thuộc vào mức độ nguy hiểm, hậu quả của vi phạm pháp luật, cũng như đối tượng thực hiện vi phạm pháp luật. Nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, VPHC là những hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi 17 phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm. Do đó, VPHC là một dạng của vi phạm pháp luật, vì vậy cũng cần phải được phát hiện và xử lý, hay còn gọi là XLVPHC. Thuật ngữ “XLVPHC” được sử dụng lần đầu tiên tại Pháp lệnh xử phạt VPHC số 28-LCT/HĐNN8 ngày 07/12/1989 do Hội đồng Nhà nước ban hành (Pháp lệnh năm 1989), tuy nhiên pháp lệnh này không đưa ra bất kỳ định nghĩa nào về thuật ngữ 14 Viện Ngôn ngữ học, tlđd (11), tr.

15 Ngoài việc sử dụng thuật ngữ “người dưới 18 tuổi”, thì Luật XLVPHC năm 2012 còn có quy định về “Người chưa đủ 18 tuổi” tại điểm b khoản 2 Điều 94 như sau: “2. Không áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc đối với các trường hợp sau đây: …… b) Người chưa đủ 18 tuổi;…” Với việc sử dụng đồng thời cả hai thuật ngữ nêu trên, có thể thấy, Luật XLVPHC năm 2012 cũng có sự phân biệt giữa “người dưới 18 tuổi” và “người chưa đủ 18 tuổi”. 16 Cao Vũ Minh (2021), “Những nội dung về xử phạt NCTN VPHC cần được quy định chi tiết”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 03+04 (427+428), tr. 17 Khoản 1 Điều 2 Luật XLVPHC năm 2012.

Cho đến khi Pháp lệnh XLVPHC số 41-L/CTN ngày 6/7/1995 do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành (Pháp lệnh năm 1995), thì thuật ngữ “XLVPHC” mới chính thức được định nghĩa, theo đó, XLVPHC được hiểu là “bao gồm xử phạt 19 VPHC và các biện pháp xử lý hành chính khác”. Định nghĩa này tiếp tục được kế thừa tại Pháp lệnh xử lý vi phạm phành chính số 44/2002/PL-UBTVQH10 ngày 20 02/7/2002, được sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008 (Pháp lệnh năm 2002). Đến khi Luật XLVPHC năm 2012 được ban hành, các nhà làm luật là bỏ đi quy định về việc định nghĩa thuật ngữ “XLVPHC”. Dưới góc độ thuật ngữ thì “xử lý” được hiểu là “có biện pháp trừng phạt đối 21 với một việc phạm pháp”.

Như vậy, có thể hiểu XLVPHC là việc áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với chủ thể thực hiện VPHC. Bên cạnh đó, Từ điển Luật học cũng đưa ra định nghĩa về “XLVPHC” như sau: “Là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng những biện pháp cưỡng chế do pháp luật quy định đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức bị truy cứu 22 trách nhiệm hình sự”. Khoa học pháp lý cũng tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về cách định nghĩa đối với thuật ngữ “XLVPHC”. Cụ thể, có quan điểm cho rằng “XLVPHC là hoạt động cưỡng chế mang tính quyền lực nhà nước nhằm áp dụng các chế tài hành chính, do các chủ thể được Nhà nước giao quyền, thực hiện đối với 23 cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định”.

Cách định nghĩa này cũng có một số điểm cần được bàn luận thêm. Cụ thể như sau: Thứ nhất, việc sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC” trong định nghĩa nêu trên là chưa hoàn chuẩn xác. Bởi lẽ, căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật XLVPHC năm 2012 thì VPHC được định nghĩa là “hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt VPHC”.