Bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua dạy học hóa học tại THPT Yên Dũng số 2, Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi qua dạy học nguyên tử phân tử liên kết hóa học tại Yên Dũng, Bắc Giang.

• Tác giả: Mai Đình Nhường
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Kim Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Tại Yên Dũng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ - ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết khoa học
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
• 1.7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.7.3. Phương pháp toán học
• 1.8. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
• 1.9. Đóng góp mới của đề tài
• 1.10. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông
• 1.1.1. Học sinh giỏi
• 1.1.2. Những phẩm chất và năng lực cần có của một HSG hóa học
• 1.2. Vị trí, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi
• 2. CHƯƠNG 2: BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN HÓA HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN DŨNG SỐ 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4.1. Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.4.2. Tiến hành thực nghiệm
• 3.4.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.5. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.6. Tính các tham số đặc trưng
• 3.4.7. Lập bảng phân phối tần số, tần suất cho các nhóm đối chứng và thực nghiệm
• 3.4.8. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.9. Nhận xét thu được từ phía học sinh
• 3.4.10. Nhận xét thu được từ phía giáo viên
• 3.4.11. Đánh giá chung
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Phiếu tham khảo ý kiến
• Phụ lục 2: Đề kiểm tra thực nghiệm và đáp án

Tóm tắt

I. Tổng quan về bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại Yên Dũng

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại Yên Dũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục địa phương. Việc phát hiện và phát triển tài năng học sinh không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần vào sự phát triển của đất nước. Chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại trường Trung học phổ thông Yên Dũng số 2 đã được triển khai với nhiều phương pháp và hình thức đa dạng nhằm khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh.

1.1. Lịch sử và sự phát triển của chương trình bồi dưỡng

Chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại Yên Dũng đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Từ những năm đầu thành lập, chương trình đã dần hoàn thiện và mở rộng, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

1.2. Vai trò của giáo viên trong bồi dưỡng học sinh giỏi

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học. Họ không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn, khơi dậy niềm đam mê học tập cho học sinh.

II. Những thách thức trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu tài liệu phù hợp, sự quan tâm của gia đình và xã hội, cũng như áp lực từ các kỳ thi đại học đã ảnh hưởng đến quá trình học tập của học sinh.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn lực

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu bồi dưỡng phù hợp cho học sinh giỏi hóa học. Điều này dẫn đến việc học sinh không được tiếp cận với kiến thức chuyên sâu.

2.2. Áp lực từ kỳ thi và sự quan tâm của gia đình

Áp lực từ các kỳ thi đại học khiến học sinh tập trung vào việc học thuộc lòng thay vì phát triển tư duy sáng tạo. Sự quan tâm của gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích học sinh theo đuổi đam mê học tập.

III. Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học hiệu quả

Để nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và phù hợp với đối tượng học sinh. Việc sử dụng hệ thống bài tập đa dạng và phong phú sẽ giúp học sinh phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Sử dụng bài tập thực hành và thí nghiệm

Bài tập thực hành và thí nghiệm là phương pháp hiệu quả giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học. Việc thực hành sẽ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn và phát triển kỹ năng thực hành.

3.2. Tổ chức các buổi học nhóm và thảo luận

Học nhóm và thảo luận giúp học sinh trao đổi ý tưởng, học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng giao tiếp. Đây là một trong những phương pháp bồi dưỡng hiệu quả cho học sinh giỏi hóa học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Yên Dũng

Kết quả từ các chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại Yên Dũng đã cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong năng lực học tập của học sinh. Nhiều học sinh đã đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia.

4.1. Kết quả đạt được từ các kỳ thi học sinh giỏi

Nhiều học sinh từ trường THPT Yên Dũng số 2 đã đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia, chứng tỏ hiệu quả của chương trình bồi dưỡng.

4.2. Phản hồi từ học sinh và phụ huynh

Phản hồi từ học sinh và phụ huynh cho thấy sự hài lòng với chương trình bồi dưỡng. Họ cảm nhận được sự tiến bộ rõ rệt trong kiến thức và kỹ năng của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại Yên Dũng cần tiếp tục được cải thiện và phát triển. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp với sự hỗ trợ từ gia đình và xã hội sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện chương trình bồi dưỡng

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, bao gồm việc phát triển tài liệu học tập và tổ chức các hoạt động ngoại khóa.

5.2. Tầm nhìn cho tương lai của học sinh giỏi hóa học

Tương lai của học sinh giỏi hóa học tại Yên Dũng sẽ phụ thuộc vào sự đầu tư và quan tâm của cả xã hội. Việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng trẻ là nhiệm vụ quan trọng để xây dựng một thế hệ tương lai vững mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam ngày càng chú trọng phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi (HSG) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trí tuệ. Tỉnh Bắc Giang, mặc dù là địa phương miền núi với nhiều khó khăn, đã có những bước tiến đáng kể trong công tác bồi dưỡng HSG, đặc biệt là môn Hóa học. Tuy nhiên, thành tích cao chủ yếu tập trung ở các trường chuyên, trong khi các trường phổ thông đại trà như THPT Yên Dũng số 2 vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc bồi dưỡng HSG môn Hóa học. Qua khảo sát chất lượng học lực và kết quả thi HSG cấp tỉnh trong 5 năm gần đây, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi môn Hóa học tại trường chỉ dao động khoảng 11-20%, trong khi số lượng giải HSG cấp tỉnh môn Hóa học còn hạn chế về số lượng và chất lượng.

Đề tài nghiên cứu nhằm mục tiêu cải thiện công tác bồi dưỡng HSG thông qua dạy học phần “Nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học” tại trường THPT Yên Dũng số 2, tỉnh Bắc Giang. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống lý thuyết và bài tập phần nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học, áp dụng trong công tác bồi dưỡng HSG từ năm 2013 đến 2015. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao hiệu quả bồi dưỡng HSG, phát triển tư duy khoa học, kỹ năng giải quyết vấn đề và góp phần phát hiện nhân tài cho địa phương. Qua đó, giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục môn Hóa học tại trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại, tập trung vào phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh trong dạy học Hóa học. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển tư duy nhận thức: Nhấn mạnh vai trò của hoạt động nhận thức cảm tính và lý tính, trong đó tư duy sáng tạo và các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành năng lực học sinh giỏi. Tư duy sáng tạo được xem là mức độ cao của tư duy, với các phẩm chất như tính đổi mới, tính khuếch tán và tính độc đáo.

2. Mô hình phương pháp dạy học tích cực: Tập trung phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh thông qua các phương pháp như dạy học theo dự án, dạy học hợp tác nhóm, vấn đáp tìm tòi và dạy học phát hiện giải quyết vấn đề. Mô hình này coi giáo viên là người hướng dẫn, tổ chức và điều khiển quá trình học tập, giúp học sinh tự khám phá kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy.

Các khái niệm chuyên ngành trọng tâm bao gồm: nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học (liên kết cộng hóa trị, liên kết ion, liên kết hidro, liên kết Vanđecvan, liên kết kim loại), đồng vị, cấu hình electron, và các thao tác tư duy trong dạy học Hóa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn, cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ tài liệu chuyên ngành, chương trình sách giáo khoa Hóa học phổ thông, đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia, khảo sát thực trạng dạy học và bồi dưỡng HSG tại trường THPT Yên Dũng số 2, tỉnh Bắc Giang. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập qua các bài kiểm tra, phiếu khảo sát ý kiến học sinh và giáo viên.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để phân tích chất lượng học lực, kết quả thi HSG, phân tích nội dung đề thi và hệ thống bài tập. Phương pháp thực nghiệm sư phạm được áp dụng để đánh giá hiệu quả của hệ thống lý thuyết và bài tập được biên soạn, với cỡ mẫu khoảng 30 học sinh lớp 10 và 11 được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2015, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, xây dựng hệ thống tài liệu, tổ chức dạy học và thực nghiệm sư phạm, thu thập và xử lý số liệu, cuối cùng là tổng hợp kết quả và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng học lực và thành tích HSG môn Hóa học tại trường THPT Yên Dũng số 2 còn hạn chế: Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi môn Hóa học dao động từ 11,3% đến 20,7% trong các năm học 2009-2014. Số lượng giải HSG cấp tỉnh môn Hóa học chỉ đạt từ 1 đến 3 giải mỗi năm, chưa có giải nhất.

2. Phương pháp dạy học truyền thống chiếm ưu thế, chưa phát huy tối đa tính tích cực của học sinh: Hoạt động học tập chủ yếu là nghe giảng, ghi chép, làm bài tập độc lập, ít có hoạt động nhóm hay thảo luận. Việc sử dụng thí nghiệm thực hành còn hạn chế, chủ yếu là thí nghiệm biểu diễn.

3. Hệ thống lý thuyết và bài tập phần nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học được biên soạn theo từng chuyên đề, phù hợp với trình độ học sinh phổ thông đại trà: Các chuyên đề được thiết kế với mục tiêu rõ ràng, nội dung trọng tâm, lý thuyết ngắn gọn, dễ hiểu và hệ thống bài tập đa dạng từ dễ đến khó. Ví dụ, chuyên đề về thành phần cấu tạo, kích thước, khối lượng nguyên tử có thời lượng 3 tiết, bao gồm 1 tiết lý thuyết và 2 tiết bài tập với các bài tập tính toán bán kính nguyên tử, khối lượng nguyên tử.

4. Thực nghiệm sư phạm cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về kiến thức và kỹ năng của học sinh sau khi áp dụng hệ thống tài liệu và phương pháp dạy học mới: Qua hai lần kiểm tra, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng từ khoảng 40% lên trên 65%, điểm trung bình tăng từ 6,5 lên 7,8. Học sinh thể hiện sự chủ động, tích cực trong học tập, kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề được cải thiện rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong công tác bồi dưỡng HSG tại trường THPT Yên Dũng số 2 chủ yếu do phương pháp dạy học truyền thống, thiếu tài liệu phù hợp và kinh nghiệm bồi dưỡng của giáo viên còn hạn chế. Việc biên soạn hệ thống lý thuyết và bài tập theo từng chuyên đề, kết hợp với phương pháp dạy học tích cực như học nhóm, thảo luận, tự học có hướng dẫn đã giúp phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục Hóa học, kết quả này phù hợp với quan điểm rằng việc phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề là yếu tố then chốt trong bồi dưỡng học sinh giỏi. Việc sử dụng bài tập đa dạng, từ cơ bản đến nâng cao, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực tư duy logic, sáng tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường lũy tích so sánh kết quả kiểm tra lần 1 và lần 2, thể hiện sự tăng trưởng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi và trung bình, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh yếu kém. Bảng phân phối tần số điểm cũng minh họa sự dịch chuyển điểm số về phía cao hơn sau khi áp dụng phương pháp mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và cập nhật hệ thống tài liệu bồi dưỡng HSG phù hợp với điều kiện thực tế của trường và địa phương: Biên soạn tài liệu theo từng chuyên đề, có hệ thống lý thuyết ngắn gọn, dễ hiểu và bài tập đa dạng từ dễ đến khó. Thời gian thực hiện: 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban chuyên môn nhà trường phối hợp với giáo viên bộ môn Hóa học.

2. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh: Áp dụng phương pháp học nhóm, thảo luận, dạy học dự án và sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ dạy học. Thời gian thực hiện: liên tục trong năm học. Chủ thể thực hiện: giáo viên bộ môn Hóa học.

3. Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá đa dạng và thường xuyên để theo dõi tiến bộ của học sinh: Sử dụng kết hợp các hình thức kiểm tra trắc nghiệm, tự luận, vấn đáp và đánh giá qua hoạt động nhóm. Thời gian thực hiện: mỗi học kỳ. Chủ thể thực hiện: giáo viên bộ môn và ban giám hiệu.

4. Tổ chức bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học cho giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn, mời chuyên gia, trao đổi kinh nghiệm giữa các trường trong tỉnh. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Giang, nhà trường.

5. Tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc tạo động lực học tập cho học sinh: Thực hiện các chính sách khen thưởng, tạo sân chơi học thuật, hỗ trợ tài chính cho học sinh giỏi. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: nhà trường, phụ huynh, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông: Nghiên cứu giúp nâng cao phương pháp dạy học, xây dựng hệ thống bài tập phù hợp để bồi dưỡng học sinh giỏi, đặc biệt trong phần nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học.

2. Cán bộ quản lý giáo dục tại các sở, phòng giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi, tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực giáo viên và phát triển chương trình đào tạo phù hợp.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển chương trình, tài liệu dạy học phù hợp với đặc điểm học sinh phổ thông đại trà tại các địa phương miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phần nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học lại quan trọng trong bồi dưỡng học sinh giỏi?
   Phần này cung cấp kiến thức nền tảng giúp học sinh hiểu bản chất các hiện tượng hóa học, phát triển tư duy logic và sáng tạo, từ đó giải quyết các bài tập nâng cao và các vấn đề thực tiễn. Ví dụ, hiểu rõ cấu tạo nguyên tử giúp giải thích tính chất liên kết và phản ứng hóa học.

2. Phương pháp dạy học tích cực có tác động như thế nào đến hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi?
   Phương pháp này phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp các em tự khám phá kiến thức, rèn luyện kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề. Thực nghiệm tại trường THPT Yên Dũng số 2 cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng trên 20% sau khi áp dụng.

3. Làm thế nào để xây dựng hệ thống bài tập phù hợp cho học sinh phổ thông đại trà?
   Cần phân loại bài tập theo mức độ từ dễ đến khó, bao gồm bài tập lý thuyết, bài tập thực hành và bài tập phát triển tư duy. Bài tập phải bám sát chương trình, có tính ứng dụng thực tiễn và khuyến khích sáng tạo. Ví dụ, bài tập tính bán kính nguyên tử dựa trên khối lượng riêng và cấu trúc tinh thể.

4. Kiểm tra đánh giá như thế nào để phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi hiệu quả?
   Sử dụng đa dạng hình thức kiểm tra như trắc nghiệm khách quan, tự luận, vấn đáp và đánh giá qua hoạt động nhóm. Đánh giá cần tập trung vào năng lực tư duy, sáng tạo và kỹ năng vận dụng kiến thức, không chỉ đánh giá kiến thức nhớ máy móc.

5. Những khó khăn chính trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại các trường phổ thông miền núi là gì?
   Bao gồm thiếu tài liệu phù hợp, phương pháp dạy học truyền thống, kinh nghiệm bồi dưỡng của giáo viên còn hạn chế, điều kiện cơ sở vật chất thiếu thốn và động lực học tập của học sinh chưa cao do áp lực thi đại học theo hình thức trắc nghiệm khách quan.

Kết luận

• Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học tại trường THPT Yên Dũng số 2 còn nhiều hạn chế về chất lượng và phương pháp dạy học.
• Việc biên soạn hệ thống lý thuyết và bài tập phần nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học theo từng chuyên đề giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hệ thống và hiệu quả hơn.
• Áp dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp tự học có hướng dẫn và hoạt động nhóm đã nâng cao rõ rệt năng lực tư duy và kết quả học tập của học sinh.
• Kiểm tra đánh giá đa dạng và thường xuyên là công cụ quan trọng để theo dõi tiến bộ và phát hiện học sinh có năng khiếu.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về tài liệu, phương pháp, đào tạo giáo viên và chính sách hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi trong thời gian tới.

Next steps: Triển khai áp dụng rộng rãi hệ thống tài liệu và phương pháp dạy học tích cực tại các trường phổ thông trong tỉnh, tổ chức tập huấn nâng cao năng lực giáo viên, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ học sinh và giáo viên trong công tác bồi dưỡng HSG.

Call to action: Các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để đổi mới công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho địa phương và đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông 1. Học sinh giỏi “HSG đó là những HS chứng minh được trí tuệ ở trình độ cao và có khả năng sáng tạo thể hiện ở động cơ học tập mãnh liệt và đạt kết quả xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết hoặc khoa học; là đối tượng cần có một sự giáo dục đặc biệt để đạt được trình độ giáo dục tương ứng với năng lực của con người đó”. Nói cách khác HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết.

Trong chiến lược giáo dục phổ thông, nhiều nước coi giáo dục HSG là dạng giáo dục đặc biệt, cần chương trình đặc biệt. Cho dù quan niệm như thế nào thì mục tiêu chính của chương trình dành cho HSG đối với các nước đều khá giống nhau ở một số đặc điểm: ­ Phát triển phương pháp suy nghĩ ở trình độ cao phù hợp khả năng trí tuệ của trẻ. ­ Phát triển các kĩ năng, phương pháp và thái độ tự học suốt đời. ­ Bồi dưỡng sự lao động, làm việc sáng tạo.

­ Nâng cao ý thức và khát vọng của trẻ về sự tự chịu trách nhiệm. ­ Khuyến khích sự phát triển về lương tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp cho xã hội. ­ Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng nghiên cứu khoa học, khả năng hợp tác. ­ Tạo điều kiện tốt nhất để phát triển khả năng, năng khiếu của HS.

­ Định hướng nghề nghiệp. ­ Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng giao tiếp, ứng xử với mọi tình huống xảy ra. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ­ Phát triển phẩm chất lãnh đạo. Những phẩm chất và năng lực cần có của một HSG hóa học [10] "HSG hóa học phải là người nắm vững bản chất hiện tượng hóa học, nắm vững các kiến thức cơ bản đã được học, vận dụng tối ưu các kiến thức cơ bản đã được học để giải quyết một hay nhiều vấn đề mới trong các kì thi đưa ra" Hay, HSG có một số năng lực sau: a) Có kiến thức hóa học cơ bản vững vàng, sâu sắc, hệ thống.

HS có năng lực tiếp thu kiến thức vượt trội, tức là khả năng nhận thức vấn đề nhanh, rõ ràng; có ý thức bổ sung và hoàn thiện kiến thức. b) Có năng lực ghi nhớ, tư duy tốt và sáng tạo, khả năng suy luận logic. Biết phân tích sự vật, hiện tượng qua các dấu hiệu đặc trưng của chúng, biết so sánh, tổng hợp, khái quát hóa các sự vật hiện tượng c) Có năng lực trình bày và diễn đạt chính xác, logic. d) Có năng lực kiểm chứng.

Biết suy xét sự đúng sai từ một loạt sự kiện, biết khẳng định hoặc bác bỏ một đặc trưng nào đó trong sản phẩm do mình làm ra. Biết chỉ ra một cách chắc chắn các dữ liệu cần phải kiểm nghiệm sau khi thực hiện một số lần kiểm nghiệm. e) Có năng lực thực hành thí nghiệm tốt, khả năng quan sát, mô tả, nhận xét, giải thích các hiện tượng; vận dụng lý thuyết để điều khiển thực nghiệm và từ thực nghiệm kiểm tra các vấn đề lý thuyết. f) Có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng nghiên cứu khoa học.

g) Có khả năng vận dụng, kĩ năng để giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn 1. Vị trí, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi Nghị quyết các đại hội Đảng toàn quốc lần VIII và IX, XI, đều xác định và nhấn mạnh: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu là một trong những động lực quan trọng tạo sự chuyển biến toàn diện trong phát triển giáo dục và đào tạo” 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luật giáo dục 2005 đã khẳng định mục tiêu của giáo dục “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực”. Không có nền có gốc thì không có cây cao bóng cả. Nguồn lực đó là người lao động có trí tuệ có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn liền với một nền khoa học công nghiệp hiện đại Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một công tác mũi nhọn trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhà trường nói riêng, cho địa phương nói chung.

Đối với các địa phương, việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, có chính sách thu hút, đãi ngộ nhân tài có vai trò vô cùng quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực, phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Với mỗi nhà trường, việc bồi dưỡng học sinh giỏi được coi là nhiệm vụ hàng đầu, bởi đó là nơi cung cấp kiến thức nền tảng, bồi dưỡng tư duy, góp phần quan trọng vào việc tạo ra những nhân tài sau này. Hơn nữa, công tác bồi dưỡng HSG là tiêu chí quan trọng góp phần khẳng định vị thế, uy tín, chất lượng giáo dục của nhà trường; nó cũng khẳng định được danh dự, trình độ, uy tín của giáo viên với học trò, với xã hội. Một số biện pháp phát hiện HSG hoá học ở bậc trung học phổ thông Giáo viên cần phát hiện, nắm rõ từng học sinh về: ­ Mức độ nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách đầy đủ, chính xác của HS so với yêu cầu đặt ra.

­ Khả năng tư duy của từng HS, đánh giá được khả năng vận dụng kiến thức của HS một cách linh hoạt, sáng tạo. ­ Một số tiêu chí đánh giá: + Mức độ đầy đủ, rõ ràng về mặt kiến thức. + Tính logic trong bài làm của HS 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Tính chính xác, khoa học, chi tiết, độc đáo được thể hiện trong bài làm, cách diễn đạt của HS. + Tính mới, tính sáng tạo (những đề xuất mới, những giải pháp mới, cách giải bài tập hay, ngắn gọn.

+ Mức độ làm rõ nội dung chủ yếu phải đạt được của toàn bài kiểm tra. + Thời gian hoàn thành bài kiểm tra. + Có khả năng ghi nhớ tốt + Kĩ năng thực hành, thí nghiệm + Có năng lực phê phán, biết chỉ ra cái đúng cái sai với vấn đề đặt ra. Một số biện pháp tích cực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông [10] a) Cần kích thích động cơ học tập của học sinh, - Hoàn thiện những yêu cầu cơ bản + Tạo môi trường dạy – học phù hợp.

+ Thường xuyên quan tâm tới đội tuyển. + Giao các nhiệm vụ vừa sức cho HS và làm cho các nhiệm vụ đó trở nên thực sự có ý nghĩa với bản thân họ. - Xây dựng niềm tin và những kỳ vọng tích cực trong mỗi học sinh + Bắt đầu công việc học tập, công việc nghiên cứu vừa sức đối với HS. + Làm cho HS thấy mục tiêu rõ ràng, cụ thể và có thể đạt tới được.

+ Thông báo cho HS rằng năng lực học tập của các em có thể được nâng cao hoặc đã được nâng cao. Đề nghị các em cần cố gắng hơn nữa. Lu ôn khuyến khích và động viên kịp thời đối với từng HS (có chế độ khen thưởng rõ ràng). ­ Làm cho học sinh tự nhận thức được lợi ích, giá trị của việc được chọn vào đội tuyển học sinh giỏi: Việc học trong đội tuyển là niềm vinh dự.

Nó có tác dụng rất lớn với việc học ở trên lớp, với việc nắm vững bản chất vấn đề. HS học đội tuyển luôn nhân được sự ưu ái của nhà trường, thầy cô và bạn bè. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] b) Soạn thảo nội dung dạy học và có phương pháp dạy học hợp lý Nội dung dạy học gồm hệ thống lý thuyết và hệ thống bài tập tương ứng. Trong đó, hệ thống lý thuyết phải được biên soạn đầy đủ, ngắn gọn, dễ hiểu, bám sát yêu cầu của chương trình; soạn thảo, lựa chọn hệ thống bài tập phong phú, đa dạng giúp HS nắm vững kiến thức, đào sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo và đồng thời phát triển được tư duy cho HS.

Sử dụng phương pháp dạy học hợp lý sao cho HS không cảm thấy căng thẳng, mệt mỏi và quá tải đồng thời phát huy được tối đa tính tích cực, tính sáng tạo và nội lực tự học tiềm ẩn trong mỗi HS. c) Kiểm tra, đánh giá Để quá trình kiểm tra, đánh giá học sinh có hiệu quả tốt thì phải có tiêu chuẩn rõ ràng, việc đánh giá đúng sẽ giúp HS có động cơ học tập tích cực để đạt được kết quả cao nhất. ­ Đánh giá HSG cần dựa trên cơ sở: khả năng tinh thần, trí tuệ, sáng tạo và động cơ học tập. ­ Để đánh giá chính xác khả năng của HS giỏi cần sử dụng nhiều loại hình đánh giá, nhiều phương pháp: trắc nghiệm tự luận, trắc nghiệm khách quan, quan sát, phỏng vấn, thuyết trình, thảo luận… ­ Nội dung đề thi cần kiểm tra được một cách toàn diện trình độ của HS.

Tăng cường các câu hỏi yêu cầu HS suy nghĩ, trả lời theo cách hiểu và vận dụng. Một số biện pháp về tổ chức bồi dưỡng cho học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông Để thu được hiệu quả cao trong công tác bồi dưỡng HSG cần có sự vào cuộc của tất cả các bộ phận trong nhà trường, đặc biệt là khâu quản lí chỉ đạo của nhà trường, của cấp trên. Tiếp đó là thực hiện đồng bộ các biện pháp chuyên môn: trong đó đặc biệt chú trọng tới việc tự học, tự bồi dưỡng, mời chuyên gia về giảng dạy. Một số hoạt động mà giáo viên cần quan tâm: 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ­ Tổ chức hoạt động dạy học ở trên lớp ­ Bổ sung kiến thức cho học sinh ­ Tài liệu hướng dẫn tự học cho học sinh ­ Kiểm tra, đánh giá 1.

Đánh giá học sinh giỏi Hiện nay, khi bồi dưỡng, chúng ta thường đánh giá kết quả học tập của HS trong đội tuyển bằng các bài kiểm tra, bài thi với việc biên soạn các câu hỏi có nội dung khuyến khích tư duy độc lập, sáng tạo của HS. Chúng ta cũng đang chủ yếu đánh giá kiến thức của học sinh là chính, chưa chú trọng tới đánh giá năng lực của học sinh.