CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Những vấn đề chung về công chức cấp xã 1. Khái niệm công chức và công chức cấp xã Ở Việt Nam, khái niệm về công chức được hình thành, hoàn thiện và phát triển song hành với quá trình phát triển của đất nước và đặc biệt là việc đổi mới, phát triển, sáng tạo của nền hành chính nhà nước. Từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 về Quy chế công chức.
Theo đó xác định công chức Việt Nam là những công dân Việt Nam được chính quyền nhân dân tuyển để giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan Chính phủ, ở trong hay ở ngoài nước, trừ những trường hợp riêng biệt do Chính phủ quy định. Cụ thể công chức là những người được tuyển dụng giữ một chức vụ thường xuyên trong hệ thống các cơ quan của chính phủ, còn những người làm việc trong cơ quan lập pháp và tư pháp thì không phải công chức. Đi cùng với sự phát triển của thời đại, khái niệm về công chức đã có sự thay đổi nhất định và mang tính khoa học cao. Khái niệm công chức được phát triển và hoàn thiện theo thời gian, khái niệm về công chức được sử dụng rộng rãi hiện nay, căn cứ theo Điều 4, khoản 1 Luật Cán bộ, công chức năm 2008, được sửa đổi, bổ sung tại khoản 1 Điều 1 Luật Cán bộ, công chức và Viên chức sửa đổi 2019, cụ thể:“Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, 15 hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Về công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và được hưởng lương từ Ngân sách nhà nước có nhiệm vụ tham mưu giúp việc cho UBND xã thực hiện chức năng quản lý Nhà nước trên địa bàn xã. Hiện nay, công chức cấp xã được quy định theo Nghị định số 33/2023/NĐ-CP ngày 10/6/2023 của Chính phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách cấp xã, ở thôn, tổ dân phố, bao gồm 06 chức danh công chức cấp xã. Cụ thể: Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã; công chức Văn phòng - thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hóa - xã hội. Đặc điểm và vai trò của công chức cấp xã 1.
Về đặc điểm của công chức cấp xã Công chức cấp xã là đội ngũ thực hiện các nhiệm vụ cho nhà nước ở cơ sở, là lực lượng chủ chốt tiếp xúc với nhân dân nhiều nhất, cũng là lực lượng trực tiếp giải quyết các yêu cầu, nguyện vọng và mong muốn của nhân dân, tuy vậy đội ngũ này vẫn có những đặc điểm cơ bản giống với công chức ở các cấp cao hơn như: - Công chức cấp xã có tính chuyên môn nghề nghiệp, được tuyển dụng và bổ nhiệm vào một ngạch, chức danh; công chức cấp xã làm việc thường xuyên, liên tục về mặt thời gian; - Công chức cấp xã được tuyển dụng thông qua hình thức thi tuyển; - Công chức cấp xã được xác định trong biên chế và hưởng lương từ nguồn ngân sách nhà nước; - Công chức cấp xã là những người được nhà nước trao quyền để thực thi công vụ. 16 Ngoài những đặc điểm cơ bản đã kể trên, đội ngũ công chức cấp xã cũng có các đặc điểm riêng biệt của công chức cấp xã, có thể kể đến như: - Công chức cấp xã phần lớn là người sinh ra, trưởng thành ở địa phương, nên có mối quan hệ tình cảm với nhân dân trong địa bàn, đây cũng là một lợi thế trong thực hiện nhiệm vụ tại địa phương, là cầu nối giữa nhà nước với nhân dân. - Công chức cấp xã là người tham mưu giúp UBND cấp xã về công tác quản lý nhà nước theo lĩnh vực chuyên môn được giao trên địa bàn cấp xã, không phải làm công tác quản lý nhà nước thuộc phạm vi cấp huyện. - Công chức cấp xã là đối tượng được giao nhiệm vụ làm việc trực tiếp với dân, nên mọi chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của nhà nước đều do họ phổ biến, hướng dẫn để nhân dân hiểu rõ và thi hành.
- Công chức cấp xã có đầy đủ các vai trò như công dân, người đại diện cho nhà nước, cũng vừa đại diện cho cộng đồng, với những vai trò này vừa tạo ra tính thống nhất, cũng có cả những mâu thuẫn xung đột trong các điều kiện, hoàn cảnh nhất định. Sẽ có sự tác động, chi phối trong quá trình thực hiện công vụ, nhất là trong giải quyết các vấn đề về lợi ích của Nhà nước, của cộng đồng. - Công chức cấp xã có hoạt động thực thi công vụ đa dạng và phức tạp hơn, hơn nữa lại gắn với màu sắc của địa phương, diễn ra liên tục và thường xuyên để đảm bảo giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh trong nhân dân. Về vai trò của công chức cấp xã Vai trò của công chức cấp xã đã được quy định rất rõ ràng trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam.
Đội ngũ công chức cấp xã là những người thực thi công vụ trong bộ máy hành chính nhà nước, là một mắt xích quan trọng và không thể thiếu của nền hành chính nhà nước. Đội ngũ này có nhiệm vụ tổ chức thực thi chính sách, pháp luật, quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội, đảm bảo hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước. Các công chức cấp xã luôn nâng cao ý thức, trách nhiệm, văn hóa ứng xử trong giao tiếp, thường xuyên đi cơ sở nên nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của 17 Nhân dân, từ đó đề ra các giải pháp cải tiến phương pháp làm việc giúp công tác giải quyết hồ sơ cho người dân được tốt hơn, góp phần to lớn vào quá trình thực hiện cải cách hành chính của đất nước. Chính vì vai trò đặc biệt của công chức cấp xã và chính việc biến đổi không ngừng của bối cảnh xã hội hiện tại, đòi hỏi đội ngũ công chức cấp xã năng động, năng lực vững vàng, có thể phát huy đúng vai trò của mình trong mọi hoàn cảnh, vì vậy, công tác bồi dưỡng nâng cao kiến thức cho đội ngũ này thật sự rất quan trọng.
Tiêu chuẩn chức danh và nhiệm vụ của công chức cấp xã 1. Tiêu chuẩn chức danh Đối với từng chức danh công chức cấp xã hiện nay, đã được quy định trong Luật và các văn bản dưới luật, để làm căn cứ pháp lý quan trọng, được cụ thể hoá tại Nghị định 33/2023/NĐ-CP của Chính Phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố (có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 8 năm 2023). Căn cứ tại Nghị định này thì công chức cấp xã có các chức danh và tiêu chuẩn sau đây: - Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã có tiêu chuẩn thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành về quân sự. Bên cạnh đó, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã phải có khả năng phối hợp với các đơn vị quân đội nhân dân, công an nhân dân và lực lượng khác trên địa bàn tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự; giữ gìn an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ Đảng, chính quyền, tài sản của Nhà nước và bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân.
- Đối với các chức danh như công chức Văn phòng - thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - Nông nghiệp - Xây dựng và Môi trường (đối với xã); Tài chính - Kế toán; Tư pháp - Hộ tịch; Văn hóa - Xã hội như sau: + Độ tuổi: Đủ 18 tuổi trở lên; + Trình độ giáo dục phổ thông: Tốt nghiệp trung học phổ thông; 18 + Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Tốt nghiệp đại học trở lên của ngành đào tạo phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của từng chức danh công chức cấp xã. Trường hợp luật có quy định khác với quy định này thì thực hiện theo quy định của luật đó. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể tiêu chuẩn trình độ chuyên môn, nghiệp vụ từ trung cấp trở lên đối với công chức cấp xã làm việc tại các xã, phường, thị trấn thuộc địa bàn miền núi, vùng cao, biên giới, hải đảo, xã đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Nhiệm vụ của công chức cấp xã Về nhiệm vụ của công chức cấp xã đã được quy định rất cụ thể theo từng chức danh chuyên môn, cụ thể theo Điều 11 Nghị định 33/2023/NĐ-CP quy định nhiệm vụ của từng chức danh công chức cấp xã.
Ngoài ra, vì đặc điểm của công chức cấp xã có sự khác biệt với công chức nên nhiệm vụ của công chức cấp xã được Ủy ban nhân dân cấp huyện quy định nhiệm vụ cụ thể của từng chức danh công chức cấp xã cho phù hợp với đặc điểm và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của từng cấp xã, bảo đảm tất cả các lĩnh vực công tác đều có công chức phụ trách và thực hiện. Bồi dưỡng công chức cấp xã 1. Khái niệm và đặc điểm của bồi dưỡng công chức cấp xã 1. Khái niệm bồi dưỡng công chức cấp xã Trong thời đại phát triển như hiện nay thì vai trò của đội ngũ công chức trong nền công vụ ngày càng quan trọng, trong đó đội ngũ công chức cấp xã có ảnh hưởng lớn và trực tiếp nhất đến chất lượng cũng như hiệu quả hoạt động của nền hành chính.
Vì vậy, vấn đề về nâng cao năng lực, chất lượng của đội ngũ này luôn được chú trọng.