Chương 1: Lý luận về thể loại bình luận và dạng bài bình luận ngắn Chương 2: Thực trạng bình luận ngắn trên báo điện tử hiện nay Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng bình luận ngắn trên báo điện tử 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ THỂ LOẠI BÌNH LUẬN VÀ DẠNG BÀI BÌNH LUẬN NGẮN 1. Một số quan niệm về thể loại báo chí Từ điển Tiếng Viêt (1992), giải thích: Thể loại là hình thức sáng tác văn học, nghệ thuật phân chia theo phương thức phản ánh hiện thực, vận dụng ngôn ngữ…Văn học có nhiều thể loại: Tự sự, Trữ tình, Kịch… Từ điển Bách khoa toàn thư Liên Xô (1985), giải thích: “Thể loại là khái quát hóa những đặc tính của một nhóm lớn các tác phẩm có cùng thuộc tính về nội dung, hình thức, cách biểu hiện tác phẩm của một thời đại, một giai đoạn, một dân tộc hay một nền nghệ thuật thế giới”. Dạng thức của thể loại (hay tác phẩm báo chí) được hình thành và tồn tại tương đối ổn định trong quá trình phát triển của lịch sử báo chí, thể hiện ở sự giống nhau về cách thức tổ chức tác phẩm, về đặc điểm của sự kiện, hiện tượng, đời sống và về tính chất của mối quan hệ của nhà báo đối với các sự kiện , hiện tượng, quá trình đời sống ấy. Các phương pháp thu thập tư liệu, phương thức phản ánh sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội phần lớn đáp ứng yêu cầu hoạt động nghiệp vụ của nhà báo và cơ quan báo chí.
Việc vận dụng các hình thức, phương pháp, tính chất, đặc điểm để thể hiện tác phẩm được gọi chung là thể loại. Ở nước ta có nhiều quan niệm về thể loại báo chí. Ngược dòng lịch sử, có thể thấy vấn đề nhận diện các thể loại báo chí đã được đặt ra ở nước ta từ 40 năm trước. Ngày 15-11-1965: trong Chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã nêu rõ: Báo chí của ta có ba thể tài chính là: thể tài nghị luận (bao gồm xã luận, luận văn tuyên truyền, bình luận v.v…); thể tài tin tức (bao gồm tin, thông tấn, tường thuật v.v…); thể tài phản ánh (bao gồm phóng sự, điều tra, ký sự v.
Cũng cần phải nhấn mạnh rằng quan niệm đúng đắn này đã đặt nền tảng cơ bản cho cách “chia ba” đối với hệ thống thể loại báo chí nói chung. Từ 1970 đến 1980, vấn đề phân loại tác phẩm báo chí vẫn tiếp tục được nêu ra với những ý kiến khác nhau. Tuy nhiên, trong tất cả những quan niệm đã từng được nêu ra vẫn có một điểm chung. Đó là tán thành việc phân loại và khẳng định: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hệ thống thể loại báo chí ở nước ta bao gồm ba nhóm thể loại.
Tuy nhiên, về tên gọi của mỗi nhóm thì vẫn còn tồn tại những cách gọi tên khác biệt. Có người gọi đó là các nhóm Tin tức - Nghị luận - Phản ánh; người khác gọi là Thông tin - Chính luận - Phản ánh; Nhà báo Quang Đạm nhiều năm trước đây cũng đã định danh ba nhóm thể loại báo chí là Thông tin - Nghị luận - Diễn tả. Nhìn lại từ đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX đến nay, nếu xét theo trình tự thời gian, có thể nêu ra một số quan niệm phân loại báo chí tương đối tiêu biểu sau đây: Năm 1992, trong cuốn Ký báo chí, đã nêu ý kiến đề xuất quan niệm chia ba gồm các loại thể: Thông tấn- Chính luận - Ký báo chí , trong những lần tái bản sau của sách này và một số cuốn sách khác, tác giả đã điều chỉnh lại các thuật ngữ là: Thông tấn báo chí, Chính luận báo chí, Ký báo chí. Năm 1995, các tác giả cuốn Tác phẩm báo chí tập I của Khoa Báo chí, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền đã nêu ra cách chia gồm ba loại thể: Thông tấn - Chính luận - Thông tấn nghệ thuật.
Năm 1999, trong cuốn sách Từ lý luận đến thực tiễn báo chí, PGS.TS Tạ Ngọc Tấn nêu quan niệm phân chia tác phẩm báo chí thành ba loại: Loại tác phẩm thông tin; loại tác phẩm chính luận; loại tác phẩm chính luận- nghệ thuật [24, tr 35]. Năm 2000, trong cuốn sách Các thể loại chính luận báo chí, tác giả Trần Quang đề xuất cách chia gồm: Nhóm thông tấn - Nhóm chính luận - Nhóm chính luận - nghệ thuật. Năm 2004: Trong bài viết Luận bàn về thể loại báo chí (Tạp chí Người làm báo tháng 2-2004, TS Đinh Văn Hường cũng nêu quan niệm phân chia thể loại báo chí thành ba nhóm: Nhóm các thể loại báo chí thông tấn, Nhóm các thể loại báo chí chính luận, Nhóm các thể loại chính luận - nghệ thuật. Năm 2004: Trong tập đề cương bài giảng “Lịch sử nghiên cứu lý luận báo chí ở Việt Nam”, PGS.TS Trần Thế Phiệt nêu ra cách “chia bốn” gồm: Thông tấn; Chính luận; Thông tấn- nghệ thuật (Ký báo chí); Các tác phẩm văn nghệ trên báo.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài ra cũng còn một số ý kiến nêu ra những cách phân loại hoặc những thuật ngữ khác nhau đã được công bố trên các tạp chí và sách tham khảo trong những năm vừa qua. Ví dụ như tác giả Đinh Văn Hường, trong bài Một số vấn đề thể loại báo chí quan niệm: “Thể loại báo chí là hình thức biểu hiện cơ bản thống nhất và tương đối ổn định của các bài báo được phân chia theo hình thức phản ánh hiện thực, sử dụng ngôn ngữ và các công cụ khác để chuyển tải nội dung mang tính chính trị - tư tưởng nhất định”. Trong cuốn Các thể loại báo chí chính luận nghệ thuật, tác giả Dương Xuân Sơn khái niệm như sau: “Thể loại báo chí là hình thức biểu hiện cơ bản thống nhất và ổn định của các bài báo, là cách lựa chọn công cụ, phương tiện, phương pháp và hình thức trình bày tác phẩm báo chí để phù hợp với nội dung , thích ứng với từng tình huống sự kiện, và có thể chứa đựng được nội dung, hình thức bài báo cần trình bày”[22, tr 47]. Trên cơ sở của đối tượng phản ánh, của chức năng, nhiệm vụ phản ảnh và của phương pháp phản ảnh của các thể loại báo chí, các tác giả đều đồng nhất cho rằng hệ thống các thể loại báo chí ở nước ta hiện nay gồm ba nhóm: Tin thông tấn, chính luận, và chính luận nghệ thuật … Trong đó thể loại Chính luận báo chí có nhiệm vụ đánh giá, phân tích, giải thích, bàn luận về những sự thật của đời sống.Thế mạnh chủ yếu của các thể loại trong nhóm này biểu hiện ở năng lực thông tin lý lẽ.Tất nhiên lý lẽ phải gắn liền với những sự kiện thời sự.
Nói cách khác, đây là nhóm không chỉ có nhiệm vụ thông tin về sự thật mà còn có nhiệm vụ phân tích, lý giải, bàn luận, đánh giá những sự thật đó trên cơ sở của một thái độ rõ ràng nhằm hướng dẫn, điều chỉnh dư luận. “Nội dung của tác phẩm chính luận báo chí tập trung một cách rõ nhất, nhiều nhất lập trường, quan điểm trong sứ mệnh định hướng tư tưởng và hành động theo mục đích của từng tờ báo” [22, tr 54]. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong nhóm này có các thể loại như bình luận, xã luận, điều tra, bài phê bình, phỏng vấn vấn đề… Trong đó, thể loại bình luận giữ vai trò là hạt nhân vì nó thể hiện sinh động nhất những đặc điểm cơ bản của cả nhóm. Bình luận là một thể loại có chức năng giải thích, đánh giá, phân tích về những sự thật tiêu biểu của đời sống.
Đối tượng phản ánh của bình luận có thể là các sự kiện, hoàn cảnh, tình hình, hiện trạng tiêu biểu của đời sống, đang cần được làm sáng tỏ và được định hướng. Với nghệ thuật lập luận mềm dẻo, linh hoạt bằng cách kết hợp giữa các bằng chứng, luận cứ, luận điểm, tác phẩm bình luận có thể thuyết phục công chúng hiểu và hành động theo hướng mà người viết bình luận hướng tới. Đặc điểm của thể loại bình luận 1. Khái quát chung về thể loại bình luận Tư duy bình luận là một hoạt động tự nhiên của con người, xuất phát từ nhu cầu nhận thức và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người.
Bình luận nhằm đánh giá về những sự kiện, hiện tượng, vấn đề trong cuộc sống trên cơ sở so sánh, đối chiếu, phân tích, giải thích. Theo tài liệu lí luận báo chí của nhiều nước trên thế giới thì bình luận trên báo chí xuất hiện đã lâu. Karel Storkan cho rằng ở Anh và Pháp, bình luận có từ đầu thế kỉ XIX, có tác dụng soi sáng và giải thích một sự kiện, một vấn đề hay một hiện tượng xã hội nào đó. Theo Lí thuyết và thực hành báo chí Xô viết từ năm 1902 – 1903, độc giả Nga đã làm quen với đề mục “Toàn cảnh Châu Âu” của Caramdin, trong đó đã đăng những bài bình luận chính trị, và cả những vấn đề khác trong đời sống xã hôi.
Nhà phê bình văn học Nga V.Bêlinxki đã chú ý đến những bài bình luận được phổ biến rộng rãi trong thời kì đầu của thế kỉ XIX, và đã chỉ ra những mặt yếu kém của chúng, đồng thời ông cũng đánh giá rất cao tài năng của nhà báo Caramdin và những bài bình luận sắc sảo của Bextugiep. Chính Bêlinxki cũng viết nhiều bài bình luận văn học và bình luận chính trị văn học đăng trên tạp chí “Người đương thời”, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về sau bình luận trở thành công cụ quan trọng trong cuộc đấu tranh của phong trào dân chủ của Nga thế kỉ XIX. So với nhiều nước trên thế giới, báo chí Việt Nam ra đời muộn hơn, do vậy cũng như các thể loại khác, bình luận xuất hiện trên các ấn phẩm định kì khi đã là một thể loại hoàn chỉnh. Các tác giả của Giáo trình nghiệp vụ báo chí cho rằng “Bình luận là một hoạt động tự nhiên của lí tính.
Con người có tri giác lành mạnh, đứng trước một hiện tượng, đứng trước một sự kiện hay một vấn đề xảy ra trong cuộc sống thường đều có bình luận. Theo phạm vi nội dung và hệ tư tưởng nhất định, không phải chỉ khi có báo chí mới có bình luận”. Trong cuốn Nghề nghiệp và công việc của nhà báo tác giả cho rằng “Bình luận là sự giải thích, cắt nghĩa một vấn đề, sự kiện, hiện tượng, quá trình, trong đời sống kinh tế chính trị và đời sống văn hóa”.