Chương 1: Cơ sở lí luận về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Thực trạng quản lí và tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố Hải Phòng Chương 3: Một số biện pháp quản lý động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông Đồ Sơn thành phố Hải Phòng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Hoạt động ngoài giờ lên lớp là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới. Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em.
Ở nước Anh gần 7 triệu học sinh hằng năm được tham gia vào hoạt động ngoài giờ lên lớp, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em được đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập. Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống. Chính phủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của công tác giáo dục thế hệ trẻ. Để nâng cao chất lượng và tăng cường số lượng các hoạt động này, chính phủ Anh đã quy định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trường, tăng cường các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp khác.
Bà Ruth Kelly, Bộ trưởng Bộ giáo dục Anh nhận xét: các hoạt động ngoài giờ lên lớp đã làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh [37] Công trình nghiên cứu gần đây của các nhà giáo dục Mĩ cho thấy tác dụng to lớn của các hoạt động ngoài giờ lên lớp đối với học sinh: có 49% học sinh không tham gia vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp sử dụng ma tuý, 37% trong độ tuổi từ 13-19 phải làm bố mẹ sớm hơn những em khác có tham gia từ 1 đến 4 giờ vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Những học sinh thường xuyên tham gia vào các chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp có chất lượng thường đạt được thành tích học tập cao hơn, có hành vi đạo đức tốt hơn trong nhà trường, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, phát triển tốt hơn và không có các hiện tượng sử dụng ma tuý, bạo lực …[40] Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động này vì hầu hết các trường học ở Nhật Bản là các trường bán trú. Tuy nhiên, các hoạt động ngoài giờ lên lớp này tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh như dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của người Nhật, dạy cách pha trà, nấu nướng, các nghề truyền thống của Nhật Bản.
Chương trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lượng các giờ lên lớp để tăng cường nhiều hơn các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh [36] J.Cô men xki - ông tổ của nền sư phạm cận đại trong thời gian làm cố vấn giáo dục tại Hung ga ri đã rất coi trọng hoạt động ngoài giờ lên lớp. Ông đã áp dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện cá tính cho học sinh, đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mới đầy tính thuyết phục[11]. Trong nước Sự nghiệp giáo dục đào tạo Việt Nam ngay từ khi ra đời: Bác Hồ- vị lãnh tụ thiên tài, nhà giáo mẫu mực của chúng ta đã đặt nền móng cho sự nghiệp giáo dục với phương châm “Dân tộc - Khoa học - Đại chúng”. Chủ trương trong việc giáo dục là phải chú trọng “Đạo đức cách mạng, giác ngộ XHCN, giáo dục văn hoá, kỹ thuật và lao động sản xuất” Qua các giai đoạn phát triển khác nhau, tư tưởng giáo dục toàn diện của Hồ Chí Minh và của Đảng ta đã chính thức là kim chỉ nam cho hành động phát triển giáo dục.
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, thời chiến hay thời bình, thời kì giáo dục khó khăn nhất hay hưng thịnh nhất thì sự nghiệp phát triển giáo dục vẫn luôn phải chú trọng đến giáo dục toàn diện cho học sinh. Những tư tưởng đó được thể hiện rõ ràng trong nguyên lý “ Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội”. Đặc biệt trong giai đoạn đổi mới hiện nay, tư tưởng giáo dục toàn diện cũng được thể hiện qua các mặt : Đức – Trí – Thể – Mỹ – Lao động nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách học sinh. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để đẩy mạnh công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho học sinh, từ những năm 1983-1984 Bộ Giáo dục đã hướng dẫn các trường phổ thông cần chú ý tăng cường các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cân đối và song song với kế hoạch dạy học nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ năm học mà Bộ đề ra.
Tác giả Phạm Lăng khi tìm hiểu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học Chu Văn An – Hà Nội đã xác định nhiều hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và nhấn mạnh : Nếu tổ chức hoạt động này một cách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lượng các môn học [13] Tác giả Nguyễn Văn Thiềm cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng [27] Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trong trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú – Tỉnh Lai Châu đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của người hiệu trưởng[19]. Như vậy, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đều đã làm nổi rõ tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp và chỉ ra nhiều biện pháp cho người hiệu trưởng để tổ chức và quản lý tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Trong điều kiện và giới hạn nghiên cứu, luận văn này nêu rõ những biện pháp nào là cần thiết và hữu hiệu để tổ chức và quản lí các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, nhất là các biện pháp phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh trường THPT Đồ Sơn thành phố Hải Phòng. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1.
Khái niệm chung về quản lí 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tượng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy. Quản lý còn là việc đặt ra 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mục tiêu, lựa chọn các phương tiện, điều kiện và tác động vào vào từng thành tố của hệ thống bằng các phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý. Về phương diện nhà quản lý thì quản lý là sự tác động của nhà quản lý trong việc chỉ huy, điều khiển, tổ chức quản lý hướng vào các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của từng con người trong quá trình quản lý nhằm đưa đến sự phát triển, biến đổi phù hợp với quy luật khách quan, đạt mục tiêu quản lý.
Quản lý phải trả lời các câu hỏi: "Phải đạt mục tiêu nào đề ra ?"; "Phải đạt mục tiêu đó như thế nào và bằng cách nào ?"; "Phải mở rộng ảnh hưởng của tổ chức bằng cách nào ?"; "Phải thu hút, lôi kéo thêm ai và bằng cách nào ?" Để quản lý, người quản lý phải lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm soát công việc. Khái niệm "Quản lý" đã được các nhà khoa học định nghĩa một cách khác nhau nhưng đều đạt đến mục đích chung. Sau đây là một số các định nghĩa về quản lý: "Quản lý là sự tác động của cơ quan quản lý vào đối tượng quản lý để tạo ra sự chuyển biến của toàn bộ hệ thống nhằm đạt được mục đích nhất định". Theo PGS Nguyễn Văn Lê "Quản lý là một hệ thống tác động khoa học nghệ thuật vào từng thành tố của hệ thống bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt được các mục tiêu đề ra của hệ thống và cho từng thành tố của hệ thống" [14].
"Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu. Quản lý một hệ thống là một quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn" [28]. Theo Giáo sư Mai Hữu Khuê "Quản lý là sự tác động có mục đích tới tập thể những người lao động nhằm đạt được kết quả nhất định và mục đích đã đặt trước” Theo Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Quản lý là tính toán sử dụng các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) nhằm thực hiện các nhiệm vụ của hệ đề ra với kết quả tối ưu. “Quản lý là sự tác động có mục đích đến những tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình sản xuất” [38]. Như vậy quản lí là một quá trình tác động có định hướng , có tính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm tạo cho đối tượng vưà vận hành trong thế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra được thực hiện thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.