CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VÀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm về tài chính doanh nghiệp Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế được thành lập nhằm sản xuất, cung ứng sản phẩm hàng hóa dịch vụ trên thị trường với mục đích sinh lời. Trong nền kinh tế, doanh nghiệp hoạt động trong một môi trường luôn biến động, có thể đem lại những cơ hội đạt được lợi nhuận cao song cũng có thể gặp những rủi ro làm giảm lợi nhuận thậm chí thua lỗ.
Vì vậy tất cả các bộ phận trong doanh nghiệp, tuy có những nhiệm vụ khác nhau nhưng phải luôn đi theo một chiến lược kinh doanh để đạt được hiệu quả cao nhất, đó là nhưng cân nhắc về mặt tài chính của doanh nghiệp. Nói cách khác, về mặt tài chính, doanh nghiệp phải đáp ứng được những vấn đề sau: - Doanh nghiệp cần bao nhiêu vốn, lấy từ nguồn nào, bằng cách nào, vào lúc nào, chi phí bao nhiêu? - Doanh nghiệp đầu tư vào đâu, chi phí thế nào, lợi nhuận cao hay thấp, bao nhiêu? - Lợi nhuận của doanh nghiệp được sử dụng như thế nào? Chung quy, doanh nghiệp phải tính toán đến sự vận động của đồng tiền trong quá trình kinh doanh thông qua hàng loạt mối quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với các đối tác khác. Điều đó có nghĩa là, để thực hiện nhiệm vụ của mình, doanh nghiệp có các mối quan hệ kinh tế với nhiều chủ thể khác nhau; về bản chất đó là quan hệ kinh tế nhưng các quan hệ kinh tế đó lại thể hiện qua công cụ đồng tiền và đồng tiền trở thành công cụ tài chính.7] Tài chính doanh nghiệp, xét về mặt bản chất là những quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp với nhà nước và với các chủ thể kinh tế - xã hội trong và ngoài nước, còn xét về hình thức là quan hệ tài chính – tiền tệ trong quá trình 5 tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp[3, tr. Vai trò của tài chính doanh nghiệp 1.Huy động vốn, đảm bảo vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong quá trong hoạt động của doanh nghiệp thường nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như cho đầu tư phát triển của doanh nghiệp. Vai trò của tài chính doanh nghiệp trước hết thể hiện ở chỗ xác định đúng đắn các nhu cầu vốn cần thiết cho hoạt động của doanh nghiệp trong từng thời kỳ, và tiếp đó, lựa chọn các phương pháp và hình thức thích hợp để huy động nguồn vốn từ bên trong và bên ngoài, đáp ứng kịp thời các nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường đã nảy sinh nhiều hình thức mới cho phép các doanh nghiệp huy động vốn từ bên ngoài. Tài chính phải chủ động lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động thuận lợi với chi phí huy động vốn ở mức thấp.
Sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc vào việc tổ chức sử dụng vốn. Vai trò của tài chính doanh nghiệp là đánh giá và lựa chọn dự án đầu tiên trên cơ sở phân tích khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của dự án. Việc huy động kịp thời các nguồn vốn có ý nghĩa rất quan trọng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chớp được các cơ hội kinh doanh. Mặt khác, việc huy động tối đa số vốn hiện có của doanh nghiệp vào hoạt động kinh doanh có thể tránh được những thiệt hại do ứ đọng vốn gây ra, đồng thời giảm bớt nhu cầu vay vốn, từ đó giảm được khản tiền lãi vay.
Việc hình thành và sử dụng tốt các quỹ của doanh nghiệp, việc sử dụng các hình thức thưởng, phạt vật chất một cách hợp lý góp phần quan trọng thúc đẩy cán bộ nhân viên gắn bó với doanh nghiệp, nâng cao năng suất lao động, cải tiến sản xuất kinh doanh, qua 6 đó, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Là công cụ quan trọng để kiểm soát, chỉ đạo hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Thông qua tình hình thu, chi tiền tệ hàng ngày, tình hình tài chính và các chỉ tiêu tài chính, nhà quản lý doanh nghiệp có thể đánh giá và kiểm soát được các mặt hoạt động doanh nghiệp, phát hiện kịp thời những tồn tại, vướng mắc trong kinh doanh, từ đó đưa ra các quyết định thích hợp. Các mối quan hệ trong tài chính doanh nghiệp 1.
Các mối quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà nước Quan hệ này phát sinh trong trường hợp như: khi nhà nước cấp phát vốn cho các doanh nghiệp nhà nước để doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của nhà nước. Doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm quản lý, sử dụng, bảo toàn và phát triển vốn, đồng thời phải nộp đầy đủ các khoản thu cho ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; khi nhà nước tham gia góp vốn vào các loại hình doanh nghiệp khác, khi doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước như nộp các khoản thuế, lệ phí cho Nhà nước vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật, khi nhà nước nhận cổ tức từ vốn góp vào doanh nghiệp hay khi Nhà nước thực hiện các khoản cho vay, hoàn thuế, miễn thuế, trợ giá…đối với các doanh nghiệp. Các mối quan hệ của doanh nghiệp với thị trường Là các mối quan hệ giữa doanh nghiệp với các loại thị trường hàng hóa, sức lao động, tài chính, dịch vụ, thông tin… Quan hệ này phát sinh khi doanh nghiệp tiến hành các nghiệp vụ huy động vốn đầu tư ngắn hạn bằng cách đi vay ngắn hạn, hay huy động vốn hoặc đi vay dài hạn bằng cách phát hành cổ phiếu, trái phiếu… Doanh nghiệp cũng có thể gửi ngân hàng, đầu tư chứng khoán …bằng số tiền tạm thời chưa sử dụng đến. Khi doanh nghiệp thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh thì quan hệ cung ứng các yếu tố sản xuất (đầu vào), bán hàng hóa, dịch vụ (đầu ra) 7 cũng nảy sinh.
Các quan hệ kinh tế này hết sức quan trọng đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp vì thông qua đó doanh nghiệp có thể hoạch định chiến lược sản xuất kinh doanh dài hạn và ngắn hạn nhằm đạt tới mục tiêu của doanh nghiệp. Các mối quan hệ phát sinh trong nội bộ doanh nghiệp Thể hiện trong quá trình phân phối thu nhập giữa doanh nghiệp với người lao động thông qua thanh toán lương, thưởng, tiền phạt, quan hệ phân phối và thanh toán giữa các bộ phận của doanh nghiệp trong việc phân phối vốn quỹ; trong quan hệ chi hộ, trả hộ; việc phân chia lợi tức cho các cổ đông; việc hình thành các quỹ của doanh nghiệp,…[8, tr.6] Các mối quan hệ này đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp và doanh nghiệp có thể kiểm soát được. Nếu doanh nghiệp giải quyết tốt các mối quan hệ này thì sẽ tạo được động lực rất lớn đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, khi đó hoạt động của doanh nghiệp sẽ diễn ra trôi chảy, các thành viên đều có trách nhiệm đối với hoạt động của doanh nghiệp và thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra hiệu quả hơn. Chính vì vậy, các nhà quản lý cần phải nắm vững tầm quan trọng của các mối quan hệ này để có thể có những biện pháp hữu hiệu và phù hợp với tình hình của doanh nghiệp mình để có thể duy trì và củng cố được các mối quan hệ này và tạo ra một môi trường làm việc tích cực cho mọi thành viên trong doanh nghiệp, tạo cơ hội và khuyến khích sự đóng góp của mọi thành viên trong quá trình phát triển doanh nghiệp.
Quản lý tài chính trong doanh nghiệp 1. Khái niệm quản lý tài chính trong doanh nghiệp Khái niệm quản lý tài chính hiểu một cách đơn giản là công tác quản lý các vấn đề trong doanh nghiệp có liên quan đến việc tổ chức thực hiện các biện pháp đảm bảo sự cân đối, hài hoà các mối quan hệ tài chính của doanh 8 nghiệp nhằm đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đạt năng suất, chất lượng và hiệu quả ngày càng cao. Quản lý tài chính doanh nghiệp là việc lựa chọn và đưa ra các quyết định tài chính, tổ chức và thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động tài chính của doanh nghiệp, mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận, phát triển ổn định, không ngừng gia tăng giá trị của doanh nghiệp và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Như vậy có thể thấy rằng quản lý tài chính doanh nghiệp là một quá trình, từ việc phân tích tình hình của doanh nghiệp cũng như môi trường hoạt động của doanh nghiệp để đưa ra các quyết định tài chính hợp lý, phù họp với tình hình của doanh nghiệp, đến đảm bảo các quyết định tài chính được thực hiện và phù họp với mục tiêu của hoạt động tài chính doanh nghiệp cũng như mục tiêu phát triển chung của doanh nghiệp.
Hiểu theo một cách đơn giản thì quản lý tài chính là việc các nhà quản lý làm cách nào để huy động vốn nhanh và ổn định nhất, phân bổ và sử dụng nguồn vốn ấy có hiệu quả nhất, đưa lại lợi nhuận cao và ổn định cho doanh nghiệp và đảm bảo cho hoạt động tài chính và hoạt động của doanh nghiệp phát triển ổn định. Vai trò của quản lý tài chính trong doanh nghiệp Quản lý tài chính doanh nghiệp luôn giữu một vị trí trọng yếu trong hoạt động quản lý của doanh nghiệp, quyết định tính độc lập, sự thành bại của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Đặc biệt trong xu thế hội nhập khu vực và quốc tế, trong điều kiện cạnh tranh đang diễn ra khốc liệt, quản lý tài chính doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Trong quá trình hoạt động kinh doanh, tài chính doanh nghiệp giữ vai trò chủ yếu sau: 1.
Tài chính doanh nghiệp là một công cụ khai thác thu hút các nguồn tài chính nhằm đảm bảo đầy đủ, kịp thời vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. 9 Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp, nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như cho đầu tư phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhu cầu vốn cần thiết cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp luôn luôn biến động và khác nhau ở từng thời điểm khác nhau.