phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tài chính công và quản lý tài chính công. Chƣơng 2: Thực trạng về quản lý Tài chính công tại Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng. Chƣơng 3: Biện pháp hoàn thiện công tác quản lý Tài chính công tại Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng. 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH CÔNG VÀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG 1.
Lý luận chung về tài chính công 1. Khái niệm về tài chính công Tài chính công là một khái niệm hiện đại, bắt đầu đƣợc sử dụng trong đời sống kinh tế của một quốc gia từ những năm đầu thế kỷ 20. Sự thay đổi có tính bƣớc ngoặt về định nghĩa Tài chính công diễn ra vào những năm 30 của thế kỷ 20 gắn liền với mối quan hệ về thiếu hụt ngân sách Nhà nƣớc và trong các mối liên quan với các bộ phận cấu thành Tài chính công. Ở Việt Nam, Khái niệm Tài chính công xuất hiện trong thời kỳ đổi mới kinh tế từ năm 1989 cho đến nay và gắn liền với quá trình đổi mới quản lý Tài chính vĩ mô, đổi mới hoạt động của khu vực công.
Định nghĩa về Tài chính công có thể đƣợc tìm thấy trong tác phẩm của A.Smith, trong đó về nguyên tắc A.Smith xuất phát từ hệ thống kinh tế gia đình và nguyên tắc này đƣợc rút ra vận dụng cho Tài chính công, mà trƣớc hết là cho ngân sách Nhà nƣớc (hàng năm Ngân sách Nhà nƣớc phải cân đối và tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản). Tài chính công là một khái niệm hiện đại xác định các quan hệ kinh tế và tài chính phát sinh trong hệ thống kinh tế giữa các chủ thể công quyền (Cơ quan, đơn vị) và các chủ thể khác (doanh nghiệp, hộ gia đình, công dân, các tổ chức phi lợi nhuận). Khái niệm Tài chính công với nghĩa rộng đƣợc sử dụng một cách đối lập với khái niệm Tài chính “tƣ”. Tài chính công phản ảnh các hoạt động của Tài chính Nhà nƣớc đƣợc thể hiện bằng các quan hệ tiền tệ nảy sinh trong mối quan hệ với sự hình thành và phân phối các quỹ tiền tệ Theo các nhà kinh tế Pháp thì Tài chính công có thể hiểu theo cách đơn giản là: "nghiên cứu của Tài chính công chính là quản lý Tài chính của các tổ 5 chức công" [1,14,16].
Trên cơ sở phân tích và xem xét các quan điểm khác nhau về Tài chính công, có thể rút ra khái niệm về Tài chính công nhƣ sau: Tài chính công là các hoạt động thu chi bằng tiền của Nhà nước; phản ánh hệ thống quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm phục vụ việc thực hiện các chức năng vốn có không nhằm mục tiêu thu lợi nhuận của Nhà nước đối với xã hội. Đặc điểm của Tài chính công. [7] Tài chính công thực sự trở thành công cụ của Nhà nƣớc để phục vụ và thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc. Hoạt động của Tài chính công rất đa dạng, liên quan đến mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội và tác động đến mọi chủ thể trong xã hội.
Chính nét đặc thù đó là nhân tố có ảnh hƣởng quyết định tới các đặc điểm của Tài chính công. Có thể khái quát đặc điểm của Tài chính công trên các khía cạnh sau đây: Thứ nhất, về tính chủ thể của Tài chính công: Tài chính công thuộc sở hữu Nhà nƣớc, do đó, Nhà nƣớc là chủ thể duy nhất quyết định việc sử dụng các quỹ công. Việc sử dụng các quỹ công, đặc biệt là ngân sách Nhà nƣớc, luôn gắn liền với bộ máy Nhà nƣớc nhằm duy trì sự tồn tại và phát huy hiệu lực của bộ máy Nhà nƣớc, cũng nhƣ thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội mà Nhà nƣớc đảm nhận. Các nhiệm vụ kinh tế - chính trị - xã hội của một quốc gia trong từng thời kỳ phát triển đƣợc quyết định bởi cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nƣớc - Quốc hội, do đó, Quốc hội cũng là chủ thể duy nhất quyết định cơ cấu, nội dung, mức độ các thu, chi ngân sách Nhà nƣớc tƣơng ứng với các nhiệm vụ đã đƣợc hoạch định nhằm đảm bảo thực hiện có kết quả nhất các nhiệm vụ đó.
Thứ hai, về nguồn hình thành thu nhập của Tài chính công: Xét về nội dung vật chất, Tài chính công bao gồm các quỹ công. Đó là một lƣợng 6 nhất định các nguồn tài chính của toàn xã hội đã đƣợc tập trung vào các quỹ công hình thành thu nhập của Tài chính công, trong đó ngân sách Nhà nƣớc là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất. Việc hình thành thu nhập của Tài chính công có các đặc điểm chủ yếu là: Một là, thu nhập của Tài chính công có thể đƣợc lấy từ nhiều nguồn khác nhau, cả trong nƣớc và ngoài nƣớc; từ nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau, cả sản xuất, lƣu thông và phân phối, nhƣng nét đặc trƣng là luôn gắn chặt với kết quả của hoạt động kinh tế trong nƣớc. Hai là, thu nhập của TCC có thể đƣợc lấy về bằng nhiều hình thức và phƣơng pháp khác nhau, có bắt buộc và tự nguyện, có hoàn trả và không hoàn trả, ngang giá và không ngang giá.
nhƣng, nét đặc trƣng là luôn gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nƣớc, thể hiện tính cƣỡng chế bằng hệ thống luật lệ do Nhà nƣớc quy định và mang tính không hoàn trả là chủ yếu. Thứ ba, về tính hiệu quả của chi tiêu TCC: Chi tiêu TCC (gọi tắt là chi tiêu công) là việc phân phối và sử dụng các quỹ công. Các quỹ công bao gồm quỹ ngân sách Nhà nƣớc và các quỹ Tài chính Nhà nƣớc ngoài ngân sách Nhà nƣớc. Chi tiêu công không phải là những chi tiêu gắn liền trực tiếp với các hoạt động sản xuất kinh doanh ở các đơn vị cơ sở, mà là những chi tiêu gắn liền với việc thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc, tức là gắn liền với việc đáp ứng các nhu cầu chung, nhu cầu có tính chất toàn xã hội - tầm vĩ mô.
Thứ tƣ, về phạm vi hoạt động của Tài chính công: Gắn liền với bộ máy Nhà nƣớc, phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc và vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nƣớc đối với toàn bộ nền kinh tế, phạm vi ảnh hƣởng của TCC rất rộng rãi. TCC có thể tác động tới các hoạt động khác nhau nhất của mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội. Thông qua quá trình phân phố các nguồn tài chính, TCC có khả năng động viên, tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia vào các quỹ công từ mọi lĩnh vực hoạt động từ mọi chủ thể kinh tế xã hội; đồng thời, bằng việc sử dụng các quỹ công, TCC có khả năng 7 tác động tới mọi lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội, đạt tới những mục tiêu đã định. Chức năng của tài chính công.
[10] Tài chính vốn có hai chức năng là phân phối và giám đốc. Là một bộ phận của tài chính nói chung. Tài chính công cũng có những chức năng khách quan nhƣ vậy. Tuy nhiên, do tính đặc thù của nó là luôn gắn liền với Nhà nƣớc và phát huy vai trò của Nhà nƣớc trong quản lý vĩ mô nền kinh tế, tài chính công lại biểu lộ khả năng khách quan phát huy tác dụng xã hội của nó trên các khía cạnh cụ thể phù hợp với tính đặc thù đó.
Đó là ba chức năng: Phân bổ nguồn lực, tái phân phối thu nhập, điều chỉnh và kiểm soát. Chức năng phân bổ nguồn lực: Chức năng phân bổ nguồn lực của Tài chính công là khả năng khách quan của Tài chính công mà nhờ vào đó các nguồn tài lực thuộc quyền chi phối của các chủ thể công đƣợc tổ chức, sắp xếp, phân phối một cách có tính toán, cân nhắc theo những tỷ lệ hợp lý nhằm nâng cao tín hiệu quả kinh tế - xã hội của việc sử dụng các nguồn tài lực đó đảm bảo cho nền kinh tế phát triển vững chắc và ổn định theo các tỷ lệ cân đối đã định của chiến lƣợc và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Vận dụng chức năng phân bổ nguồn lực của TCC vào đời sống thực tiễn, con ngƣời tổ chức quá trình động viên các nguồn lực tài chính thuộc quyền chi phối của các chủ thể công để tạo lập các quỹ công và tổ chức quá trình phân phối, sử dụng các quỹ tiền tệ đó cho các mục đích đã định. Trong đó: - Các chủ thể công là chủ thể phân bổ với tƣ cách là ngƣời có quyền lực chính trị, hoặc là ngƣời có quyền sở hữu, hoặc là ngƣời có quyền sử dụng các nguồn tài chính và các nguồn lực tài chính thuộc quyền chi phối của các chủ thể công chính là đối tƣợng phân bổ; - Kết quả trực tiếp của việc vận dụng chức năng phân bổ nguồn lực qua 8 TCC là các quỹ công đƣợc tạo lập, đƣợc phân phối và đƣợc sử dụng.
- Chức năng phân bổ nguồn lực của Tài chính công là chức năng đƣợc đề cập với sự quan tâm nhiều hơn tới khía cạnh kinh tế của sự phân phối. Phân bổ nguồn lực tài chính qua TCC mà Nhà nƣớc là chủ thể phải nhằm đạt tới các mục tiêu của kinh tế vĩ mô là hiệu quả, ổn định và phát triển. Chức năng tái phân phối thu nhập Chức năng tái phân phối thu nhập của TCC là khả năng khách quan của TCC mà nhờ vào đó TCC đƣợc sử dụng vào việcphân phối và phân phối lại các nguồn tài chính trong xã hội nhằm thực hiện mục tiêu công bằng xã hội trong phân phối và hƣởng thụ kết quả của sản xuất xã hội. Trong chức năng này, chủ thể phân phối là các chủ thể công, đại diện là Nhà nƣớc chủ yếu trên tƣ cách là ngƣời có quyền lực chính trị, còn đối tƣợng phân phối là các nguồn tài chính đã thuộc sở hữu công cộng hoặc đang là thu nhập của các pháp nhân và thể nhân trong xã hội mà Nhà nƣớc tham gia điều tiết.
Công bằng trong phân phối biểu hiên trên hai khía cạnh là công bằng về mặt kinh tế và công bằng về mặt xã hội. Tài chính công, đặc biệt là ngân sách Nhà nƣớc, đƣợc sử dụng làm công cụ để điều chỉnh lại thu nhập mà các chủ thể trong xã hội đang nắm giữ nhằm đảm bảo sự công bẵng xã hội.