CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm và phân loại đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm Đơn vị sự nghiệp có thu là những đơn vị cung cấp dịch vụ công, hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học công nghệ, môi trường, y tế, văn hóa thể thao, môi trường, phát thanh truyền hình, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm.
Dạy học, khám chữa bệnh, biểu diễn nghệ thuật, thể thao…là những hoạt động tạo ra và cung ứng các hàng hoá công. Đối tượng phục vụ của các hoạt động này chính là công chúng và các hoạt động này được gọi là hoạt động sản xuất và cung ứng dịch vụ công, đó chính là nhiệm vụ cơ bản của các đơn vị sự nghiệp. Phân loại đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp có thu giữ một vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công về giáo dục, đào tạo, y tế, văn hóa, thể thao, khoa học công nghệ. đáp ứng nhu cầu về phát triển nguồn nhân lực, chăm sóc, nâng cao sức khỏe cho nhân dân, đáp ứng yêu cầu về đổi mới, phát triển kinh tế- xã hội của đất nước.
- Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp có thu được phân loại theo các lĩnh vực. [11] + Giáo dục đào tạo + Thể dục thể thao + Y tế + Môi trường 6 + Phát thanh truyền hình + Dịch vụ việc làm + Khoa học công nghệ. - Căn cứ vào mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên, đơn vị sự nghiệp có thu được phân thành 04 loại theo công thức [14] TT CP = x 100% (1.1) TC CP : Mức tự đảm bảo chi hoạt động thường xuyên của đơn vị sự nghiệp (%). TT: Tổng số nguồn thu sự nghiệp TC: Tổng số chi hoạt động thường xuyên + Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động, chi đầu tư gồm: Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100%; đơn vị sự nghiệp đã tự bảo đảm chi phí hoạt động, chi đầu tư từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng.
+ Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động: Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100%; đơn vị sự nghiệp đã tự bảo đảm chi phí hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng. + Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động: Là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ trên 10% đến dưới 100%. + Đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động, gồm: Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường 7 xuyên xác định theo công thức trên từ 10% trở xuống; đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu. Việc phân loại đơn vị sự nghiệp theo quy định trên được ổn định trong thời gian 3 năm.
Sau thời hạn 3 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp. Vai trò của đơn vị sự nghiệp có thu 1. Tác động mạnh mẽ và lâu dài tới lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, có tính quyết định đến năng suất lao động xã hội Hoạt động sự nghiệp là những hoạt động không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất, nhưng nó tác động mạnh mẽ và lâu dài tới lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, có tính quyết định đến năng suất lao động xã hội. Điều đó thể hiện thông qua hoạt động của các đơn vị sự nghiệp là cung ứng các dịch vụ công cho xã hội, đảm bảo các nhu cầu cho người dân về các dịch vụ xã hội cơ bản.
Góp phần quan trọng trong việc phát triển toàn diện đời sống kinh tế- xã hội của đất nước Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp góp phần quan trọng trong việc phát triển toàn diện đời sống kinh tế- xã hội của đất nước. Các đơn vị có hoạt động sự nghiệp sẽ đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của người dân là được cung ứng các dịch vụ công cả về số lượng, chất lượng và hiệu quả. Tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất kinh doanh, cải thiện đời sống nhân dân Các đơn vị cung cấp dịch vụ công có vai tṛò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất kinh doanh, làm cho đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện và nâng cao. Lượng hàng hoá công mà người dân được hưởng chính là tiêu chí để đánh giá sự phát triển của mỗi quốc gia.
Do vậy, với hệ thống các dịch vụ công do các đơn vị sự nghiệp cung cấp ngày càng được nâng cao về chất lượng và số lượng sẽ góp phần 8 quan trọng trong việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, tác động tích cực tới quá trình tăng năng suất lao động, phát triển sản xuất kinh doanh. Nâng cao ý thức cộng đồng xã hội của các tầng lớp nhân dân Góp phần thực hiện công bằng xã hội, nâng cao ý thức cộng đồng xã hội của các tầng lớp nhân dân. Thông qua chi NSNN cho các hoạt động sự nghiệp, Chính phủ đã đảm bảo kinh phí cho các ngành, các lĩnh vực này có khả năng cung ứng hàng hoá, dịch vụ công đáp ứng cho nhu cầu xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho mọi thành viên trong xã hội, đặt biệt là các đối tượng chính sách được thụ hưởng lợi ích của các hàng hoá, dịch vụ công được cung ứng. Nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu Nguồn tài chính cho các đơn vị sự nghiệp nói chung gồm có 3 nguồn chính là từ ngân sách Nhà nước; nguồn thu sự nghiệp của đơn vị hay là thu từ các hoạt động cung ứng dịch vụ công và nguồn thu khác như viện trợ, vay nợ, quà biếu, tặng.
Nguồn từ Ngân sách Nhà nước Nguồn Ngân sách Nhà nước cho các hoạt động sự nghiệp giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành, mở rộng và nâng cao hiệu quả của các dịch vụ công, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu thiết yếu của người dân. Đầu tư từ ngân sách Nhà nước luôn ưu tiên cho giáo dục, y tế, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao. Nguồn tài chính từ ngân sách Nhà nước cấp cho các đơn vị sự nghiệp thường căn cứ vào định mức phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực hoạt động sự nghiệp như giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao. Các định mức này được xây dựng theo các tiêu chí khác nhau như dân số, cơ cấu dân số, thu nhập 9 bình quân đầu người, số lượng học sinh nhập học, dân số trong độ tuổi đến trường, số giường bệnh, biên chế.
Nguồn ngân sách Nhà nước còn đảm bảo từng bước ổn định đời sống của đội ngũ lao động nhằm đảm bảo hoạt động sự nghiệp được thường xuyên, liên tục và chất lượng phục vụ ngày càng tốt hơn. Thông qua định mức chi ngân sách cho các lĩnh vực hoạt động hàng năm góp phần định hướng sắp xếp cơ cấu mạng lưới các cấp cơ sở trong các lĩnh vực như cơ cấu các cấp học, mạng lưới các trường phổ thông trong ngành giáo dục. Hay tập trung ngân sách cho những mục tiêu chương trình quốc gia trong lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hoá. Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp của đơn vị Các đơn vị sự nghiệp có thu được tổ chức khai thác các nguồn thu hợp pháp bao gồm: phí, lệ phí, thu từ kết quả hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ.
Đối với những ngành nghề khác nhau có những nội dung thu, mức thu và chi phí để thu khác nhau. Chẳng hạn như là học phí đối với các đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo, viện phí, dịch vụ khám chữa bệnh đối với các đơn vị sự nghiệp y tế. nhưng phải nằm trong khung giá quy định của Nhà nước. Số thu về phí từ các hoạt động sự nghiệp thường được sử dụng để bù đắp chi phí, chi cho các hoạt động thường xuyên, chi cho việc mở rộng và nâng cao chất lượng cung cấp các dịch vụ do đơn vị cung cấp.
Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp phụ thuộc vào giá dịch vụ được cung cấp, số lượng người tham gia dịch vụ và khả năng chi trả của người dân. Nếu giá dịch vụ thấp sẽ không đủ tái tạo lại chi phí cần thiết cho các đơn vị cung cấp dịch vụ, ngược lại, nếu giá dịch vụ cao sẽ hạn chế số lượng người tham gia vào các dịch vụ do đơn vị cung cấp. Do vậy, cần phải tính toán mức thu phù hợp để đảm bảo hài hòa mục tiêu bù đắp chi phí và phục vụ đông đảo các nhu cầu thiết yếu của quần chúng. Nguồn thu khác Các đơn vị sự nghiệp còn có thể huy động được nguồn lực để nâng cao số lượng, chất lượng và hiệu quả của các hoạt động thông qua liên doanh, liên kết với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước như liên kết đào tạo, dạy nghề, liên kết tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao.
Ngoài ra, đơn vị sự nghiệp còn có nguồn tài chính huy động được từ sự đóng góp tự nguyện của người dân, các khoản viện trợ trong và ngoài nước, quà biếu, tặng. Các đơn vị sự nghiệp có thu được vay tín dụng ngân hàng hoặc quỹ hỗ trợ phát triển để đầu tư mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp, tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật. Nhiệm vụ chi của đơn vị sự nghiệp có thu Chi hoạt động thường xuyên theo chức năng nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao từ nguồn NSNN và chi từ nguồn thu sự nghiệp của đơn vị cho các nội dung: Chi thanh toán cá nhân; chi quản lý hành chính; chi nghiệp vụ chuyên môn; chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên; chi tổ chức thu phí, lệ phí; chi hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ và các khoản chi thường xuyên khác. Chi hoạt động không thường xuyên, chi thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp bộ, ngành; chương trình, mục tiêu quốc gia; chi thực hiện đơn đặt hàng (điều tra, quy hoạch, khảo sát.) của Nhà nước.