Luận văn thạc sĩ đánh giá biến động lòng sông hồng khu vực nội thành hà nội từ đầu thế kỷ 20 đến nay luận văn ths địa chất 60 44 02

Luận văn thạc sĩ phân tích biến động lòng sông Hồng tại nội thành Hà Nội từ đầu thế kỷ 20 đến nay, cung cấp cái nhìn sâu sắc về địa chất.

• Tác giả: Nguyễn Văn Bảo
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Vũ Văn Tích
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa chất học
• Đề tài: Biến Động Lòng Sông Hồng Nội Thành Hà Nội Từ Đầu Thế Kỷ 20 Đến Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIÊU KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khu vực nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Vị trí địa lý khu vực nghiên cứu
• 1.3. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp luận
• 1.4.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2.1. Phương pháp khảo sát và đánh giá biến động dòng đáy
• 1.4.2.2. Phương pháp phân tích biến động ngang của dòng chảy
• 1.4.2.3. Phương pháp khoan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ ĐỊA CHẤT KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu và cơ sở tài liệu
• 2.2. Đặc điểm địa lý tự nhiên
• 2.2.1. Địa hình
• 2.2.2. Địa mạo
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM BIẾN ĐỘNG LÒNG SÔNG HỒNG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm thành phần trầm tích lòng sông Hồng khu vực nội thành Hà Nội
• 3.2. Đặc điểm thủy văn và địa động lực ngoại sinh sông Hồng
• 3.3. Đặc điểm lưu lượng, tốc độ dòng chảy sông Hồng khu vực nghiên cứu và lân cận
• 3.4. Mối liên hệ giữa tốc độ dòng chảy và xu thế vận chuyển dòng cát ở đáy sông
• 3.5. Đặc điểm biến đổi các dải cát ngầm khu vực nghiên cứu trên cơ sở khảo sát dòng chảy
• 3.6. Vị trí và diện phân bố các tâm hội tụ trầm tích và các giải cát lòng sông
• 3.7. Xu thế biến động của các dải cát lòng sông
• 3.8. Lịch sử và xu thế biến động của lòng dẫn sông Hồng
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÒNG TRÁNH DO BIẾN ĐỘNG LÒNG SÔNG GÂY RA
• 4.1. Các nguy cơ tai biến do biến động lòng sông và các giải pháp phòng tránh
• 4.2. Các giải pháp khai thác cát phi tai biến xói lở bờ
• 4.3. Các giải pháp phân luồng giao thông thủy phòng tránh tai nạn và ùn tắc
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến động lòng sông Hồng nội thành Hà Nội từ 20 đến nay

Biến động lòng sông Hồng trong khu vực nội thành Hà Nội đã diễn ra mạnh mẽ từ đầu thế kỷ 20 đến nay. Sông Hồng không chỉ là nguồn nước quan trọng mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế và văn hóa của người dân Hà Nội. Sự thay đổi của lòng sông ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh, từ môi trường đến kinh tế xã hội. Nghiên cứu này nhằm đánh giá những biến động này, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Vị trí địa lý và đặc điểm của sông Hồng tại Hà Nội

Sông Hồng chảy qua Hà Nội với chiều dài khoảng 40 km, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước và giao thông thủy. Đặc điểm địa lý của sông Hồng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của khu vực nội thành.

1.2. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu biến động lòng sông

Nghiên cứu biến động lòng sông Hồng là cần thiết để hiểu rõ hơn về các tác động của thiên nhiên và con người đến môi trường sống. Điều này giúp định hướng cho các chính sách bảo vệ và phát triển bền vững.

II. Các vấn đề và thách thức liên quan đến biến động lòng sông Hồng

Biến động lòng sông Hồng gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng như xói lở bờ sông, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến an toàn giao thông thủy. Những thách thức này đòi hỏi sự quan tâm và giải pháp kịp thời từ các cơ quan chức năng.

2.1. Nguy cơ xói lở bờ sông Hồng

Xói lở bờ sông Hồng là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất, gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng và tài sản của người dân. Các nguyên nhân chủ yếu bao gồm sự thay đổi dòng chảy và tác động của con người.

2.2. Ô nhiễm môi trường và tác động đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt đã làm giảm chất lượng nước sông Hồng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân và hệ sinh thái. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu biến động lòng sông Hồng hiệu quả

Để đánh giá biến động lòng sông Hồng, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng, bao gồm khảo sát địa hình, phân tích trầm tích và sử dụng công nghệ hiện đại như GPS và sonar. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp khảo sát địa hình lòng sông

Khảo sát địa hình lòng sông Hồng được thực hiện bằng các thiết bị hiện đại như sonar đa tia, giúp xác định độ sâu và hình dạng đáy sông. Kết quả khảo sát cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo vệ lòng sông.

3.2. Phân tích trầm tích và dòng chảy

Phân tích trầm tích giúp hiểu rõ hơn về sự biến động của lòng sông theo thời gian. Các mẫu trầm tích được thu thập và phân tích để xác định xu hướng biến đổi và tác động của dòng chảy.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu biến động lòng sông Hồng

Nghiên cứu biến động lòng sông Hồng không chỉ mang lại kiến thức khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc quản lý tài nguyên nước, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Các giải pháp được đề xuất từ nghiên cứu có thể giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên.

4.1. Giải pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả

Quản lý tài nguyên nước từ sông Hồng cần được thực hiện một cách bền vững, bao gồm việc kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên dữ liệu nghiên cứu.

4.2. Đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường

Các biện pháp bảo vệ môi trường xung quanh sông Hồng cần được thực hiện đồng bộ, bao gồm việc trồng cây xanh, xây dựng các công trình bảo vệ bờ và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của biến động lòng sông Hồng

Biến động lòng sông Hồng là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và hành động từ nhiều phía. Tương lai của sông Hồng phụ thuộc vào các giải pháp quản lý hiệu quả và sự hợp tác giữa các bên liên quan. Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc xây dựng một tương lai bền vững cho sông Hồng và cộng đồng xung quanh.

5.1. Tầm quan trọng của việc duy trì sự ổn định lòng sông

Duy trì sự ổn định của lòng sông Hồng không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo an toàn cho cộng đồng và phát triển kinh tế. Cần có các chính sách dài hạn để bảo vệ lòng sông.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và quản lý

Nghiên cứu và quản lý lòng sông Hồng cần được tiếp tục và mở rộng, với sự tham gia của cộng đồng và các chuyên gia. Các công nghệ mới và phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ hỗ trợ cho việc này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sông Hồng, với tổng chiều dài khoảng 1.149 km, là một trong những con sông quan trọng nhất của Việt Nam, đặc biệt đoạn chảy qua Hà Nội dài khoảng 40 km, nay đã mở rộng lên đến 110 km. Khu vực nghiên cứu tập trung vào đoạn sông Hồng nội thành Hà Nội, từ cầu Nhật Tân đến cầu Thanh Trì, với chiều dài khoảng 20 km và chiều rộng từ 1,2 đến 4 km. Đây là khu vực có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời cũng là nơi chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các biến động lòng sông như xói lở bờ, bồi tụ đáy sông, gây ảnh hưởng đến hệ thống đê kè và các công trình hạ tầng quan trọng.

Mục tiêu chính của luận văn là đánh giá sự biến động lòng sông Hồng trong khu vực nội thành Hà Nội từ đầu thế kỷ 20 đến nay, phân tích mối liên hệ giữa biến động lòng sông với đặc điểm địa chất và hoạt động nhân sinh, từ đó đề xuất các giải pháp phòng tránh xói lở và ùn tắc giao thông thủy. Nghiên cứu sử dụng các thiết bị hiện đại như hệ thống đo sâu hồi âm đa tia Multibeam, phân tích ảnh vệ tinh, khoan khảo sát trầm tích để thu thập dữ liệu chính xác. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng khai thác tài nguyên cát lòng sông, bảo vệ môi trường, phòng tránh thiên tai và phát triển bền vững khu vực nội thành Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về địa chất học, thủy văn và địa mạo sông ngòi, bao gồm:

• Lý thuyết biến động lòng sông: Giải thích sự thay đổi hình thái lòng sông do tác động của dòng chảy, trầm tích và hoạt động nhân sinh.
• Mô hình địa mạo aluvi: Phân tích sự hình thành và phát triển các bãi bồi, doi cát trong lòng sông dựa trên các yếu tố địa chất và thủy văn.
• Khái niệm động lực dòng chảy và vận chuyển trầm tích: Nghiên cứu mối quan hệ giữa vận tốc dòng chảy, lưu lượng nước và sự vận chuyển, lắng đọng trầm tích trong lòng sông.
• Lý thuyết tác động của đứt gãy kiến tạo: Đánh giá ảnh hưởng của các đứt gãy địa chất đến sự biến động lòng sông và hiện tượng sụt lún khu vực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp kết hợp nhằm đánh giá toàn diện biến động lòng sông Hồng:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu địa hình đáy sông thu thập bằng hệ thống đo sâu hồi âm đa tia Multibeam với độ phân giải cao, ảnh vệ tinh Google Earth, bản đồ địa hình các năm 1967, 1984, 2013, cùng các mẫu khoan trầm tích lấy tại nhiều điểm trong khu vực nghiên cứu.
• Phương pháp phân tích: So sánh đối chiếu các bản đồ địa hình và ảnh vệ tinh qua các thời kỳ để xác định sự biến đổi các dải cát, bãi bồi và lòng dẫn sông. Phân tích trầm tích tầng mặt để đánh giá thành phần hạt và đặc tính cơ lý của đáy sông. Sử dụng các chỉ số thủy văn như vận tốc dòng chảy, lưu lượng nước, hệ số biến động CVQ để đánh giá động lực dòng chảy.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khoảng 18 công trình nghiên cứu liên quan được tổng hợp, cùng với các điểm khoan lấy mẫu trầm tích phân bố dọc theo đoạn sông nghiên cứu. Mẫu khoan được lấy bằng phương pháp khoan xoay tới mực nước, giữ nguyên dạng mẫu để phân tích độ hạt.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung đánh giá biến động lòng sông trong khoảng thời gian hơn 100 năm, từ đầu thế kỷ 20 đến năm 2013, với các mốc dữ liệu chính là các bản đồ địa hình và ảnh vệ tinh các năm 1967, 1984, 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động lòng sông và phân bố trầm tích: Khu vực nghiên cứu có các tâm hội tụ trầm tích lớn với chiều cao đỉnh nón trầm tích trung bình khoảng 7-12,5 m, cá biệt có điểm đạt gần 20 m. Các tâm hội tụ này nằm rải rác và tập trung ở vị trí chịu ảnh hưởng trực tiếp của dòng chảy bị cản trở bởi các công trình cầu và kè. Lượng bùn cát lơ lửng qua Hà Nội trung bình hàng năm là khoảng 49 triệu tấn, với độ đục trung bình 600 g/m³.

2. Sự thay đổi các dải cát ngầm và bãi bồi: Qua so sánh bản đồ địa hình năm 1984 và 2013, số lượng bãi cát chính giảm từ 4 xuống còn 2 bãi chính và 1 bãi phụ. Bãi Phú Xá giảm diện tích từ 4,5 km² xuống còn khoảng 1 km², chiều cao mặt bãi giảm từ +5 m xuống +2 m. Bãi Trung Hà và bãi phụ tại khu vực Tứ Liên đến Chương Dương có xu hướng tăng kích thước và mở rộng về phía hạ lưu. Bãi Thống Nhất và bãi Thúy Lĩnh có xu hướng dịch chuyển về phía bờ trái và bờ phải tương ứng, kèm theo hiện tượng xói lở mạnh ở các mép bãi.

3. Động lực dòng chảy và vận tốc: Vận tốc dòng chảy trung bình trong lòng sông tại các mặt cắt chính dao động từ 2,3 đến 2,92 m/s với lưu lượng nước từ 27.500 đến 29.000 m³/s. Vận tốc trên các bãi sông thấp hơn nhiều, thường dưới 0,7 m/s. Sự phân bố vận tốc dòng chảy có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố trầm tích và biến động lòng sông.

4. Ảnh hưởng của hồ Hòa Bình: Sau khi hồ Hòa Bình đi vào hoạt động từ năm 1986, lưu lượng nước mùa cạn tăng từ 2-27%, trong khi lưu lượng mùa lũ giảm từ 3-8%. Điều này làm thay đổi phân phối dòng chảy, ảnh hưởng đến quá trình bồi tụ và xói lở lòng sông, đồng thời làm thay đổi thời điểm xuất hiện lưu lượng lớn nhất trong năm từ tháng VIII sang tháng VII.

Thảo luận kết quả

Sự biến động lòng sông Hồng khu vực nội thành Hà Nội là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố tự nhiên và nhân sinh. Động lực dòng chảy mạnh, đặc biệt trong mùa lũ, kết hợp với lượng bùn cát lớn đã tạo điều kiện cho sự hình thành và biến đổi các bãi bồi, dải cát ngầm. Tuy nhiên, hoạt động khai thác cát không kiểm soát và các công trình xây dựng cầu, kè đã làm thay đổi dòng chảy, gây ra hiện tượng xói lở bờ và biến đổi hình thái lòng sông.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy xu hướng giảm diện tích các bãi cát lớn và sự dịch chuyển các bãi bồi về phía bờ sông, phù hợp với các quan sát về sự thay đổi dòng chảy và tác động của hồ điều tiết Hòa Bình. Việc sử dụng công nghệ đo sâu hồi âm đa tia kết hợp với phân tích trầm tích đã cung cấp dữ liệu chính xác, giúp minh họa rõ nét các biến động lòng sông qua các biểu đồ mô hình 3D và bản đồ phân bố vận tốc dòng chảy.

Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý khai thác tài nguyên cát, bảo vệ bờ sông và phát triển giao thông thủy, đồng thời góp phần nâng cao hiểu biết về quá trình biến động lòng sông trong điều kiện biến đổi khí hậu và tác động của con người.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý khai thác cát lòng sông: Áp dụng các quy định nghiêm ngặt về khai thác cát, hạn chế khai thác tại các khu vực nhạy cảm như gần các bãi bồi chính và vùng có hiện tượng xói lở mạnh. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý tài nguyên nước và môi trường, với mục tiêu giảm thiểu biến động lòng sông trong vòng 3-5 năm tới.

2. Xây dựng và duy trì hệ thống kè bảo vệ bờ sông: Thiết kế các công trình kè lái dòng và kè gia cố bờ tại các vị trí xói lở nghiêm trọng như bãi Phú Xá, bãi Trung Hà và bãi Thống Nhất. Thời gian thực hiện trong 2-4 năm, do các đơn vị xây dựng công trình thủy lợi phối hợp với chính quyền địa phương.

3. Quản lý và điều tiết dòng chảy hợp lý qua hồ Hòa Bình: Điều chỉnh vận hành hồ chứa nhằm cân bằng lưu lượng nước mùa lũ và mùa cạn, giảm thiểu tác động tiêu cực đến lòng sông và bãi bồi. Chủ thể là Ban quản lý hồ Hòa Bình, phối hợp với các cơ quan thủy văn, thực hiện liên tục và đánh giá định kỳ.

4. Phát triển hệ thống giám sát biến động lòng sông: Ứng dụng công nghệ đo sâu hồi âm đa tia, ảnh vệ tinh và GIS để theo dõi biến động lòng sông theo thời gian thực, phục vụ công tác dự báo và cảnh báo sạt lở, xói lở. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, do các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý địa chất thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách khai thác cát, bảo vệ bờ sông và phòng chống thiên tai hiệu quả.

2. Các nhà quy hoạch đô thị và xây dựng công trình thủy lợi: Áp dụng dữ liệu biến động lòng sông để thiết kế các công trình phù hợp, đảm bảo an toàn và bền vững.

3. Các nhà nghiên cứu địa chất, thủy văn và môi trường: Tham khảo phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về biến động lòng sông và tác động của con người.

4. Cơ quan quản lý giao thông thủy nội địa: Dựa trên các phân tích về biến động lòng sông và vận tốc dòng chảy để điều chỉnh luồng tuyến giao thông, phòng tránh tai nạn và ùn tắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến động lòng sông Hồng ảnh hưởng như thế nào đến đời sống người dân nội thành Hà Nội?
   Biến động lòng sông gây xói lở bờ, ảnh hưởng đến nhà cửa, đất canh tác và các công trình hạ tầng. Ngoài ra, nó còn làm thay đổi luồng tuyến giao thông thủy, gây ùn tắc và tai nạn. Ví dụ, bãi Phú Xá bị xói lở mạnh đã ảnh hưởng đến khu vực dân cư lân cận.

2. Phương pháp đo sâu hồi âm đa tia Multibeam có ưu điểm gì trong nghiên cứu lòng sông?
   Phương pháp này cho phép thu thập dữ liệu địa hình đáy sông với độ phân giải cao, phạm vi quét rộng đến 700 m, giúp xây dựng bản đồ 3D chính xác về lòng sông, phục vụ phân tích biến động lòng sông và trầm tích.

3. Hồ Hòa Bình ảnh hưởng thế nào đến chế độ dòng chảy sông Hồng?
   Hồ Hòa Bình điều tiết lưu lượng nước, làm giảm đỉnh lũ và kéo dài thời gian lũ, đồng thời tăng lưu lượng mùa cạn từ 2-27%. Điều này làm thay đổi phân bố dòng chảy và ảnh hưởng đến quá trình bồi tụ, xói lở lòng sông.

4. Nguyên nhân chính gây biến động lòng sông Hồng là gì?
   Nguyên nhân bao gồm động lực dòng chảy mạnh, lượng bùn cát lớn, hoạt động khai thác cát không kiểm soát, xây dựng công trình cầu, kè và các hoạt động nhân sinh khác. Đứt gãy kiến tạo cũng góp phần làm thay đổi địa hình lòng sông.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để phòng tránh xói lở bờ sông?
   Xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ sông tại các vị trí xói lở nghiêm trọng kết hợp với quản lý khai thác cát hợp lý và điều tiết dòng chảy qua hồ chứa là giải pháp hiệu quả. Việc giám sát biến động lòng sông cũng giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá chi tiết biến động lòng sông Hồng khu vực nội thành Hà Nội trong hơn 100 năm qua, dựa trên dữ liệu đo sâu hồi âm đa tia, ảnh vệ tinh và khoan trầm tích.
• Phát hiện các tâm hội tụ trầm tích lớn, sự biến đổi diện tích và vị trí các bãi cát, bãi bồi cùng với sự thay đổi vận tốc dòng chảy và lưu lượng nước.
• Hồ Hòa Bình có ảnh hưởng rõ rệt đến chế độ dòng chảy, làm thay đổi phân bố dòng chảy mùa lũ và mùa cạn, tác động đến biến động lòng sông.
• Đề xuất các giải pháp quản lý khai thác cát, xây dựng kè bảo vệ bờ, điều tiết dòng chảy và giám sát biến động lòng sông nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và quy hoạch đô thị tham khảo kết quả để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển khu vực.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát liên tục để cập nhật biến động lòng sông, phục vụ công tác dự báo và phòng chống thiên tai hiệu quả. Đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ và phát triển bền vững khu vực sông Hồng nội thành Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Theo quy luâ ̣t tƣ̣ nhiên , dòng sông thƣờng xuyên thay đổi , ngoài ra trong quá trình phát triển của sông nó cũng có những thay đổi do tác động của con ngƣời. Ngoài sự phân nhánh Sông cũng bị uốn khúc theo quy luật chung về phát triển lòng sông, dòng sông ngày càng trở nên cong hơn. Trong nhƣ̃ng năm gầ n đây , đă ̣c biê ̣t sau khi đâ ̣p thủy điê ̣n Hòa Bình đi vào hoa ̣t đô ̣ng tƣ̀ đầ u nhƣ̃ng năm 90 của thế kỷ 20 ,dòng sông Hồng đoạn chảy qua Hà Nội có những biến động khá phúc tạp. Đó là hiê ̣n tƣơ ̣ng xói lở bờ sông , bồ i tu ̣ đáy sông làm thay đổ i dòng chảy dẫn đế n đe do ̣a đô ̣ ổ n đinh ̣ của hê ̣ thố ng đê kè.

Vì vậy nghiên cứu đán h giá biế n đô ̣ng lòng sông Hồ ng khu vƣ̣c nô ̣i thành Hà Nô ̣i tƣ̀ đầ u thế kỷ 20 đến nay nhằm tìm ra nguyên nhân và quy luật chính để có giải pháp thích ứng với quá trình biến đổi này. Đây cũng là nô ̣i dung nghiên cƣ́u của luâ ̣n văn này. Mục tiêu của luận văn là: + Đánh giá sƣ̣ biến động của dòng sông Hồng khu vực nội thành Hà Nội trong mối liên quan đến bối cảnh địa chấ t và hoa ̣t đô ̣ng nhân sinh + Đề ra các giải pháp định hƣớng sƣ̉ du ̣ng hơ ̣p lý đoa ̣n sông gắ n với phòng tránh xói lở và ún tắc giao thông thủy. Phƣơng pháp nghiên cƣ́u: + Phƣơng pháp đo vẽ bản đồ điạ hin ̀ h đáy bằ ng hê ̣ thố ng thiế t bi ̣Multibeam + Phƣơng pháp phân tić h đố i sánh ảnh vê ̣ tinh và bản đồ + Phƣơng pháp trầ m tić h luâ ̣n dựa trên kết quả phân tích mẫu khoan Nô ̣i dung nghiên cƣ́u: + Nghiên cƣ́u biế n đô ̣ng của lòng sông theo chiề u ngang , đó là sƣ̣ uố n khúc và đoạt dòng của dòng sông Hồng đoạn chảy qua nội thành Hà Nội trong thời gian 100 năm trở la ̣i đây.

+ Nghiên cƣ́u sƣ̣ biế n đổ i lòng sông theo trắ c diê ̣n do ̣c 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Nghiên cƣ́u các tai biế n do quá trình biế n đổ i lòng sông gây ra. + nghiên cƣ́u đề xuấ t các giải pháp phòng tránh các tai biế n do biế n đô ̣ng lòng sông gây ra. Cấ u trúc luâ ̣n văn: + Chƣơng 1: Giới thiê ̣u khu vƣ̣c nghiên cƣ́u và phƣơng pháp nghiên cƣ́u + Chƣơng 2: Đặc điểm tự nhiên và địa chất khu vực nghiên cứu + Chƣơng 3: Đặc điểm biến động lòng sông Hồng khu vực nghiên cứu + Chƣơng 4: Giải pháp p hòng tránh do biến động lòng sông gây ra + Kế t luâ ̣n : ………………………… + Tài liệu tham khảo………………. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 GIỚI THIỆU KHU VƢ̣C NGHIÊN CƢ́U VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.

Khu vƣc̣ nghiên cƣ́u và vấ n đề nghiên cƣ́u 1. Vị trí địa lý khu vực nghiên cứu Sông Hồng có tổng chiều dài là 1.149 km bắt nguồn từ Trung Quốc chảy qua Việt Nam và đổ ra biển Đông. Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội (cũ) khoảng 40km, hiện nay đã mở rộng dài thêm 110km nữa. Khu vực nghiên cứu nằm về phía đông của Hà Nội, đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Thanh Trì có tọa độ giới hạn trong khoảng 20058‟06.

Chạy dài khoảng 20 km giữa hai đê từ địa phận thôn Thƣợng Thụy xã Phú Thƣợng của quận Tây Hồ bên hữu sông Hồng và bên tả sông là thôn Hải Bối xã Hải Bối huyện Đông Anh đến khu vực xã Lĩnh Nam huyện Thanh Trì và xã Bát Tràng huyện Gia Lâm chiều rộng của sông Hồng đoạn nghiên cứu trong khoảng từ 1,2 đến 4 Km.1: Vị trí khu vực nghiên cứu trên ảnh vệ tinh đoạn nội thành Hà Nội 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu Sông Hồ ng , đoa ̣n chảy qua khu vƣ̣c nô ̣i thành Hà Nô ̣i đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, đây không chỉ là nơi sinh sống của số đông dân cƣ mà còn là nơi gắn chặt với các hoạt động phát triển kinh tế xã hội .Tuy nhiên, sông cũng là nơi thƣờng xuyên phải chịu ảnh hƣởng của các tai biến thiên nhiên trong đó tai biến lũ lụt , sạt lở và thƣờng gây thiệt hại lớn tới ngƣời , tài sản, hoạt động kinh tế xã hội bị gián đoạn và để lại những hậu quả hết sức nặng nề. Một trong những tác động trực tiếp của của lũ lụt , sạt lở bờ Sông đó là làm tăng khả năng biến động lòng sông từ đó gây tác động tới các công trình cơ sở hạ tầng quan trọng nhƣ nhà máy , công trình thủy lơ ̣i, khu dân cƣ. Các thông tin về quá trình biến động lòng sông giúp cho việc định hƣớng xây dựng các công trình hợp lý, quy hoạch tổng thể do ̣c theo bờ sông theo hƣớng phát triển bền vững.

Vấ n đề cấ p thiế t của khu vƣ̣c này là x ác định đặc điểm địa chất, địa động lực ngoại sinh hiện đại và quy luật phân bố của các dải cát dọc sông hồng khu vực nội thành Hà Nội làm cơ sở cho việc định hƣớng khai thác khoáng sản cát lòng sông , phòng tránh tai biến xói lở bờ do hoạt động khai thác không định hƣớng thiếu kiểm soát, góp phần đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trƣờng, phòng tránh thiên tai, ùn tắc và tai nạn giao thông thủy dọc sông Hồng. Mục tiêu chính của luận văn làm sáng tỏ hoạt động biến động lòng sông (ngang và do ̣c ) khu vƣ̣c nghiên cƣ́u trên cơ sở các trang thiế t bi ̣hiê ̣n đa ̣i để có biện pháp phòng tai biến liên quan đối với thành phố Hà Nội. Cơ sở lý luâ ̣n và phƣơng pháp nghiên cƣ́u 1. Phƣơng pháp luâ ̣n Đối với học viên cao học , nhiê ̣m vu ̣ chính là nghiên cƣ́u phƣơng phá p luâ ̣n và hệ phƣơng pháp để giải quyết một vấn đề cụ thể.

Do đó các phƣơng pháp trin ̀ h bày dƣới đây sẽ đƣợc miêu tả chi tiết , giúp ngƣời học có số liệu luận giải của khu vƣ̣c nghiên cƣ́u mô ̣t cách có hê ̣ thố ng. Đơn giản là phƣơng pháp chu ̣p ảnh điạ hin ̀ h 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đáy sông thông qua hê ̣ thố ng thu phát sóng âm. Các hình thu đƣợc là mặt cắt địa hình với sự phản xạ. Các sóng âm đƣợc phát ra từ máy và phản xạ trở lại khi gặp các bề mặt địa hình khác nhau.

Với sƣ̣ hỗ trơ ̣ của hê ̣ thố ng đinh ̣ vi ̣GPS đƣơ ̣c chuẩ n hóa vị trí và độ cao thuyền ( mƣ̣c nƣớc hiê ̣n ta ̣i ) vẽ ra đƣợc địa hình biểu kiến. Các hoạt động đo vẽ chính học viên tham gia vận hành máy có sự hỗ trợ của các thầ y, chuyên gia của khoa điạ chấ t hƣớng dẫn sƣ̉ du ̣ng. Các kết quả thu đƣợc cho thấy sự biế n đổ i của bề mă ̣t đáy của dòng sông theo trắ c do ̣c và trắ c ngang tùy theo mu ̣c đić h nghiên cƣ́u. Các phƣơng pháp nghiên cứu 1.

Phƣơng pháp khảo sát và đánh giá biến động dòng đáy Hệ thống Sonar đo sâu hồi âm đa tia là hệ thống máy móc hiện đại đƣợc ứng dụng để khảo sát mặt cắt địa hình đáy của các khu vực sông Hồng. Đối tƣợng nghiên cứu chủ yếu địa hình đáy với độ sâu nƣớc từ 0,5 cho đến 240m. Độ rộng của dải quét có thể lên đến 700m và với độ phân giải rất lớn. Kết quả khảo sát của thiết bị này cho ta biết đƣợc địa hình đáy khu vực nghiên cứu dựa vào các băng sonar đo sâu, trên cơ sở đó thành lập đƣợc bản đồ địa hình đáy phục vụ cho rất nhiều lĩnh vực nghiên cứu nhƣ: địa hình, địa mạo, quá trình tích tụ trầm tích lòng sông, cung cấp số liệu cho các dự án nạo vét lòng sông, lắp đặt đƣờng ống.

Hệ thống đƣợc tích hợp GPS để xác định vị trí, do đó việc xây dựng bản đồ đáy biển trở nên chính xác và thuận lợi hơn. Việc tích hợp công nghệ GPS với công nghệ GIS là một bƣớc tiến quan trọng trong việc thu thập và xử lý thông tin vị trí một cách chính xác và hiệu quả, và đang đƣợc ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nhƣ: địa lý, thủy văn và đặc biệt là trong lĩnh vực trắc địa bản đồ. Hiện nay, các máy thu GPS hiện đại có độ chính xác định vị tƣơng đối cao nên việc ứng dụng công nghệ GPS kết hợp với máy đo sâu hồi âm để thành lập bản đồ địa hình đáy biển đã trở nên phổ biến trên thế giới. Đi kèm theo đó là các phần mềm đa năng nhƣ thiết kế các tuyến đo, xử lý các trị đo đồng thời từ máy thu GPS và máy đo sâu hồi âm để cho ra tọa độ và cao độ cùng thời điểm và hiển thị mặt cắt dọc theo tuyến đo.

5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Nguyên lý hoạt động Từ Tranducer đƣợc gắn chìm dƣới nƣớc sẽ phát ra xung âm lan truyền trong nƣớc với tần số 125 đến 250 kHz. Sóng âm sau khi gặp bề mặt đáy biển, sông, hồ sẽ phản xạ ngƣợc trở lại và đƣợc thu nhận bởi chính đầu phát, đƣợc khuyếch đại và truyền về thiết bị thu nhận thông qua cáp nối. Thiết bị thu sẽ xử lý tín hiệu, số hóa chúng tạo ra một hình ảnh tƣơng đối phẳng có thể dùng để ghép thành một vùng rộng lớn của đáy vừa khảo sát đƣợc. Độ sâu của đáy biển đƣợc tính nhƣ sau: d = vt/2 Trong đó: d – khoảng cách từ đáy tàu đến đáy biển v – tốc độ sóng âm trong nƣớc (thƣờng là 1505m/s) t – thời gian sóng âm truyền từ tranducer đến đáy biển và phản xạ trở lại Hình 1.

Nguyên lý hoạt động của hệ thống 1. Phƣơng pháp phân tích biế n đô ̣ng ngang của dòng chảy Địa mạo tìm kiếm là một tổ hợp nghiên cứu áp dụng lý thuyết địa mạo để giải quyết nhiệm vụ thực tiễn. Cụ thể ở đây là nghiên cứu hệ thống địa hình quan hệ 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] với yếu tố thạch học, kiến tạo và các quá trình địa mạo ngoại sinh , nhằm xác lập các quy luật biế n đổ i điạ hiǹ h .