Luận án tiến sĩ một số biến đổi ở làng xã châu thổ sông hồng từ đầu thế kỷ xix đến giữa thế kỷ xx qua trường hợp làng mễ trì

Nghiên cứu biến đổi xã hội và kinh tế làng Mễ Trì trong châu thổ sông Hồng từ đầu thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX qua luận án tiến sĩ.

• Tác giả: Kim Jong Ouk
• Người hướng dẫn: Giáo Sư Tiến Sĩ Vũ Minh Giang
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam cổ đại và trung đại
• Đề tài: Một số biến đổi ở làng xã châu thổ sông Hồng từ đầu thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX (qua trường hợp làng Mễ Trì)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ lịch sử
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ BIẾN ĐỔI ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI Ở LÀNG XÃ CHÂU THỔ SÔNG HỒNG TỪ ĐẦU THẾ KỶ XIX ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XX QUA TRƯỜNG HỢP LÀNG MỄ TRÌ
• 1.1. Đặc điểm chung về điều kiện tự nhiên vùng châu thổ sông Hồng
• 1.2. Những tác động của điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái đến quá trình phát triển châu thổ sông Hồng
• 1.3. Những điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái ở làng Mễ Trì
• 1.3.1. Địa hình và đất đai
• 1.3.2. Hệ thống giao thông
• 1.3.3. Biến đổi địa giới hành chính
• 1.3.4. Những sự kiện lịch sử lớn có tác động đến làng Mễ Trì
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA BỘ MÁY QUẢN LÍ Ở LÀNG XÃ CHÂU THỔ SÔNG HỒNG TỪ ĐẦU THẾ KỶ XIX ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XX QUA TRƯỜNG HỢP LÀNG MỄ TRÌ
• 2.1. Tính tự trị và bộ máy hành chính ở làng xã trước khi thực dân Pháp xâm lược
• 2.2. Nền tảng hành chính của thực dân Pháp và cuộc Cải lương hương chính ở Bắc Kỳ
• 2.2.1. Cải lương hương chính lần thứ I (1921)
• 2.2.2. Cải lương hương chính lần thứ II (1927)
• 2.2.3. Cải lương hương chính lần thứ III (1941)
• 2.2.4. Ảnh hưởng của Cải lương hương chính ở làng Mễ Trì
• 2.2.4.1. Những ảnh hưởng của Cải lương hương chính lần thứ I
• 2.2.4.2. Những ảnh hưởng của Cải lương hương chính lần thứ II
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA TÌNH HÌNH SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT Ở LÀNG XÃ CHÂU THỔ SÔNG HỒNG TỪ ĐẦU THẾ KỶ XIX ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XX QUA TRƯỜNG HỢP LÀNG MỄ TRÌ
• 3.1. Tình hình sở hữu ruộng đất ở làng xã trước khi thực dân Pháp xâm lược
• 3.2. Tình hình sở hữu ruộng đất ở làng xã dưới chế độ thực dân Pháp
• 3.3. Sự biến đổi tình hình sở hữu ruộng đất ở làng Mễ Trì
• 3.3.1. Tình hình phân bố ruộng đất
• 3.3.2. Tình hình sở hữu ruộng đất
• 4. CHƯƠNG 4: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA NỀN GIÁO DỤC Ở LÀNG XÃ CHÂU THỔ SÔNG HỒNG TỪ ĐẦU THẾ KỶ XIX ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XX QUA TRƯỜNG HỢP LÀNG MỄ TRÌ
• 4.1. Giáo dục truyền thống ở làng xã trước khi thực dân Pháp xâm lược
• 4.2. Cải cách giáo dục ở làng xã dưới chế độ thực dân Pháp
• 4.2.1. Cải cách giáo dục thực dân lần thứ I (1906)
• 4.2.2. Cải cách giáo dục thực dân lần thứ II (1917)
• 4.2.3. Ảnh hưởng của Cải cách giáo dục ở làng Mễ Trì
• 4.2.3.1. Những ảnh hưởng của Cải cách giáo dục lần thứ I
• 4.2.3.2. Những ảnh hưởng của Cải cách giáo dục lần thứ II
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì

Làng Mễ Trì, một làng thuần nông tiêu biểu ở vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, đã trải qua nhiều biến đổi quan trọng từ đầu thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX. Vị trí địa lý đặc thù, nằm giữa hai con sông Tô Lịch và Nhuệ, cùng điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái đã tạo nên những đặc điểm riêng biệt cho làng. Qua nghiên cứu, có thể thấy rõ sự tác động của điều kiện tự nhiên, lịch sử và xã hội đến sự phát triển nông thôn châu thổ sông Hồng nói chung và làng Mễ Trì nói riêng. Những biến đổi này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động sâu sắc đến văn hóa truyền thống làng Mễ Trì, bộ máy quản lý hành chính, sở hữu ruộng đất và nền giáo dục địa phương. Việc nghiên cứu biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì giúp làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, đồng thời phản ánh tác động của đô thị hóa và các chính sách thuộc địa đến làng xã truyền thống.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và môi trường sinh thái vùng châu thổ sông Hồng

Châu thổ sông Hồng là vùng địa lý rộng lớn với hệ thống sông ngòi dày đặc, khí hậu nhiệt đới gió mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa nước. Tuy nhiên, vùng này cũng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai như lũ lụt, hạn hán và dịch bệnh, gây khó khăn cho đời sống cư dân. Đặc biệt, đất đai phù sa màu mỡ được bồi đắp hàng năm là nguồn tài nguyên quý giá cho sản xuất nông nghiệp, nhưng cũng có những vùng đất bị ngập úng hoặc không được bồi đắp, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

1.2. Đặc điểm địa hình đất đai và hệ thống giao thông làng Mễ Trì

Làng Mễ Trì có địa hình không bằng phẳng, đất đai chủ yếu là đất phù sa úng nước, không được bồi đắp thường xuyên nên chất lượng đất không đồng đều và không cao. Tuy nhiên, giống lúa đặc sản của làng từng nổi tiếng với chất lượng gạo ngon. Hệ thống giao thông truyền thống gồm các con đường tỉnh lộ và đường liên thôn, cùng với mạng lưới sông ngòi Tô Lịch và Nhuệ tạo điều kiện giao lưu, vận chuyển. Hệ thống ao đầm trong làng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước tưới và sinh hoạt.

1.3. Lịch sử hành chính và dân cư làng Mễ Trì qua các thời kỳ

Làng Mễ Trì trải qua nhiều biến đổi về địa giới hành chính từ thời nhà Nguyễn đến thời Pháp thuộc, thuộc các đơn vị hành chính khác nhau như tổng Dịch Vọng, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông. Dân số làng tương đối đông so với các làng trong vùng, với sự phân bố dân cư theo các dòng họ lớn như Nguyễn, Đỗ, Lê, Phạm. Cấu trúc xã hội làng ổn định với hai thôn Thượng và Hạ, cùng các tổ chức dòng họ giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng.

II. Phân tích các thách thức trong biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì

Quá trình biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng, đặc biệt là làng Mễ Trì, đối mặt với nhiều thách thức từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, sự thay đổi trong bộ máy quản lý hành chính, đến tác động của đô thị hóa và chính sách thuộc địa. Những khó khăn về đất đai, thiên tai, dịch bệnh đã ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống dân cư. Bên cạnh đó, sự thay đổi hành chính và áp lực từ các chính sách cai trị đã làm thay đổi cấu trúc xã hội và quyền tự trị của làng. Đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường cũng đặt ra những thách thức mới cho việc bảo tồn văn hóa truyền thống và phát triển bền vững làng xã.

2.1. Tác động của điều kiện tự nhiên và thiên tai đến phát triển nông thôn châu thổ sông Hồng

Thiên tai như lũ lụt, hạn hán và dịch bệnh xảy ra thường xuyên đã gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống dân cư. Đặc biệt, các trận đê vỡ liên tiếp làm đất đai bị bỏ hoang, dân cư phải di cư, ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của làng. Điều kiện đất đai không đồng đều, nhiều vùng bị ngập úng cũng hạn chế khả năng canh tác hai vụ lúa, gây khó khăn cho việc duy trì nền kinh tế tiểu nông truyền thống.

2.2. Thách thức từ sự biến đổi bộ máy quản lý hành chính và quyền tự trị làng xã

Sự thay đổi trong bộ máy quản lý hành chính dưới thời phong kiến và thực dân Pháp đã làm giảm quyền tự trị truyền thống của làng Mễ Trì. Các chính sách cai trị tập trung và cải cách hành chính đã tác động đến cơ cấu tổ chức, quyền hạn của các chức sắc làng, đồng thời làm thay đổi mối quan hệ giữa làng và nhà nước. Quyền tự trị của làng bị hạn chế, gây ra những xung đột và khó khăn trong quản lý địa phương.

2.3. Ảnh hưởng của đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường đến làng Mễ Trì

Quá trình đô thị hóa tại Hà Nội và vùng lân cận đã tạo áp lực lớn lên làng Mễ Trì, làm thay đổi cấu trúc kinh tế xã hội truyền thống. Sự gia tăng dân số, chuyển dịch lao động, thay đổi nghề nghiệp và phát triển hạ tầng đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, thay đổi phong tục tập quán và văn hóa truyền thống. Đồng thời, sự phát triển kinh tế thị trường cũng tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho phát triển nông thôn bền vững.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì

Nghiên cứu biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành, kết hợp phân tích lịch đại, khảo sát thực địa và khai thác nguồn tư liệu đa dạng như địa bạ, hương ước, gia phả, văn bia. Giải pháp chính nhằm thích ứng với biến đổi bao gồm cải cách bộ máy quản lý hành chính, phát triển kinh tế tiểu nông bền vững, bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao chất lượng giáo dục. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ thích hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực của thiên tai và đô thị hóa, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý và phát triển làng xã.

3.1. Phương pháp nghiên cứu đa ngành và khai thác nguồn tư liệu địa phương

Phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích lịch đại và đồng đại, sử dụng các nguồn tư liệu phong phú như địa bạ, hương ước, gia phả, văn bia, tài liệu chính sử và khảo sát thực địa. Việc khai thác các nguồn tư liệu địa phương giúp làm rõ quá trình biến đổi kinh tế, xã hội, văn hóa và bộ máy quản lý làng Mễ Trì một cách toàn diện và sâu sắc.

3.2. Giải pháp cải cách bộ máy quản lý và phát triển kinh tế tiểu nông

Cải cách bộ máy quản lý hành chính nhằm tăng cường hiệu quả quản lý, bảo vệ quyền lợi của người dân và phát huy vai trò tự quản của làng xã. Phát triển kinh tế tiểu nông theo hướng bền vững, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, đồng thời đa dạng hóa nghề nghiệp để thích ứng với biến đổi kinh tế xã hội.

3.3. Bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao chất lượng giáo dục làng Mễ Trì

Bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục tập quán và di tích lịch sử là yếu tố quan trọng để duy trì bản sắc làng xã. Nâng cao chất lượng giáo dục, kết hợp giữa giáo dục truyền thống và hiện đại, giúp người dân nâng cao nhận thức, kỹ năng và khả năng thích ứng với sự biến đổi xã hội và kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì

Nghiên cứu biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về quá trình chuyển dịch kinh tế xã hội, bộ máy quản lý và văn hóa truyền thống trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ tác động của điều kiện tự nhiên, chính sách cai trị và đô thị hóa đến làng xã truyền thống. Những bài học kinh nghiệm từ làng Mễ Trì có thể áp dụng để xây dựng các chính sách phát triển nông thôn bền vững, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống cho các làng xã khác trong vùng châu thổ sông Hồng và đồng bằng Bắc Bộ.

4.1. Kết quả nghiên cứu về biến đổi kinh tế xã hội và sở hữu ruộng đất

Nghiên cứu cho thấy sự chuyển dịch từ nền kinh tế phong kiến sang thuộc địa nửa phong kiến đã làm thay đổi cấu trúc sở hữu ruộng đất, phân hóa xã hội và ảnh hưởng đến đời sống nông dân. Sự biến đổi này phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và tác động của chính sách thực dân Pháp.

4.2. Ảnh hưởng của biến đổi bộ máy quản lý và giáo dục đến làng Mễ Trì

Sự thay đổi trong bộ máy quản lý hành chính và cải cách giáo dục dưới thời thực dân Pháp đã tác động đến quyền tự trị của làng và nâng cao trình độ dân trí. Tuy nhiên, những biến đổi này cũng tạo ra những thách thức trong việc duy trì truyền thống và ổn định xã hội.

4.3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong phát triển nông thôn hiện đại

Những kết quả nghiên cứu về biến đổi làng xã Mễ Trì cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển nông thôn bền vững, bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao năng lực quản lý địa phương. Việc áp dụng các bài học này giúp thích ứng với quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường hiện nay.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì

Biến đổi làng xã châu thổ sông Hồng qua làng Mễ Trì là một quá trình phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên, lịch sử, xã hội và kinh tế. Nghiên cứu đã làm rõ sự chuyển dịch từ nền kinh tế phong kiến sang thuộc địa nửa phong kiến, sự thay đổi trong bộ máy quản lý hành chính, cũng như tác động của đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường. Triển vọng tương lai của làng Mễ Trì và các làng xã trong vùng phụ thuộc vào khả năng thích ứng với biến đổi, bảo tồn văn hóa truyền thống và phát triển kinh tế bền vững. Việc tiếp tục nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các giải pháp phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giữ gìn bản sắc văn hóa làng xã Việt Nam.

5.1. Tổng kết những điểm nổi bật trong biến đổi làng xã Mễ Trì

Làng Mễ Trì thể hiện rõ nét quá trình biến đổi kinh tế xã hội từ phong kiến sang thuộc địa, với sự thay đổi trong sở hữu ruộng đất, bộ máy quản lý và đời sống văn hóa. Những đặc điểm riêng biệt về điều kiện tự nhiên và lịch sử đã tạo nên bản sắc độc đáo cho làng.

5.2. Triển vọng phát triển bền vững và bảo tồn văn hóa truyền thống

Để phát triển bền vững, làng Mễ Trì cần kết hợp giữa phát triển kinh tế hiện đại và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện quản lý địa phương và phát triển giáo dục là những yếu tố then chốt.

5.3. Đề xuất hướng nghiên cứu và chính sách trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu về các khía cạnh kinh tế, xã hội và văn hóa của làng xã trong bối cảnh hiện đại, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ thích hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực của đô thị hóa và biến đổi khí hậu, góp phần phát triển nông thôn bền vững và giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề của các công trình giai đoạn này lại hơi nghiêng về cách tiếp cận dựa trên quan điểm kinh tế - chính trị học, chưa đi sâu phân tích quá trình biến động trong nông thôn và thuyết minh rõ các tác nhân gây ra quá trình biến động ấy. Dẫu vậy chính những công trình nghiên cứu trong thơì kỳ này đó là những gợi ý trực tiếp cho chúng tôi triển khai đề tài theo góc độ nhận thức của mình. Xin được kể ra đây hai công trình tiêu biểu, đó là: Nông thôn Việt Nam trong lịch sử [225, 226], Việt Nam thời kỳ Pháp đô hộ của Nguyễn Thế Anh [168]. Cả hai tác phẩm này đều đã phác họa thành công các nét khái quát về làng cổ truyền Việt Nam như: thiết chế cai trị trong làng xã, những quan hệ sở hữu ruộng đất, các tầng lớp và tổ chức xã hội truyền thống của làng, các tôn giáo và tín ngưỡng dân gian của làng.

Để có được những thành tựu to lớn trong việc nghiên cứu làng xã Việt Nam giai đoạn những năm 70 của thế kỷ trước cũng như sự kế tiếp truyền thống nghiên cứu đó trong những năm sau này, chúng ta không thể không nhắc tới công lao to lớn của các nhà khoa học như Phan Huy Lê (Đại học Tổng hợp Hà Nội), Trần Huy Liệu (Viện Sử học) - những người đã trực tiếp lãnh đạo và hết sức tận tâm với sự nghiệp nghiên cứu lịch sử Việt Nam núi chung và lĩnh vực nụng thụn và ruộng đất núi riờng. Nhưng đáng tiếc là, trong các công trình nghiên cứu sử học giai đoạn này cũng chưa có công trình nào chuyên sâu về sự chuyển biến của làng nông thôn Việt Nam. Bước sang những năm 80 và 90, cùng với đà phát triển của khoa học lịch sử nói chung, những hoạt động nghiên cứu có liên quan đến mảng đề tài mà chúng tôi lựa chọn đã tăng lên cả về mặt số lượng và chất lượng, mở rộng cả về không gian và thời gian. Sự phát triển đó trước hết là do sự đổi mới trong bản thân ngành khoa học lịch sử.

Các nhà sử học đó cú một cách nhìn nhận 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đối tượng và phương pháp nghiên cứu mới mể hơn. Nhưng về một phương diện khỏc, bước tiến này cũn do các sử liệu dồi dào (chính sử và ngoài chính sử) đã được sưu tập và khai thác triệt để hơn. Ngoài ra công cuộc nghiên cứu sử học cũng đã có được sự quan tâm giúp đỡ của các ngành, các cấp từ trung ương đến địa phương, đồng thời có sự phối hợp nghiên cứu giữa các ngành khoa học trong cùng địa hạt khoa học xã hội như: dân tộc học, xã hội học, kinh tế học, ngữ văn học, Hán Nôm … Các công trình nghiên cứu lịch sử có liên quan đến đề tài của chúng tôi trong 2 thập kỷ cuối cùng của thế kỷ trước có thể tạm phân thành 4 loại sau: Các công trình nghiên cứu mang tính khái quát Loạt công trình thuộc loại này cú thể kể đến Nông dân và nông thôn Việt Nam thời cận đại của Viện Sử học [227, 228]. Cụng trỡnh là một tập hợp cỏc bài nghiờn cứu đề cập những nét khái quát về đời sống nông dân và những vấn đề của họ trong thời kỳ cận đại.

Các tác phẩm: Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay [192, 193] do Phan Huy Lê - Vũ Minh Giang (chủ biên) và Cơ cấu xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử Việt Nam [164] của Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên) là những công trình khoa học cấp Nhà nước nên việc thực hiện nghiên cứu có tính hệ thống và khoa học về hình thái kinh tế - xã hội trong suốt thời kỳ. Cỏc cuốn: Cơ cấu kinh tế - xó hội Việt Nam thời thuộc địa (1858-1945) của Nguyễn Văn Khánh [173] và Kinh tế hộ trong nông thôn Việt Nam của Viện Kinh tế học [223] ra đời phần nào làm rõ những khái niệm về vị trí, vai trò và chức năng của hộ nông dân Việt Nam dưới góc nhìn kinh tế học. Các sách New Lamps for Old của Trương Bửu Lâm [263], Chính quyền thuộc địa ở Việt Nam trước cách mạng tháng Tám năm 1945 của Dương Kinh Quốc [118] và Kinh nghiệm tổ chức quản lý nông thôn Việt Nam trong lịch sử của Phan Đại Doãn - Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên) [187]… đã nêu ra bức tranh phổ quát về các vấn đề hành chính và bộ 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] máy cai trị từ cấp trung ương xuống đến cấp địa phương tại Việt Nam trong vòng 2 thế kỷ qua. Các công trình nghiên cứu về một làng xã gắn với một chủ đề cụ thể Về mảng công trình này có thể kể ra đây những bài báo đăng trên tạp chí Nghiên cứu Lịch sử của Nguyễn Đức Nghinh [150, 151], của Bùi Thị Tân [108], của Philippe Papin [198, 199], của Nguyễn Văn Khánh [170, 171, 172], của Kim Jong Ouk [136]; loạt bài viết trên tạp chí dân tộc học của Vũ Hồng Quân [230],.

đã đề cập một số vấn đề cụ thể như: Sở hữu ruộng đất, quan hệ dòng họ, đặc điểm trong văn hoá làng, kiểu tổ chức làng xã … Các bài viết vừa nêu đều có cách tiếp cận vấn đề và nội dung mang tính chuyên môn sâu sắc. Lệ làng phép nước của Bùi Xuân Đính [109] và Tỡm hiểu chế độ ruộng đất Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX của Vũ Huy Phúc [233] cũng là hai bài viết cung cấp cho chúng ta thêm một số hiểu biết về các vấn đề cụ thể của làng. Các công trình nghiên cứu về một số làng hoặc một số vùng nông thôn. Đó là những tác phẩm đăng tải trên Nghiên cứu Lịch sử của Vũ Minh Giang [237], Cao Văn Biền [112, 112], của Vũ Hồng Quõn [230], của Nguyễn Đức Nghinh [150, 151], của Nguyễn Thành [166], của Nguyễn Văn Khánh [171].

Những bài viết này đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị khoa học về chế độ ruộng đất, khẩn hoang lập làng, vấn đề trị thuỷ, quá trình biến đổi làng xã, khu vực thông qua việc tìm hiểu các tài liệu về ruộng đất, văn hoá, tôn giáo, tớn ngưỡng. Ngoài ra còn phải kể đến một số công trình nghiên cứu công phu của một số tác giả như: Chế độ phụ canh của Đông Quan- Thái Bình đầu thế kỷ XIX qua địa bạ Gia Long của Nguyễn Bích Điệp [143]. Bàn tương đối sâu về vấn đề phụ canh, công trình này thực sự có giá trị trong việc giúp tìm hiểu quá trình phát triển tư điền trong thời kỳ tan rã của chế độ phong kiến. Công trình: 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Một số làng buụn ở đồng bằng Bắc Bộ thế kỷ XVIII-XIX của Nguyễn Quang Ngọc [162] cũng là một công trình không thể không chú ý về giá trị nội dung khoa học.

Các công trình nghiên cứu về một làng với các vấn đề ít nhiều liên quan đến đề tài luận án Tuy không nghiên cứu vấn đề trong cùng thời đoạn lịch sử mà luận án của chúng tôi hướng vào nhưng một số công trình nghiên cứu lịch sử cũng chứa đựng các nội dung liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài luận án. Chúng tôi xin liệt kê vài trường hợp tiêu biểu: Hai tác phẩm Làng Nguyễn của Diệp Đình Hoa [114] và Revolution in the Village: Transition and Transformation in North Vietnam, 1935-1988 của Lương Văn Hy [254] đã đưa ra một bức tranh toàn cảnh về làng Việt Nam. Với cách tiếp cận dân tộc học, các công trình đó đã cung cấp cho chúng tôi một cái khung cơ bản (framework) để dựa vào đó triển khai đề tài của mình. Cuốn Một làng Việt cổ truyền ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ của Nguyễn Hải Kế [152] là một trong những công trình đã cố gắng khảo cứu sự chuyển biến của tất cả các lĩnh vực trong một làng tiêu biểu ở châu thổ sông Hồng theo con mắt của một nhà sử học, cách tiếp cận và giải quyết vấn đề của cuốn sách được chúng tôi học tập và áp dụng khá hữu hiệu trong khi thực hiện đề tài của chúng tôi.

Đặc biệt, công trình “The Village as Pretext: Ethnographic Praxis and the Colonial State in Vietnam” của John Kleinen [254] có thể được coi là một trong những công trình đầu tiên áp dụng thành công những phương pháp nghiên cứu mới để tìm hiểu một không gian nhỏ ở nông thôn một cách sâu sắc và khoa học. Công trình nghiên cứu làng Bách Cốc hiện vẫn đang được các nhà khoa học Việt Nam phối hợp với các chuyên gia Nhật Bản triển khai những hoạt động khảo sát thực địa. Hy vọng rằng, sự kết hợp nghiên cứu của giới sử học hai nước sẽ có được kết quả tốt đẹp. Qua phần lịch sử vấn đề được chúng tôi điểm ra ở trên, chúng ta thấy 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đa số các công trình nghiên cứu của các tác giả đều có xu hướng nghiên cứu về làng xã nói chung, số các nghiên cứu về một làng xã cụ thể thì không nhiều.

Dù vậy, những công trình nghiên cứu đó cũng chưa hẳn đã nghiên cứu toàn diện về làng xã và đặc biệt là chưa chỉ rõ quá trình vận động, thay đổi của một làng quê. Trong một không khí nghiên cứu khoa học phát triển mạnh mẽ cả về bề rộng lẫn chiều sâu như vậy, đề tài “Một số biến đổi ở làng xó chõu thổ Sụng Hồng từ đầu thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX (qua trƣờng hợp làng Mễ Trỡ)” được thực hiện nhằm mục đích góp thêm nhận thức khoa học về một làng cụ thể cho cụng cuộc nghiên cứu làng xã nông thôn Việt Nam núi chung, đồng thời qua trường hợp của làng Mễ Trì cũng sẽ làm cho bức tranh làng xã vùng đồng bằng chõu thổ sụng Hồng thờm chi tiết và sinh động. Khai thác triệt để những thành tựu đã có trong nghiên cứu về làng xã Việt Nam đồng thời vận dụng những ưu thế mới trong cách tiếp cận vấn đề làng xã trên cơ sở kết hợp cả hai khuynh hướng đồng đại và lịch đại, theo chúng tôi công trình tiến hành khảo sát, tìm hiểu sự vận động của làng Mễ Trì sẽ gúp phần nõng cao nhận thức khụn hồn về làng xó Việt Nam. Cũng phải núi thờm rằng đối với tụi, một người nước ngoài nghiờn cứu làng xó Việt Nam, bờn cạnh những khó khăn không thể trỏnh khỏi, lại cú một lợi thế rất lớn là cỏch nhỡn khỏch quan từ bờn ngoài.

Đây có thể là yếu tố bổ sung cần thiết cho việc nghiờn cứu nụng thụn Việt Nam.