PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, trong quá trình đổi mới đất nước, nhiệm vụ đặt ra là phải nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Thực tế đã chỉ ra rằng, những phẩm chất tốt đẹp của đội ngũ cán bộ, đảng viên không phải tự nhiên mà có. Đó là quá trình tự rèn luyện của bản thân đồng thời gắn liền với công tác giáo dục của Đảng, trong đó có công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng.
Mỗi giảng viên của học viện Chính trị - Hành chính là một nhân tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới sự nghiệp đào tạo cán bộ. Gần 60 năm qua, cùng với sự lớn mạnh của tập thể cán bộ, giảng viên của học viện, đã có hàng chục vạn cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng tại học viện. Bầu không khí tâm lý tập thể tích cực, lành mạnh, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của lãnh đạo các đơn vị cơ sở cũng như học viện có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc giúp các giảng viên phát huy tốt năng lực, sức sáng tạo, đồng thời biế t tương trợ, ủng hộ và chia sẻ lẫn nhau trong công việc, đáp ứng được đòi hỏi về chất lượng giảng dạy ngày càng cao. Từ trước đến nay đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu bầu không khí tâm lý tập thể, nhưng việc nghiên cứu bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên để làm rõ thực trạng và các yếu tố tác động là thực sự cần thiết.
Với ý nghĩa như vậy, tác giả luận văn ti ến hành nghiên cứu đề tài: “Bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên học viện Chính trị - Hành chính khu vực I”. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu bản chất bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên Học viện Chính trị - Hành chính khu vực I và những đánh giá thực trạng bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên, những yếu tố ảnh hưởng để từ đó đề xuất một số kiến nghị giúp các nhà lãnh đạo xây dựng bầu không khí tâm lý tập thể tích cực cho Học viện. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệm vụ nghiên cứu * Lý luận về bầu không khí tâm lý của tập thể: - Tổng quan những nghiên cứu vấn đề bầu không khí tâm lý tập thể.
Đọc và phân tích các lý thuyết, quan điểm, các công trình nghiên cứu về vấn đề trên để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài. - Làm rõ các khái niệm: + Khái niệm tập thể + Khái niệm bầu không khí tâm lý, các thành tố cấu thành nên bầu không khí tâm lý + Khái niệm bầu không khí tâm lý tập thể giảng viên HV CT - HC KV I * Nghiên cứu thực tiễn: - Nghiên cứu thực trạng bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên HV CT - HC KV I và một số yếu tố ảnh hưởng đến bầu không khí tâm lý tập thể đó. - Đề xuất một số kiến nghị cho việc xây dựng bầu không khí tâm lý tích cực cho tập thể giảng viên Học viện Chính trị - Hành chính khu vực I. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 4.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng của đề tài nghiên cứu là bầu không khí tâm lý tập thể, các yếu tố cấu thành nên bầu không khí tâm lý tập thể và những yếu tố tác động tới bầu không khí tập thể thông qua việc đánh giá mức độ thỏa mãn của người giảng viên về ba mối quan hệ: mối quan hệ với người lãnh đạo, mối quan hệ với đồng nghiệp và mối quan hệ với công việc (tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện lao động, các chính sách, bản thân công việc đang đảm nhiệm…). Khách thể nghiên cứu - 120 giảng viên của 14 khoa, phòng - Nghiên cứu 13 lãnh đạo đơn vị thuộc các khoa, phòng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu chỉ tập trung tìm hiểu thực trạng bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên ở HV CT – HC KV I và một số yếu tố ảnh hưởng tới bầu không khí tâm lý tập thể đó. - Phạm vi về địa bàn: Nghiên cứu được tiến hành tại Học viện Chính trị - Hành chính khu vực I, Hà Nội.
Giả thuyết nghiên cứu Bầu không khí tâm lý của tập thể giảng viên ở HV CT - HC KV I là tích cực, được thể hiện qua sự thỏa mãn của người giảng viên trong mối quan hệ với người lãnh đạo, với các giảng viên khác và với công việc của chính mình. Bầu không khí tâm lý chịu tác động của ba yếu tố: (1) những yếu tố thuộc về người lãnh đạo (phong cách lãnh đạo của người lãnh đạo phù hợp hay không phù hợp; người lãnh đạo có làm tốt các chức năng của mình hay không?.); (2) các yếu tố thuộc về bản thân người giảng viên (giảng viên có đoàn kết, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau trong công việc hay không? Có yêu thích và tận tâm với công việc hay không? Có tích cực phấn đấu vì sự nghiệp của bản thân hay không?. Phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu tài liệu 7.
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 7. Phương pháp phỏng vấn sâu 7. Phương pháp trắc nghiệm Fiedler 7. Phương pháp xử lý kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Tổng quan một số nghiên cứu về bầu không khí tâm lý 1. Một số công trình nghiên cứu về bầu không khí tâm lý trên thế giới a) Nghiên cứu về bầu không khí tâm lý ở nước ngoài * Nghiên cứu về bầu không khí tâm lý ở phương Tây Vào những năm 30 của thế kỉ XX, vấn đề bầu không khí tâm lý đã được nghiên cứu trong Tâm lý học lao động nhằm tăng năng suất lao động của người công nhân, giảm tính mâu thuẫn giữa chủ và thợ trong các tập thể sản xuất theo phương thức tư bản chủ nghĩa. Ở giai đoạn này, các nhà nghiên cứu đề cập đến những vấn đề đặc trưng của nhóm bao gồm: tiêu chuẩn nhóm, mục đích của tiêu chuẩn nhóm, sự hợp tác nhóm, cấu trúc chính thức, phong cách lãnh đạo, cơ chế hoạt động, hệ thống kiểm tra trong nhóm. Đây là những đặc trưng cơ bản của bầu không khí nhóm.
Trong số các tác giả phương Tây, Elton Mayo có những đóng góp vô cùng lớn lao. Những nghiên cứu do chính ông khởi xướng và lãnh đạo trong thời gian từ 1923 đến 1939 trong đó có học thuyết Các mối quan hệ con người được hình thành trên cơ sở các Cuộc thực nghiệm ở Hawthorne, đã khẳng định tầm quan trọng của những mối quan hệ liên nhân cách và của không khí tâm lý xã hội đối với năng suất lao động. Những nghiên cứu đó đã chứng minh một cách rõ ràng rằng, năng xuất lao động của các thành viên trong một nhóm được quy định bởi tính chất của các mối quan hệ theo chiều ngang (giữa các đồng nghiệp có cùng vị trí ở trong một nhóm) và quan hệ theo chiều dọc (giữa nhóm và người lãnh đạo). Hơn thế, chính các thực nghiệm của Mayo đã đóng vai trò là một yếu tố thay đổi môi trường xã hội của xí nghiệp công nghiệp.
[17; tr 178] 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Elton Mayo còn lý giải các vấn đề của người lao động dưới góc độ tâm - sinh lý và chỉ ra rằng trạng thái tâm lý của người lao động gây tác động một cách trực tiếp nhất đến năng suất lao động. Sự đoàn kết của nhóm người làm việc và các mối quan hệ của họ, nếu được hình thành trên cơ sở cùng nhau trung thành với sự nghiệp, sẽ kích thích lao động tốt hơn so với những khuyến khích vật chất. Chứng cứ về tác động của tiêu chuẩn nhóm thu thập từ những nghiên cứu Hawthorne nổi tiếng, Elton Mayo cùng các đồng nghiệp F.Pholet và Dickson – những nhà tâm lý học tổ chức thông qua nghiên cứu Những cuộc thí nghiệm lâm sàng đã đưa ra một kết luận rõ ràng về ý nghĩa của sự hòa hợp và đoàn kết tâm lý - tinh thần. Học thuyết của A.Mayo đã nhấn mạnh đến vai trò của quan hệ con người và ảnh hưởng của chúng đến hoạt động của nhóm, tập thể.
Một thời điểm quan trọng khác trong việc nghiên cứu nhóm nhỏ là “Lý thuyết trường” do K. Lewin hiểu hành vi của cá nhân và của nhóm bằng một cách nhìn cơ động, giống như một hệ thống lực thường xuyên căng thẳng, như là kết quả của những biến đổi trong trường tâm lý ở một đơn vị thời gian xác định. Về phương diện ứng dụng, Lewin đã tiến hành nhiều nghiên cứu về vấn đề phong cách lãnh đạo đã phát hiện ra ba kiểu phong cách lãnh đạo đó là: phong cách độc đoán, phong cách dân chủ và phong cách tự do. Ông cho rằng phong cách của người quản lý có nhiều ảnh hưởng đến tính chất bầu không khí tâm lý của nhóm [17; tr 190].
Từ quan điểm này mà về sau, khi nghiên cứu về bầu không khí tâm lý của tập thể, các nhà nghiên cứu cũng đi theo hướng phân tích ảnh hưởng của vai trò người lãnh đạo đối với tập thể. Một giai đoạn khác trong việc nghiên cứu nhóm lao động nhỏ là sự xuất hiện quan điểm và đặc biệt kỹ thuật nghiên cứu của J.Moreno mà nó 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được đặt dưới cái tên là Trắc đạc xã hội (khoa học đo đạc các mối quan hệ xã hội). Theo ông, điều chủ yếu nhất trong hoạt động của các nhóm người là sự trao đổi tình cảm, là cường độ và hình thức của các quan hệ xúc cảm. Trong nghiên cứu của mình ông cũng tập trung vào nghiên cứu các mối quan hệ định đính liên nhân cách và chia nó thành ba loại cơ bản: a) Thiện cảm (+1); b) Ác cảm (-1) và c) Thờ ơ (0).
Toàn bộ các mối quan hệ xúc cảm thuộc loại thiện cảm, ác cảm hoặc thờ ơ được biểu hiện trong mối tác động qua lại giữa các thành viên của nhóm, hình thành nên cấu trúc lựa chọn hoặc cấu trúc quan hệ tâm lý xã hội của nhóm [17; tr 179]. Mặc dù lý thuyết của Moreno là một sự đơn giản hóa hình ảnh của cuộc sống xã hội nhưng nó đã tạo ra những tiền đề công cụ để đo đạc các mối quan hệ liên nhân cách trong nhóm nhỏ để đi đến những nghiên cứu sâu rộng hơn về bầu không khí tâm lý nhóm sau này.