CHƯƠNG 1 TONG QUAN PHÁP LUAT VE THU NHAP, LƯU TRU, SỬ DỤNG THONG TIN CUA NGƯỜI TIEU DUNG 1.1 Khái quát về thông tin người tiêu dùng và thu thập, lưu trứ, sử dung 1.1 Khái niém người tiền dig và thông tin cha ugrrời tiên dimg 1.1 Khái niềm người tiéu dimg Người tiêu ding (consumer) là khái niém rồng được hiểu dưới nhiéu góc độ khác nhau. Dưới góc độ kinh tê, “người tiêu ding” là thuật ngữ đề chỉ những chủ thé tiêu thụ của cai được tạo ra bởi nên kinh té.Người tiêu dùng (NTD) là người mue nhung khác voi việc mua nguyên liêu (materials) hoặc mua hàng hóa để bán lai, ho là những người sử dụng hàng hóa, địch vụ cuối cùng (consumer goods/services hoặc final goods/services) và làm chúng tiêu hao hoặc biên mat qua việc sử dụng đó. Voi moi niên sản xuất xã hội, xét cho cùng, đối tương được hướng tới chính 1a NTD. Những động thai chi tiêu của ho (consumer behaviors) đôi với những ngành, nhóm hàng nhật định là tư liệu để rút ra định hướng trong đầu tư, sản xuất và tiếp thi cho các doanh nghiệp Dưới góc độ pháp lí, ở hau hết các quốc gia trên thé giới, khái niém NTD chỉ xuất hiện với tư cách là chủ thê pháp luật từ khi lĩnh vực pháp luật về bao vệ quyền lợi người tiêu dùng ra đời (BVOLNTD)!.
Trước đó, NTD vẫn chỉ là khái niệm của kinh. tế học và xã hội học. Sư phát trién với một ý nghĩa tư trị của NTD trong lính vực pháp luật đã trở thành nhân tô kích hoạt việc áp dung một bộ quy tắc riêng biệt được goi tên là “Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu ding”? Quan niệm về NTD ở mỗi quốc gia có thé được định nghie khác nhau, song tổng hop lại những quan điểm này đều thé hién ở ba khía canh sau: Thứ nhất, về chủ thé. Một sô quốc gia cho rằng NTD chỉ có thể là cá nhân (thé nhân) ví như pháp luật Châu Âu, Hoa Ky, Trung Quốc.
Sở di NTD bắt buộc phải là ` Giáo trình Luat Bảo vệ quyền lợi NTD, Trường Đại học tuật Hà Nội, Chủ biên: Nguyễn Thi Van Anh, Nguyễn Văn Cương., Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2014, tr.eu/Reg Data/bibliotheq ue/ briefing/ 201 3/1 30477 /LDM_8RI[201 313047 7_ REV1_EN.pdf 6 cá nhân vi các quốc gia này nhận định sự yêu thê của NTD trong mỗi quan hệ với thương nhân, họ yêu khả năng năm bất thông tin, khả năng thương lượng, gánh chiu hậu quả. nên can được pháp luật bảo vệ và đảm bảo quyên lợi trước thương nhân. Trong khi đó pháp nhân là NTD do có những vị thê và điều kiện tốt hơn so với cá nhân trong quan hệ với doanh nghiệp trên thị trường nên pháp luật không cân phải can thiệp sâu vào các quan hệ dân sự. Bên cạnh đó, một số trước lai quy đính NTD co thé là cá nhén hoặc pháp nhân.
Luật BVNTD Dai Loan ban hành ngày 11/01/1994, bô sung năm 2005 ghi nhận NTD là “người tham gia vào các giao dich, sử ding hàng hóa hoặc dich vụ vì mue đích tiểu đìmg ”, ma không phân biệt thể nhân hay pháp nhân. Hay Luật BVNTD ở Án Đô năm 1986 cũng có quy định gần tương tự. Ở Han Quốc, về mặt chủ thé lại sử dung thuật ngữ “là những ai” để đính nghĩa khái niệm NTD, tức khái niém này không chi hạn chế ở cá nhân ma còn bao gồm cả pháp nhân. Pháp luật Thái Lan còn có một cách tiép cận cũng tương đôi mới mẻ 1a quy định những người mới chỉ được chao hàng hoặc được đề nghị mua hang hóa, sử dụng dich vụ.
Sở di có quy định NTD có thé là pháp nhân bởi ho tin rằng không phê: lúc nao pháp nhân của là người đủ khả năng để đối mất được với những vi phạm từ phía nhà sẵn xuất kinh doanh và nêu Luật BVNTD không bảo vệ họ như những cá nhân tiêu ding khác thi quyền lợi của họ sẽ bị xâm phạm. Thứ hai, đối tượng của giao dich là những hàng hóa, dich vụ được phép lua thông và đáp ứng được các nhụi câu sinh hoạt vật chất và tinh thần của cá nhãn con người Day là điều kiện rất khó xác định bởi nhủ cầu sinh hoạt của con người trong cuộc sóng hiện nay là rất đa dang Những hang hóa, dich vụ thiét yêu phục vụ cuộc sông hàng ngày như đồ ăn, thức uống thuốc chữa bệnh, đô gia dung. được coi là đối tương đương nhiên của giao dich với NTD. Khi đó, các quy định của pháp luật BVQLNTD liên quan dén vệ sinh, an toàn đối với sức khỏe con người được ấp dụng, kế cả đối với trường hợp hàng hóa chưa được bán cho NTD.
Trong trường hop khác, cũng cân phải kết hợp với muc dich của việc mua hang hoa, địch vụ đó ding vào việc g? 3 Hoằng Thùy Linh (2018), Thực trọng phap luật về 8VQLNTD trong giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu ở Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Hội, tr. 7 Thứ ba, về mục dich sử đụng hàng hóa. Hầu hét pháp luật BVNTD các quốc gia trên thê giới đều xác định NTD được coi là người sử dung hàng hóa dich vu khi ho sử dung hàng hóa dịch vụ đó vào mục đích phi thương mai. Tuy nhiên, mét số quốc gia khác lai có xu hướng thu hẹp hoặc mở rộng pham vi mục dich sử dung hang hóa, dich vụ của NTD hon so với phạm vi chung trên.
Luật BVNTD của Malaysia loại trừ những chủ thể sử dung hang hóa, dich vụ tiêu đùng cho quá trinh sản xuất Trong khi đó ở Han Quốc, pháp luật quy định NTD bao gồm cả những người sử dụng hang hóa, dich vụ vào mục đích thương mai hoặc sản xuất kinh doanh Việc mở rộng phạm vi mục đích sử dung hàng hóa, dich vụ sẽ làm giảm hiệu lực bảo vệ của Luật BVNTD. Đông thời có thé dan đến sự chồng chéo với những quy đính của Luật Thuong mai. Ở Việt Nam, khái niệm “người tiêu ding” chính thức được ghi nhận lần đầu tai Điều 1 Pháp lệnh BV QLNTD năm 1999. Ké thừa tinh thân của Pháp lệnh năm 1999, khái niêm này tiếp tục được ghi nhận trong Luật BVQLNTD 2010.
Đến nay, tại Khoản 1 Điều3 Luật BVQLNTD năm 2023 đã bo sung thêm đính ngiĩa về NTD: “NTD là người mua sử ding sản phẩm, hàng hóa, dich vụ cho mục dich tiêu ding sinh hoạt của cá nhân, gia đình cơ quan, tổ chức và không vì muc dich thương mai.” Theo đó, chi cân mục dich mua, sử dung có liên quan tới mục đích thương mai, chủ thể liên quan sẽ không được coi là NTD theo quy đính tại Luật năm 2023. đỏ, các nhà làm luật vẫn chỉ sử dung một khái niém chung là “người” dé nói tới chủ thé được xác định là “NTD”. Việc “người” (mua, sử dung hàng hóa, dich vu) là cá nhân, phép nhan hay các tô chức khác van chưa được làm rõ. Tuy nhiên nhiều quan điểm cho rang nên quy đính pháp nhan cũng được xem là chủ thé của quan hệ tiêu dimg bởi lẽ tổ chức cũng là đối tượng có quan hệ tiêu ding và không phải lúc nào tổ chức cũng đủ khả năng để đôi mắt được với các vi phạm từ phía nhà sẵn xuất kinh doanh.
Ngoài ra, trong khái niệm cũng nhấc tới mục đích tiêu dùng của “cơ quan, tổ chức”. Hiện nay tô chức mua sắm hàng hóa không chỉ là tổ chức kinh tê, doanh nghiép có quan hệ thương mai mà còn là tô chức khác như cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - x4 hội, các hiệp hội, trường học,. các tô chức này đôi khi không chuyên. nghiệp và cũng như cá nhân NTD không có sẵn nguồn lực, nhân lực để xử lý các tình huồng bị vi phạm quyên lợi.
Hơn nữa, nêu không quy dinh NTD là tổ chức cũng sẽ co bat cập ở chỗ, trường hợp cá nhân đại điện cho tổ chức mua hàng hóa, dịch vụ của tô chức, cá nhân kinh doanh cho mục dich phục vụ nhu câu tiêu ding của tổ chức (người sử dung) thi tổ chức đó không được bảo vệ mà người được bảo vệ lại là cá nhân đại điện tổ chức (người mua). Do đó nêu không xem pháp nhân như một chủ thể của quan hệ tiêu ding có thé dan đền tình trang bat bình đẳng giữa pháp nhân với thé nhân khi them gia vào các hoạt động tiêu dung. Tom lại có thé nhìn nhân rằng “NTD” là cá nhân, phép nhân, tổ chức mua, sử dung hàng hóa, dich vụ cho mục dich tiêu dùng, sinh hoạt bang cách trực tiếp hoặc gián tiệp giao kết hợp đồng với cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh, cưng ứng dich vụ. Những người nay mua hàng hóa địch vụ vào mục đích sinh hoạt hàng ngày của bản thân, tô chức không vì mục đích thương mai.2 Khái mềm thông tin người tiêu dimg Trước hết, dé tìm biểu về khái niém “thông tin NTD”, ta cân có được những nhìn nhận khái quát nhật về các thuật ngữ “thông tin” và “thông tin cá nhiên” Thông tin có nguén gốc là từ Latin“informatio” (nay là “information”), von được hiểu theo hai nghĩa: (i), chi một hành động rất cụ thé là tạo ra một hình dang (forme): (ti) tìy theo tình huông.
nó có nghĩa là sự truyền dat mộtý tưởng. một khái miém hay một biểu tượng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hôi, khái niém thông tin cũng phát triển, mở rộng hơn. Theo ngiía thông thường “thông tin” được hiểu là tat cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người.
Theo quan điểm triết học, “thông tin” lai là sự phan anh của tự nhiên và xã hội (thé giới vat chat) bang ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh,. hay nói rông hơn bang tat cả các phương tiên tác đông, lên giác quan của cơn người t Có rat nhiều dinh nghĩa về TTCN đã được đưa ra. Điêu 141 Hiệp định đôi tác toàn điện và tiên bộ xuyên Thái Binh Dương (CPTPP) định ngiĩa TTCN là “Đất i> thông tin nào, bao gồm cả dit liệu cá nhân đã được xác định hoặc có thé xác đình về đặc điểm cá nhân”. 9 Tương tu cách định nghia này, tai Bộ nguyên tac cơ bản về bảo vệ DLCN trong thương mại điện tử của APEC, TTCN cũng được giải thích là “bat Ip} thông fin nào để xác định được hay có thé xác định được danh tính của một cá nhân cụ thé”.
Tại Việt Nam, "khái niém thông tin cá nhân” da được pháp luật Việt Nam quy định rai rác trong các văn bản quy pham pháp luật. Theo khoản 15, Điều 3 Luật An toàn thông tin mạng 2015 thì “TTCN là thông tin gắn với việc xác đình danh tinh của một người cụ thể ”.