Luận văn thạc sĩ về bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long - ĐH Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu cơ sở địa lý cho định hướng bảo vệ môi trường khu vực di sản thiên nhiên vịnh hạ long tỉnh quảng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Đặng Thị Ngọc
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Cao Huần
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường
• Đề tài: Cơ Sở Địa Lý Cho Định Hướng Bảo Vệ Môi Trường Khu Vực Di Sản Thiên Nhiên Vịnh Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 0.2. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 0.5. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA
• 0.6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIẾP CẬN ĐỊA LÝ TỔNG HỢP TRONG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG KHU VỰC DI SẢN THIÊN NHIÊN VỊNH HẠ LONG
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Khái quát các công trình nghiên cứu theo hướng địa lý tổng hợp
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long
• 1.1.2.1. Nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên và môi trường
• 1.1.2.1.1. Nghiên cứu về khí hậu - thủy văn
• 1.1.2.1.2. Nghiên cứu về địa chất, địa mạo
• 1.1.2.1.3. Nghiên cứu về thảm thực vật
• 1.1.2.1.4. Nghiên cứu về môi trường

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long Luận văn thạc sĩ

Vịnh Hạ Long, một trong những di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận, không chỉ nổi tiếng với cảnh quan tuyệt đẹp mà còn là nơi có hệ sinh thái phong phú. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế và du lịch đã đặt ra nhiều thách thức cho việc bảo vệ môi trường tại đây. Luận văn thạc sĩ này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường Vịnh Hạ Long và đề xuất các giải pháp bảo vệ hiệu quả.

1.1. Vịnh Hạ Long Di sản thiên nhiên và giá trị môi trường

Vịnh Hạ Long không chỉ là một điểm đến du lịch nổi tiếng mà còn là một hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc bảo tồn các giá trị này là rất quan trọng để duy trì sự cân bằng sinh thái.

1.2. Tình hình hiện tại của môi trường Vịnh Hạ Long

Hiện nay, môi trường Vịnh Hạ Long đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như ô nhiễm nước, rác thải từ du lịch và khai thác tài nguyên. Những vấn đề này cần được giải quyết kịp thời để bảo vệ di sản thiên nhiên này.

II. Các thách thức trong bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long

Bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long đang gặp phải nhiều thách thức lớn. Các hoạt động khai thác tài nguyên, phát triển du lịch không bền vững và ô nhiễm từ các nguồn khác nhau đang đe dọa đến sự tồn tại của hệ sinh thái nơi đây. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Tác động của du lịch đến môi trường

Du lịch là nguồn thu nhập chính của Vịnh Hạ Long, nhưng cũng là nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường. Các hoạt động như thả neo tàu, xả thải từ tàu du lịch đã làm suy giảm chất lượng nước biển.

2.2. Khai thác tài nguyên và ô nhiễm

Khai thác khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên tại Vịnh Hạ Long đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Việc quản lý và kiểm soát các hoạt động này là rất cần thiết để bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long hiệu quả

Để bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn bảo tồn các giá trị thiên nhiên của khu vực.

3.1. Chính sách bảo vệ môi trường

Cần có các chính sách bảo vệ môi trường rõ ràng và hiệu quả, bao gồm việc kiểm soát ô nhiễm và khuyến khích phát triển du lịch bền vững.

3.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục môi trường có thể giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích hành động bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long đã chỉ ra nhiều giải pháp khả thi. Việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn bảo tồn các giá trị di sản thiên nhiên.

4.1. Kết quả từ các dự án bảo vệ môi trường

Nhiều dự án bảo vệ môi trường đã được triển khai tại Vịnh Hạ Long, mang lại những kết quả tích cực trong việc cải thiện chất lượng nước và bảo tồn đa dạng sinh học.

4.2. Mô hình du lịch sinh thái thành công

Một số mô hình du lịch sinh thái đã thành công trong việc kết hợp phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, tạo ra lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long

Bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Các giải pháp bảo vệ môi trường cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này.

5.1. Tương lai của Vịnh Hạ Long

Với sự quan tâm và nỗ lực từ các cơ quan chức năng, Vịnh Hạ Long có thể trở thành một mô hình bảo vệ môi trường thành công, góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà quản lý

Các nhà quản lý cần xem xét các khuyến nghị từ nghiên cứu này để đưa ra các quyết định hợp lý trong việc bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long, với diện tích khoảng 1.553 km² và gần 2.000 hòn đảo, là một trong những di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận hai lần. Vùng biển này không chỉ có giá trị cảnh quan và địa chất độc đáo mà còn đóng vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế xã hội và an ninh quốc phòng khu vực Vịnh Bắc Bộ. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế đa ngành, đặc biệt là khai thác than, du lịch, và các hoạt động công nghiệp đã gây ra nhiều áp lực lên môi trường tự nhiên, dẫn đến ô nhiễm, suy thoái cảnh quan và đa dạng sinh học. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng cơ sở khoa học dựa trên đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp bảo vệ môi trường khu vực di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn thành phố Hạ Long và thị xã Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, bao gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp của di sản. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác quy hoạch, quản lý tài nguyên và bảo tồn môi trường, góp phần phát triển bền vững khu vực di sản với các chỉ số môi trường và kinh tế được cải thiện rõ rệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết địa lý tổng hợp và lý thuyết phát triển bền vững. Lý thuyết địa lý tổng hợp nhấn mạnh tính không gian, tính tổng hợp và quan hệ tương hỗ giữa các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường trong tổ chức không gian phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Lý thuyết phát triển bền vững theo định nghĩa của WCED (1987) hướng đến việc sử dụng tài nguyên và môi trường hiện có để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng của các thế hệ tương lai. Các khái niệm chính bao gồm: phân vùng chức năng di sản thiên nhiên (vùng lõi, vùng đệm, vùng chuyển tiếp), đa dạng sinh học, cảnh quan karst, và quản lý môi trường tổng hợp. Mô hình nghiên cứu tập trung vào sự tương tác giữa điều kiện tự nhiên, hoạt động kinh tế - xã hội và tác động môi trường nhằm đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp với đặc thù vùng di sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn: tài liệu nghiên cứu trước đây, số liệu thống kê của thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả và tỉnh Quảng Ninh, kết quả quan trắc môi trường năm 2010-2011 của Sở Tài nguyên & Môi trường Quảng Ninh, cùng với khảo sát thực địa do tác giả thực hiện vào các tháng 11/2010 và 9/2011. Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm phỏng vấn nhanh người dân địa phương về nhận thức và đánh giá các vấn đề môi trường. Phương pháp phân tích bao gồm tổng hợp, phân tích dữ liệu định lượng và định tính, sử dụng phần mềm GIS (Mapinfo 10.5) để xây dựng bản đồ chuyên đề như bản đồ địa mạo, sử dụng đất, cảnh quan và phân vùng môi trường. Quy trình nghiên cứu gồm ba bước chính: xác định mục tiêu và thu thập dữ liệu; phân tích đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và cảnh quan; phân tích hiện trạng môi trường, dự báo xu hướng biến đổi và đề xuất định hướng bảo vệ môi trường. Lý do lựa chọn phương pháp GIS là để thể hiện rõ ràng các phân vùng chức năng và mối quan hệ không gian giữa các yếu tố nghiên cứu, hỗ trợ việc ra quyết định quản lý hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân vùng chức năng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long: Vùng lõi có diện tích 434 km² với 775 đảo, được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm bảo tồn đa dạng sinh học và cảnh quan. Vùng đệm rộng 5-7 km bao quanh vùng lõi, bao gồm các khu bảo tồn sinh thái và di tích văn hóa. Vùng chuyển tiếp là khu vực phát triển kinh tế đa ngành như công nghiệp than, cảng biển, du lịch và đô thị với dân số khoảng 450.000 người (năm 2010).

2. Hiện trạng môi trường và ô nhiễm: Chất lượng nước biển trong giai đoạn 2006-2010 cho thấy nồng độ BOD và COD có xu hướng tăng nhẹ, với các vùng ô nhiễm tập trung quanh khu vực cảng Cái Lân và Cẩm Phả. Tải lượng nước thải từ các tàu du lịch ước tính khoảng hàng trăm mét khối mỗi ngày, góp phần làm suy giảm chất lượng nước. Diện tích rừng ngập mặn và thảm cỏ biển giảm khoảng 30% so với thập niên trước, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và khả năng tự lọc môi trường.

3. Tác động của hoạt động khai thác than: Tổng lượng đất đá thải do khai thác lộ thiên giai đoạn 2003-2009 lên đến hàng chục triệu tấn, gây biến đổi địa hình và ô nhiễm trầm tích biển. Chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Hạ Long năm 2008 khoảng 150 tấn/ngày, trong khi khả năng chứa của các bãi chôn lấp hiện có chỉ đủ cho khoảng 5 năm tiếp theo nếu không có giải pháp xử lý.

4. Suy giảm đa dạng sinh học: Số lượng loài san hô và độ phủ san hô trên Vịnh Hạ Long giảm khoảng 20% trong giai đoạn 1998-2010, chủ yếu do ô nhiễm nước và hoạt động du lịch không kiểm soát. Các loài thực vật đặc hữu và động vật quý hiếm cũng đang bị đe dọa do mất môi trường sống và khai thác không bền vững.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các vấn đề môi trường là sự gia tăng nhanh chóng các hoạt động kinh tế như khai thác than, phát triển công nghiệp, đô thị hóa và du lịch chưa được kiểm soát chặt chẽ. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định xu hướng suy thoái môi trường đang diễn ra nghiêm trọng hơn, đặc biệt là ô nhiễm nước và suy giảm đa dạng sinh học. Việc sử dụng bản đồ GIS giúp minh họa rõ ràng các vùng ô nhiễm và phân vùng chức năng, hỗ trợ việc quản lý không gian hiệu quả hơn. Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, góp phần duy trì giá trị di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long cho các thế hệ tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường vùng lõi và vùng đệm: Thiết lập hệ thống quan trắc môi trường liên tục, đặc biệt về chất lượng nước và đa dạng sinh học, nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu ô nhiễm và suy thoái. Chủ thể thực hiện là Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Quảng Ninh, trong vòng 1-2 năm tới.

2. Kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác than và xử lý chất thải: Áp dụng công nghệ khai thác sạch, giảm thiểu đất đá thải và ô nhiễm trầm tích biển; đồng thời nâng cấp hệ thống xử lý chất thải rắn sinh hoạt và công nghiệp tại thành phố Hạ Long và thị xã Cẩm Phả. Chủ thể thực hiện là các công ty khai thác than phối hợp với chính quyền địa phương, trong vòng 3-5 năm.

3. Phát triển du lịch sinh thái bền vững: Hạn chế số lượng tàu du lịch, quy hoạch các tuyến tham quan phù hợp, tăng cường giáo dục môi trường cho du khách và cộng đồng dân cư. Chủ thể thực hiện là Ban quản lý Vịnh Hạ Long và ngành du lịch, trong vòng 2-3 năm.

4. Phục hồi và bảo tồn đa dạng sinh học: Triển khai các dự án trồng lại rừng ngập mặn, phục hồi thảm cỏ biển và rạn san hô, bảo vệ các loài thực vật và động vật đặc hữu. Chủ thể thực hiện là các tổ chức bảo tồn và chính quyền địa phương, trong vòng 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và bản đồ phân vùng chức năng giúp xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo vệ môi trường hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực địa lý, môi trường và phát triển bền vững: Tài liệu tham khảo quan trọng về phương pháp tiếp cận địa lý tổng hợp và ứng dụng GIS trong nghiên cứu vùng di sản thiên nhiên.

3. Doanh nghiệp khai thác tài nguyên và phát triển du lịch: Hiểu rõ các tác động môi trường và các giải pháp giảm thiểu, từ đó xây dựng kế hoạch phát triển bền vững, nâng cao trách nhiệm xã hội.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về giá trị di sản và các vấn đề môi trường, đồng thời tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ và phát triển bền vững vùng di sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Vịnh Hạ Long có những giá trị tự nhiên nổi bật nào?
   Vịnh Hạ Long nổi bật với giá trị địa chất karst độc đáo, đa dạng sinh học phong phú với hơn 1.000 loài thực vật và động vật, cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

2. Những tác động môi trường chính tại Vịnh Hạ Long là gì?
   Các tác động chính gồm ô nhiễm nước do chất thải công nghiệp và du lịch, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi địa hình do khai thác than và phát triển đô thị, cùng với suy giảm diện tích rừng ngập mặn và thảm cỏ biển.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá môi trường Vịnh Hạ Long?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp dữ liệu từ tài liệu, quan trắc môi trường, khảo sát thực địa và phân tích không gian bằng GIS để xây dựng bản đồ chuyên đề và phân vùng chức năng.

4. Giải pháp nào được đề xuất để bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý môi trường, kiểm soát khai thác than và xử lý chất thải, phát triển du lịch sinh thái bền vững, và phục hồi đa dạng sinh học thông qua trồng rừng ngập mặn và phục hồi rạn san hô.

5. Ai là đối tượng chính hưởng lợi từ nghiên cứu này?
   Nhà quản lý chính sách, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp khai thác tài nguyên và du lịch, cùng cộng đồng dân cư địa phương đều có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển bền vững và bảo vệ di sản thiên nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng được cơ sở khoa học tổng hợp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long.
• Phân vùng chức năng di sản rõ ràng, giúp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.
• Đã xác định các tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác than, du lịch và đô thị hóa đến môi trường và đa dạng sinh học.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi nhằm cân bằng phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai giám sát môi trường liên tục, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng công nghệ GIS trong quản lý tài nguyên.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát huy giá trị di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long cho thế hệ mai sau!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu cho hƣớng nghiên cứu này là các công trình nghiên cứu của Docutraev - ngƣời đầu tiên thực hiện nguyên tắc tổng hợp trong nghiên cứu các điều kiện tự nhiên của các địa phƣơng cụ thể. Sau Docutraev, những công trình nghiên cứu về sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng dựa trên quan điểm tổng hợp của các nhà địa lý Xô Viết (trƣớc đây) và các nhà địa lý Nga, Ucraina, Ba Lan, Tiệp, Bungari, Đức,. đã hoàn thiện lý luận và ứng dụng trong thực tiễn (Shisenkô P., 1988 - Địa lý tự nhiên ứng dụng; Ixatrenkô, 1991 - Cảnh quan học ứng dụng. Các công trình nghiên cứu này đã đề cập đến xem xét một cách tổng hợp và toàn diện từ tự nhiên đến môi trƣờng, kinh tế và xã hội.

Gần đây, có tác phẩm nổi tiếng “Integrated Environmental Planning” của James K.Lain (Đại học Ohio, Mỹ, 2003) đề cập đến quy hoạch môi trƣờng tổng hợp theo quan điểm địa lý học. Tiếp cận tổng hợp đã đƣợc áp dụng vào Việt Nam cả về lý luận lẫn trong thực tiễn nghiên cứu địa lý trong các công trình nghiên cứu của nhiều nhà địa lý và nhanh chóng trở thành một lĩnh vực nghiên cứu có tính ý nghĩa thực tiễn cao. Trong vài thập niên gần đây, ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về cảnh quan cũng nhƣ đánh giá tổng hợp nhằm mục đích sử dụng hợp lý lãnh thổ và bảo vệ môi trƣờng nhƣ các công trình mang tính chất lý thuyết cảnh quan ứng dụng của các tác giả Vũ Tự Lập, Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Cao Huần,. Năm 1976, trong “Cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam”, Vũ Tự Lập đã trình bày về phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp cảnh quan.

Qua công trình này, quan điểm tổng hợp trong nghiên cứu địa lý tự nhiên đã đƣợc đề cao và quan điểm tổng hợp đã chinh phục đƣợc nhiều ngƣời bởi tính logic của nó. Quan điểm tổng hợp đã có -4- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] những đóng góp to lớn trong nghiên cứu địa lý phục vụ thực tiễn sản xuất. Năm 1997, trong “Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường lãnh thổ Việt Nam”, các tác giả Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Thƣợng Hùng, Nguyễn Ngọc Khánh đã đề cập khá đầy đủ về những biến đổi của tự nhiên dƣới tác động của con ngƣời, đƣa ra các giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng. Các công trình nghiên cứu về vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long a) Nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên và môi trường - Nghiên cứu về khí hậu - thủy văn: đƣợc đề cập một cách chung nhất trong các nghiên cứu của Phạm Ngọc Toàn và Phan Tất Đắc (1975) [23] về khí hậu Việt Nam, đặc điểm khí hậu tỉnh Quảng Ninh; các số liệu quan trắc về khí hậu - thủy, hải văn tại các trạm Hồng Gai, Bãi Cháy, Cô Tô.

- Nghiên cứu về địa chất, địa mạo: đã đƣợc nghiên cứu từ rất sớm trong các công trình nghiên cứu về những nét cơ bản địa chất cấu trúc của phần Bắc, Trung và Nam Đông Dƣơng của các nhà địa chất Pháp vào những năm đầu thế kỷ XX. Sau năm 1975, công tác điều tra địa chất và khoáng sản đƣợc tiến hành có hệ thống trên toàn vùng biển nói chung và vùng biển vịnh Hạ Long nói riêng. Có thể kể đến các công trình của Trần Đức Lƣơng và Nguyễn Xuân Bao (bản đồ địa chất Việt Nam tỉ lệ 1/500.000, 1981 - 1985), Nguyễn Công Lƣợng (bản đồ địa chất Hòn Gai - Móng Cái tỉ lệ 1/200.000, 1976 - 1979), Trần Đức Thạnh (“Lịch sử địa chất Vịnh Hạ Long”, 2002). Trong khoảng thời gian trƣớc năm 2000 còn có một số nghiên cứu địa mạo mang tính khái quát: địa mạo thềm lục địa Đông Dƣơng và các vùng kế cận của Lƣu Tỳ và đồng nghiệp năm 1986.

Các báo cáo về thềm biển ở Việt Nam trong đó có các hệ thống giồng cát ở đồng bằng Nam bộ của Vũ Văn Phái (1982), Nguyễn Thế Thôn (1986),…Về đặc điểm quá trình bồi tụ ở bờ biển Việt Nam của Nguyễn Xuân Trƣờng (1982). Bên cạnh đó là những nghiên cứu về địa mạo Di sản thế giới Vịnh Hạ Long của IUCN. - Nghiên cứu về thảm thực vật: Vịnh Hạ Long có một thảm thực vật tự nhiên đa dạng và phong phú. Những nghiên cứu về thực vật của khu vực Hạ Long - Cẩm Phả đƣợc đề cập chung nhất trong các công trình nghiên cứu về một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật và những hệ sinh thái rừng nhiệt đới ở Việt Nam (Trần Ngũ Phƣơng, 1970; Lê Trần Chấn và nnk, 1999; Thái Văn Trừng, 1999; Phan Nguyên Hồng, 1999 [30]).

Và đƣợc nghiên cứu cụ thể hơn trong “ Điều tra nghiên cứu các hệ sinh thái thực vật thành phố Hạ Long và vùng phụ cận” của Vũ Quang Côn & -5- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. - Nghiên cứu về môi trường: Hiện nay có nhiều di sản thiên nhiên thế giới đang bị suy thoái do sức ép từ các hoạt động của cộng đồng dân cƣ sinh sống phía ngoài các di sản. Vì vậy vấn đề môi trƣờng của các di sản đã và đang đƣợc các nhà khoa học trên thế giới rất quan tâm. Đã có rất nhiều dự án, công trình nghiên cứu nhằm bảo vệ môi trƣờng và bảo tồn vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long nhƣ: + Dự án Bảo tàng sinh thái Hạ Long (theo Việt báo - 15/07/2006): Xây dựng phƣơng pháp tiếp cận mới nhất đối với việc quản lý Di sản, phát triển bền vững tài nguyên môi trƣờng và bảo tồn văn hóa, lịch sử ở khu vực Di sản thế giới.

Dự án Bảo tàng Sinh thái giúp Vịnh Hạ Long hòa hợp với các cộng đồng xung quanh thông qua việc phát huy các nguồn tài nguyên của khu vực Di sản, góp phần phát triển cộng đồng, giáo dục môi trƣờng một cách tổng quan. + Dự án bảo vệ môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long do Viện nghiên cứu phát triển du lịch - Tổng cục du lịch thực hiện từ năm 2005 - 2008. Dự án đã phân tích diễn biến về môi trƣờng tự nhiên trong 3 năm thông qua các chỉ tiêu về chất lƣợng môi trƣờng môi trƣờng đất, môi trƣờng nƣớc ven bờ, nƣớc biển, nƣớc sinh hoạt, nƣớc ngầm, môi trƣờng không khí, chất thải rắn, nƣớc thải tác động đến môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long. Dựa trên kết quả phân tích đó dự án đã chỉ ra những nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng và xây dựng các tiểu dự án bảo vệ môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long + Dự án bảo vệ Môi trƣờng Vịnh Hạ Long (Tạp chí Môi trƣờng - 30/05/2011): do Ban chỉ đạo quản lý môi trƣờng Vịnh Hạ Long phối hợp với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức và quản lý, đƣợc khởi động từ 14/4/2010.

Dự án nhằm thực hiện tăng cƣờng năng lực quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và quản lý môi trƣờng cho du lịch bền vững tại khu vực Hạ Long, hƣớng tới mục tiêu tổng thể của việc bảo tồn môi trƣờng Vịnh Hạ Long và các vùng phụ cận. JICA cũng đã tiến hành nghiên cứu, quan trắc về môi trƣờng khu vực Vịnh Hạ Long, thống kê những hoạt động ảnh hƣởng đến môi trƣờng khu vực Hạ Long nhƣ khai thác than, phát triển khu công nghiệp. + Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu về đặc điểm địa hoá môi trƣờng, chất lƣợng môi trƣờng nƣớc - trầm tích ven bờ và hiện trạng ô nhiễm khá nhiều, tập trung vào các khu vực cửa sông, vũng vịnh và các khu du lịch trọng điểm trên dải ven biển Việt Nam của nhiều nhà khoa học: Lƣu Văn Diệu (1991 - 1993), Nguyễn Chu Hồi và nnk (1995 - 1996), Võ Văn Lành và nnk (1996), Phạm Văn Lƣợng và nnk (1996, 1997), Phạm Văn Ninh và nnk (1996, 1998), Nguyễn Hữu Cử và nnk -6- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (1995), Phí Văn Chín và nnk (1994), Đỗ Hoài Dƣơng (1992), Đào Mạnh Tiến (1998), Mai Trọng Nhuận và Đào Mạnh Tiến (1996, 1997),… + Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu về hiện trạng môi trƣờng của vùng khai thác than Quảng Ninh và giải pháp giảm thiểu, trong đó có khai thác than ở Hạ Long - Cẩm Phả: “Đề xuất giải pháp lấp biển sử dụng đất đá thải của mỏ than Cẩm Phả để mở rộng quỹ đất và bảo vệ môi trƣờng biển” của Đặng Trung Thuận (1998); “Các giải pháp công nghệ phòng chống ô nhiễm môi trƣờng do khai thác than ở vùng than Quảng Ninh” của Đặng Văn Bát và nnk (1999); “Thực trạng công nghệ khai thác tại các mỏ than Quảng Ninh và giải pháp nhằm giảm tổn thất tài nguyên và sự cố môi trƣờng” của Lê Nhƣ Hùng và nnk (2002); “Báo cáo đánh giá môi trƣờng chiến lƣợc của quy hoạch phát triển ngành than Việt Nam đến năm 2020, có xét đến năm 2030” của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (2010);… Tuy đã đạt một số kết quả tốt, nhƣng trong lĩnh vực điều tra, đánh giá tài nguyên môi trƣờng vùng di sản thiên nhiên vịnh Hạ Long còn một số tồn tại nhƣ: Phần lớn các đề tài là các nghiên cứu mang tính chất chuyên ngành, nội dung nghiên cứu chỉ chuyên sâu theo từng lĩnh vực riêng biệt nhƣ thủy sản, địa chất, khoáng sản, hải dƣơng học, hàng hải, du lịch… mà chƣa có đƣợc nghiên cứu một cách hệ thống đồng bộ theo quan điểm tổng hợp, liên ngành, phát triển bền vững. Để giải quyết đƣợc các hạn chế nêu trên, trong đề tài của luận văn, tác giả sẽ tiến hành thu thập, kế thừa có chọn lọc các tài liệu hiện có, điều tra bổ sung những yếu tố tài nguyên, môi trƣờng, liên kết tổng hợp các tài liệu để có đƣợc một bộ cơ sở dữ liệu về tài nguyên, môi trƣờng phục vụ công tác quy hoạch, phát triển kinh tế và bảo tồn vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long.

b) Hướng nghiên cứu, đánh giá tổng hợp - Nghiên cứu quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch ngành: mang tính chất định hƣớng cho phát triển kinh tế - xã hội và các ngành kinh tế. Các định hƣớng phát triển kinh tế - xã hội của Hạ Long và Cẩm Phả đến nay dựa trên các điều chỉnh, bổ sung quy hoạch tổng thể đến 2010 và định hƣớng đến 2020 của tỉnh Quảng Ninh do UBND tỉnh lập năm 1995, 2005, của thành phố Hạ Long và thị xã Cẩm Phả; Quy hoạch sử dụng đất thành phố Hạ Long và thị xã Cẩm Phả.