Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Khai Thác Khoáng Sản Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích pháp luật bảo vệ môi trường trong khai thác chế biến khoáng sản tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đặng Văn Cương
• Người hướng dẫn: TS. Doãn Hồng Nhung
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Hoạt Động Khai Thác, Chế Biến Khoáng Sản Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 1.1. Tổng quan về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản và vai trò của khoáng sản đối với nền kinh tế quốc dân
• 1.1.1. Khái niệm tài nguyên khoáng sản
• 1.1.2. Phân loại tài nguyên khoáng sản
• 1.1.3. Vai trò của tài nguyên khoáng sản đối với nền kinh tế quốc dân
• 1.1.4. Khái quát về hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản
• 1.1.4.1. Hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.1.4.2. Hoạt động chế biến khoáng sản
• 1.1.5. Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 1.1.6. Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 1.1.6.1. Khái niệm và đặc điểm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 1.1.6.2. Bảo vệ môi trường trên phạm vi toàn cầu
• 1.1.6.3. Bảo vệ môi trường ở Việt Nam
• 1.1.6.4. Nguyên tắc cơ bản về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 1.1.6.5. Hệ thống các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 2.1. Nội dung các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.2. Quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong hoạt động khoáng sản
• 2.2.1. Thẩm quyền quản lý nhà nước về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.2.2. Cấp phép trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3. Thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản ở Việt Nam
• 2.3.1. Chủ thể trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.2. Quyền của chủ thể khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.3. Nghĩa vụ của chủ thể khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.4. Đánh giá tác động môi trường của hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.5. Đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản ở Việt Nam
• 2.3.6. Thực trạng áp dụng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.7. Những ví dụ thực tế trong hoạt động khai thác chế biến khoáng sản gây ảnh hưởng tới môi trường
• 2.3.8. Những mặt tích cực của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.9. Những mặt tồn tại của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.10. Nguyên nhân của những khó khăn, tồn tại của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 2.3.11. Các biện pháp khuyến khích bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 3.2. Mục đích phải nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 3.3. Chiến lược quy hoạch và phát triển hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản
• 3.4. Giải pháp nâng cao các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản
• 3.4.1. Giải pháp nâng cao pháp luật
• 3.4.2. Giải pháp nâng cao tổ chức thực hiện
• 3.4.3. Giải pháp phối hợp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản ở Việt Nam

Bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản là một vấn đề cấp thiết tại Việt Nam. Với sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp khai thác, việc đảm bảo môi trường sống cho cộng đồng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trở thành ưu tiên hàng đầu. Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, nhưng việc khai thác không bền vững đã dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tình trạng ô nhiễm không khí và nước tại các khu vực khai thác đang ở mức báo động.

1.1. Khái niệm và vai trò của tài nguyên khoáng sản

Tài nguyên khoáng sản là những dạng vật chất có giá trị kinh tế, bao gồm các khoáng chất như sắt, than đá, và dầu khí. Chúng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, việc khai thác không hợp lý có thể dẫn đến cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường.

1.2. Tình hình khai thác khoáng sản hiện nay

Hoạt động khai thác khoáng sản ở Việt Nam đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Nhiều mỏ khai thác sử dụng công nghệ lạc hậu, dẫn đến tác động tiêu cực đến môi trường. Các nghiên cứu cho thấy, việc khai thác không chỉ làm suy giảm tài nguyên mà còn gây ra ô nhiễm nghiêm trọng.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ môi trường khai thác khoáng sản

Việc bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm nước, không khí và đất đai đang gia tăng. Theo thống kê, nhiều khu vực khai thác đã bị ô nhiễm nặng nề, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Cần có những biện pháp mạnh mẽ để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Tác động môi trường từ hoạt động khai thác

Hoạt động khai thác khoáng sản gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm nước, không khí và suy giảm đa dạng sinh học. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, ô nhiễm từ các mỏ khai thác đã ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân sống xung quanh.

2.2. Thách thức trong quản lý tài nguyên

Quản lý tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập. Việc thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng khai thác trái phép và ô nhiễm môi trường. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả quản lý.

III. Phương pháp bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản

Để bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và bền vững. Việc sử dụng công nghệ xanh và quy trình khai thác hợp lý sẽ giúp giảm thiểu tác động đến môi trường. Các chính sách pháp luật cũng cần được cải thiện để hỗ trợ cho việc bảo vệ môi trường.

3.1. Công nghệ xanh trong khai thác khoáng sản

Công nghệ xanh là một trong những giải pháp hiệu quả để giảm thiểu tác động đến môi trường. Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong khai thác sẽ giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu ô nhiễm.

3.2. Chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường

Chính sách pháp luật cần được hoàn thiện để đảm bảo việc bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản. Cần có các quy định rõ ràng về trách nhiệm của các doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ môi trường

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản có thể mang lại hiệu quả tích cực. Các mô hình khai thác bền vững đã được triển khai tại một số địa phương, giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Mô hình khai thác bền vững

Một số mô hình khai thác bền vững đã được áp dụng thành công tại Việt Nam. Những mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho các doanh nghiệp.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động môi trường

Các nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường đã giúp giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Những kết quả này cần được nhân rộng để bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản

Bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng để đảm bảo phát triển bền vững. Tương lai của ngành khai thác khoáng sản phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Hướng đi tương lai cho ngành khai thác khoáng sản

Ngành khai thác khoáng sản cần chuyển mình theo hướng bền vững, áp dụng công nghệ hiện đại và tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên và môi trường sống cho thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên địa chất phong phú với hơn 5.000 mỏ và điểm quặng thuộc trên 60 loại khoáng sản khác nhau. Ngành công nghiệp mỏ đóng vai trò đòn bẩy quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân, nâng mức đóng góp từ 5,29% trước đây lên 7,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và giải quyết việc làm cho hơn 430.000 lao động thường xuyên. Hàng năm, nước ta khai thác trên 10 triệu tấn than đá, 3.000 đến 4.000 tấn thiếc, hơn 70.000 tấn quặng ilmenit và hơn 10 triệu m3 đá xây dựng.

Tuy nhiên, áp lực phát triển kinh tế đang tạo ra xung đột gay gắt với an ninh môi trường sinh thái. Hoạt động khai thác và tuyển quặng lạc hậu khiến tài nguyên bị tổn thất nghiêm trọng, đồng thời gây ô nhiễm đất, nước và không khí vượt quy chuẩn kỹ thuật từ 2 đến 10 lần tại nhiều địa bàn trọng điểm.

Mục tiêu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản rắn, đồng thời chỉ rõ những bất cập trong phân cấp cấp phép và thực thi pháp luật tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật xoay quanh Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 trên phạm vi 63 tỉnh thành, với các case study điển hình như Quảng Ninh, Nghệ An, Thái Nguyên và Bắc Kạn. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên, kiểm soát rủi ro sinh thái và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển bền vững được khởi xướng từ Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio de Janeiro năm 1992 và cụ thể hóa trong các văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam. Khung lý thuyết này dựa trên sự gắn kết hữu cơ giữa 4 trụ cột: bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội, bền vững về con người và bền vững về môi sinh.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực khoáng sản và 10 Nguyên tắc chỉ đạo Berlin năm 1991 về môi trường mỏ. Các nguyên tắc này nhấn mạnh ưu tiên quản lý môi trường ở mức cao nhất, đánh giá tác động môi trường ngay từ giai đoạn tiền khả thi và áp dụng công nghệ sạch.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

1. Tài nguyên khoáng sản: Tích tụ tự nhiên vật chất thể rắn, lỏng, khí không thể tái tạo theo Điều 2 Luật Khoáng sản năm 2010.
2. Bảo vệ môi trường mỏ: Hệ thống biện pháp pháp lý, kỹ thuật và kinh tế nhằm phòng ngừa suy thoái sinh thái.
3. Chế biến khoáng sản: Hoạt động phân loại, làm giàu quặng gắn liền với quy trình khai thác.
4. Công cụ kinh tế môi trường: Cơ chế thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường theo Điều 148 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 nhằm nội hóa chi phí xử lý ô nhiễm vào giá thành sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định, báo cáo thống kê của Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Viện Tư vấn Phát triển (CODE) và số liệu thanh tra chuyên ngành từ 51 đến 63 tỉnh thành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 4.213 giấy phép hoạt động khoáng sản được cấp trong giai đoạn phân cấp 2005 - 2008 và hơn 3.500 giấy phép đang có hiệu lực tính đến tháng 8 năm 2011. Phương pháp chọn mẫu điển cứu được thực hiện theo phương thức phân tầng chủ đích tại 4 địa phương đại diện cho các vùng sinh thái khoáng sản đặc thù: Nghệ An (điển hình về sai phạm cấp phép vượt quy hoạch), Bắc Kạn (điểm nóng khai thác tự phát), Hà Giang và Thái Nguyên.

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp phân tích quy phạm, so sánh luật học và thống kê mô tả. Phương pháp phân tích quy phạm và đối chiếu thực tiễn được lựa chọn vì tính chất liên ngành của luật kinh tế môi trường, cho phép đánh giá chính xác khoảng cách giữa quy định trên văn bản và năng lực thực thi tại địa phương trong tiến trình 12 năm từ 1996 đến 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 3 phát hiện nổi bật về bức tranh pháp lý và môi trường khai khoáng tại Việt Nam:

Thứ nhất, tình trạng bùng nổ cấp phép khai thác sau khi phân cấp quản lý cho địa phương. Trong giai đoạn 2005 - 2008, Ủy ban nhân dân các tỉnh đã cấp 4.213 giấy phép hoạt động khoáng sản, trong đó riêng khâu khai thác chiếm hơn 3.000 giấy phép (82% là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn và 16% là khoáng sản khác). Con số này cao gấp 10 lần tổng số 928 giấy phép do các bộ, ngành Trung ương cấp trong suốt 12 năm từ 1996 đến 2008. Tính đến tháng 6 năm 2011, cả nước có khoảng 4.200 giấy phép cấp tỉnh và 659 giấy phép do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp.

Thứ hai, tỷ lệ tổn thất tài nguyên ở mức báo động do công nghệ lạc hậu. Hơn 90% trong tổng số khoảng 1.000 doanh nghiệp mỏ là doanh nghiệp vừa và nhỏ, thiếu năng lực tài chính và kỹ thuật. Tỷ lệ thu hồi tại các mỏ vàng chỉ đạt 30% đến 40% (thất thoát 60% đến 70%), khai thác than hầm lò tổn thất 40% đến 60%, khai thác quặng apatit thất thoát 26% đến 33%, và các mỏ kim loại tổn thất trung bình 10% đến 30%.

Thứ ba, sự suy thoái nghiêm trọng các thành phần môi trường và tình trạng né tránh trách nhiệm hoàn nguyên. Để khai thác 1 tấn thiếc, các cơ sở phải bóc tách 5.000 tấn đất đá và xả hàng vạn m3 nước thải; khai thác 1 tấn vàng phát sinh 600 tấn quặng thải cùng hàng ngàn kg hóa chất cực độc như xyanua và thủy ngân. Điển hình tại Nhà máy Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, hàng năm xử lý hàng trăm ngàn tấn quặng pirit và thải ra sông Hồng hơn 2.000 tấn axit sunfuric, đe dọa trực tiếp nguồn nước sinh hoạt hạ lưu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Bảo vệ môi trường, cùng với tư tưởng nhiệm kỳ và áp lực tăng thu ngân sách cục bộ tại các địa phương. Nhiều tỉnh đã buông lỏng thẩm định thiết kế cơ sở và báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM).

Khi thể hiện dữ liệu lên biểu đồ phân bổ giấy phép và bảng tổng hợp vi phạm, người đọc dễ dàng nhận thấy sự mất cân đối rõ rệt:

• Bảng thống kê cấp phép cho thấy Nghệ An đã cấp sai quy định 19 giấy phép khai thác tận thu tại 8 mỏ đá trắng và 11 mỏ thiếc, cấp 94 giấy phép không qua thẩm định thiết kế cơ sở và 127 giấy phép ngoài quy hoạch đã được phê duyệt.
• Biểu đồ vi phạm thực địa ghi nhận 91 điểm khai thác trái phép tại Bắc Kạn trong năm 2009 và hàng chục điểm nóng giáp ranh mất an ninh trật tự giữa Thái Nguyên và Vĩnh Phúc.

So với các tiêu chuẩn quốc tế thuộc Nguyên tắc Berlin 1991, khung pháp lý Việt Nam còn thiếu chế tài kinh tế đủ sức răn đe. Mức phí bảo vệ môi trường chưa phản ánh đúng chi phí phục hồi hệ sinh thái. Việc Luật Khoáng sản năm 2010 bổ sung quy định doanh nghiệp phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu 30% tổng vốn đầu tư (theo Khoản 2 Điều 53) là bước tiến lớn nhằm loại bỏ các chủ đầu tư yếu kém, song vẫn đòi hỏi cơ chế hậu kiểm quyết liệt từ liên ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khoáng sản, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành: Bộ Tài nguyên và Môi trường cần chủ trì ban hành đầy đủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường mỏ trong giai đoạn 2015 - 2018. Rà soát, phân định rõ thẩm quyền cấp phép tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh và khoanh định chi tiết các mỏ phân tán, nhỏ lẻ theo Điều 82 Luật Khoáng sản năm 2010 nhằm chấm dứt tình trạng chia nhỏ mỏ để lách luật.

2. Siết chặt quy trình thẩm định và cấp phép khai thác: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện nghiêm túc quy định thẩm định năng lực tài chính, bắt buộc vốn chủ sở hữu đạt từ 30% trở lên. Kiên quyết thu hồi giấy phép khai thác sau 12 tháng nếu tổ chức không tiến hành xây dựng cơ bản mỏ theo Điều 58. Phấn đấu đến năm 2020 giảm tỷ lệ thất thoát khoáng sản kim loại xuống dưới mức 15%.

3. Nâng cao hiệu lực công cụ tài chính và ký quỹ phục hồi môi trường: Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường điều chỉnh mức thu thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường theo Điều 148 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014. Bắt buộc trích lập tối thiểu 2% đến 3% nguồn thu ngân sách từ khoáng sản tại địa phương để tái đầu tư trực tiếp cho các công trình xử lý chất thải và hoàn nguyên đất rừng.

4. Hiện đại hóa công nghệ khai thác và tăng cường thanh tra liên ngành: Các doanh nghiệp khai khoáng phải thay thế phương pháp nổ mìn truyền thống bằng công nghệ nổ mìn bua nước ít khói bụi, sử dụng hệ thống khoan ướt tại 100% mỏ hầm lò và lắp đặt trạm xử lý nước thải axit trước khi xả ra tự nhiên. Thanh tra Chính phủ và Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường thiết lập đường dây nóng, xử lý dứt điểm 100% các tụ điểm khai thác vàng, thiếc trái phép.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tổng cục Địa chất và Khoáng sản, cùng 63 Sở Tài nguyên và Môi trường cấp tỉnh có thể sử dụng các phân tích trong luận văn để chuẩn hóa quy trình thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), hoàn thiện quy hoạch khoanh định khu vực mỏ phân tán và siết chặt công tác thanh tra phân cấp.

2. Doanh nghiệp và chủ đầu tư trong ngành công nghiệp khai khoáng: Hơn 1.000 doanh nghiệp mỏ tìm thấy định hướng chuẩn bị hồ sơ pháp lý, đáp ứng điều kiện vốn chủ sở hữu 30%, tính toán nghĩa vụ nộp thuế, phí bảo vệ môi trường và áp dụng các giải pháp kỹ thuật thông gió, lọc bụi, trung hòa axit nhằm tránh rủi ro đình chỉ hoạt động.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên ngành Luật kinh tế, Luật môi trường: Công trình cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng phong phú, khung lý luận hoàn chỉnh về 4 trụ cột phát triển bền vững và phương pháp đánh giá chính sách công để phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.

4. Tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư khu vực mỏ: Cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc giúp người dân và chính quyền cơ sở giám sát nghĩa vụ phục hồi môi trường, bảo vệ quyền được sống trong môi trường trong lành và yêu cầu bồi thường thiệt hại sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện về vốn chủ sở hữu khi xin cấp giấy phép khai thác khoáng sản được quy định như thế nào? Căn cứ Khoản 2 Điều 53 Luật Khoáng sản năm 2010, tổ chức, cá nhân xin cấp phép bắt buộc phải có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng vốn đầu tư của dự án. Quy định này nhằm loại bỏ các doanh nghiệp năng lực yếu kém, ngăn chặn tình trạng sang nhượng dự án trái phép và đảm bảo khả năng tài chính cho công tác bảo vệ môi trường.

Tỷ lệ tổn thất tài nguyên khoáng sản tại Việt Nam hiện nay ở mức bao nhiêu? Theo các số liệu điều tra thực tế, tỷ lệ thất thoát tài nguyên tại nước ta rất cao: khai thác vàng tổn thất từ 60% đến 70% (tỷ lệ thu hồi chỉ đạt 30% đến 40%), than hầm lò tổn thất 40% đến 60%, quặng apatit thất thoát 26% đến 33% và các mỏ quặng kim loại tổn thất bình quân từ 10% đến 30%.

Phân cấp thẩm quyền cấp phép trong Luật Khoáng sản năm 2010 có điểm gì đổi mới so với trước đây? Luật Khoáng sản năm 2010 đã bãi bỏ thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc cấp phép ngoài quy hoạch cả nước. Chính quyền cấp tỉnh hiện chỉ được cấp phép đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn, khai thác tận thu và các khu vực khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường khoanh định, công bố theo Điều 82.

Hoạt động luyện kim và chế biến hóa chất gây ô nhiễm nguồn nước và không khí như thế nào? Kết quả quan trắc tại hai trung tâm luyện kim Thái Nguyên và Biên Hòa cho thấy nồng độ ô nhiễm vượt giới hạn cho phép từ 2 đến 10 lần. Ngoài ra, cơ sở sản xuất phân bón hóa chất như Lâm Thao hàng năm xả thải hơn 2.000 tấn axit sunfuric cùng hàng ngàn tấn flo trực tiếp ra lưu vực sông Hồng vào mùa khô.

Khi nào tổ chức, cá nhân bị cơ quan có thẩm quyền thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản? Theo Khoản 1 Điều 58 Luật Khoáng sản năm 2010, giấy phép sẽ bị thu hồi và chấm dứt hiệu lực nếu sau 12 tháng kể từ ngày có hiệu lực, tổ chức hoặc cá nhân được cấp phép vẫn chưa tiến hành xây dựng cơ bản mỏ mà không có lý do chính đáng được cơ quan quản lý chấp thuận.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý môi trường mỏ, khẳng định vai trò trụ cột của pháp luật trong việc gắn kết giữa tăng trưởng 7,5% GDP từ khoáng sản với an ninh sinh thái bền vững.
• Phân tích rõ thực trạng bùng nổ 4.213 giấy phép giai đoạn 2005 - 2008, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến thất thoát 40% đến 70% tài nguyên và tình trạng ô nhiễm vượt chuẩn từ 2 đến 10 lần tại các vùng mỏ trọng điểm.
• Đánh giá sâu sắc các điểm mới của Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, đặc biệt là quy chuẩn ký quỹ, trách nhiệm hoàn nguyên và điều kiện 30% vốn chủ sở hữu.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao về hoàn thiện phân cấp quản lý, siết chặt thẩm định ĐTM, điều chỉnh công cụ thuế phí và ứng dụng công nghệ khoan ướt, nổ mìn bua nước.
• Kêu gọi các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp hành động ngay từ giai đoạn 2015 - 2020 để chuẩn hóa quy trình khai khoáng xanh, bảo tồn tài nguyên cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN 1. TỔNG QUAN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN VÀ VAI TRÒ CỦA KHOÁNG SẢN ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN 1. Khái niệm tài nguyên khoáng sản Tài nguyên là tất cả các dạng vật chất có ích cho con người và sinh vật. Tài nguyên là các tác nhân cơ bản tạo nên môi trường sống của con người.

Không có tài nguyên thì không có môi trường. Khoáng sản là những dạng vật chất rất gần gũi và đóng vai trò to lớn trong đời sống con người như sắt, than đá, kẽm, vàng, dầu khí, nước khoáng thiên nhiên… Khoáng sản có thể tồn tại ở trạng thái rắn, lỏng hoặc khí. Khoáng sản hầu hết là tài nguyên không tái tạo được, là tài sản quan trọng của quốc gia, phải quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển bền vững kinh tế-xã hội trước mắt và lâu dài, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Có rất nhiều cách để phân loại các tài nguyên: - Theo tính chất, các tài nguyên được phân thành: Tài nguyên đất, nước, khí hậu, sinh vật… - Theo khả năng tái tạo, các tài nguyên được phân chia thành: Tài nguyên tái tạo và tài nguyên không tái tạo được.

Tài nguyên tái tạo được gọi là những nguồn tài nguyên có thể tự duy trì hoặc bổ sung một cách liên tục khi được sử dụng một cách hợp lý, bao gồm: Năng lượng mặt trời, nước, gió, động vật, thực vật, vi sinh vật… LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tài nguyên không tái tạo được là những nguồn tài nguyên có mức độ giới hạn nhất định trên trái đất, chúng ta chỉ có thể khai thác ở dạng nguyên khai một lần, bao gồm: Khoáng sản, dầu mỏ… Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về tài nguyên khoáng sản. Định nghĩa được nhiều người chấp nhận như sau: Tài nguyên khoáng sản là tích tụ tự nhiên của các khoáng chất ở thể rắn, lỏng, khí ở trên hoặc ở trong vỏ trái đất, có hình thái, số lượng, chất lượng đáp ứng những yêu cầu tối thiểu cho phép khai thác, sử dụng, có khả năng đem lại giá trị kinh tế ở thời điểm hiện tại hoặc tương lai. Môi trường địa chất của lãnh thổ Việt Nam là loại môi trường có lịch sử phát sinh, phát triển và hình thành đặc biệt phức tạp và rất đa dạng. Nhờ đó Việt Nam có nguồn tài nguyên khoáng sản rất phong phú và đa dạng về chủng loại.

Theo thống kê chưa đầy đủ thì đến nay đã phát hiện và ghi nhận trên lãnh thổ Việt Nam có không ít hơn 60 trong số 66 loại khoáng sản phổ biến nhất trong vỏ trái đất. Có trên 80 trong số 200 dạng nguyên liệu khoáng được khai thác, chế biến và sử dụng trong nhiều lĩnh vực kinh tế biên giới. Bao gồm: Nhóm khoáng sản năng lượng - nhiên liệu(dầu mỏ, khí đốt thiên nhiên, than đá, đá dầu…); nhóm sắt và hợp kim sắt (Fe, Mn, Cr…); nhóm kim loại phóng xạ (U, Th); nhóm kim loại đất hiếm (La, Ce, Pr, Nd, Gd, Yb…) và hiếm (Ta, Nb, Cd, Ge…); nhóm kim loại quý (Au, Ag, Fe); nhóm hóa chất và phân bón (apatit, photphoric, berit, pyrit); nhóm nguyên liệu trẻ (sét chịu lửa, quarit, magnerete…); nhóm vật liệu xây dựng (sét gạch ngói, đá xây dựng, đá ốp lát trang trí, đá vôi, đá phiến lớp…); nhóm nguyên liệu kỹ thuật và khoáng chất công nghiệp khác (giophit, thạch anh áp điệu…); nhóm đá quý và bán quý (rubi, saphia…);nhóm nước khoáng nóng. Những khoáng sản đã phát hiện được kể trên đã được điều tra, thăm dò địa chất với những mức độ rất khác nhau.

Bước đầu có thể đưa ra những nhận định như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trên lãnh thổ Việt Nam có những loại khoáng sản có tiềm năng lớn đạt tầm cỡ thế giới như: Bauxit, đất hiếm, khí đốt thiên nhiên, đá vôi, các thạch anh, than nâu, đá ốp lát trang trí mỹ nghệ. - Có nhiều loại khoáng sản có tiềm năng trung bình đến lớn, đáp ứng được phần nào nhu cầu sử dụng để phát triển kinh tế-xã hội trong nước và góp phần tham gia vào thị trường nguyên liệu khoáng sản khu vực và thế giới như Apatit, sa khoáng tổng hợp ven biển, cromit và một số loại khoáng chất công nghiệp. - Có nhiều loại khoáng sản đã được phát hiện có thể có triển vọng về tiềm năng lớn. Song chưa được làm sáng tỏ đến mức cần thiết để có thể khẳng định về quy mô và chất lượng của chúng như: đá quý và đồng, chì, kẽm, vàng.

Dưới góc độ pháp luật, khoáng sản được hiểu là các tài nguyên trong lòng đất, trên mặt đất dưới dạng tích tụ tự nhiên khoáng vật, khoáng chất có ích ở thể rắn, thể rắn, thể lỏng, thể khí hiện tại hoặc sau này có thể khai thác, khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ mà sau này có thể khai thác lại, cũng là khoáng sản. Điều 2, khoản 1 Luật khoáng sản năm 2010 có quy định: "Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải mỏ" [25]. Tóm lại, khoáng sản là khoáng vật, khoáng vật có ích được tích tụ tự nhiên hàng nghìn năm ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng và trên mặt đất. Khoáng sản là tài nguyên hầu hết không tái tạo được, là tài sản quan trọng của quốc gia.

Giá trị to lớn của khoáng sản cũng như tính phức tạp của của vấn đề môi trường phát sinh trong quá trình khai thác và chế biến khoáng sản tất yếu dẫn tới nhà nước quản lý khoáng sản bằng pháp luật. Phân loại tài nguyên khoáng sản Có nhiều căn cứ phân loại khoáng sản: Thứ nhất, theo chức năng sử dụng, khoáng sản được phân ra làm ba nhóm lớn: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khoáng sản kim loại: + Nhóm khoáng sản sắt và kim loại sắt: Sắt, mangan, crom, niken, coban… + Nhóm kim loại cơ bản: Thiếc, đồng, chì, kẽm… + Nhóm kim loại nhẹ: Nhôm, titan, berylly… + Nhóm Kim loại quý hiếm: Vàng, bạc, bạch kim + Nhóm kim loại phóng xạ, nhóm kim loại hiếm và kim loại đất hiếm. - Khoáng sản phi kim loại: + Nhóm khoáng sản hóa chất và phân bón: Apatit, photphorit, muối mỏ thạch cao… + Nhóm nguyên liệu: Sứ, gốm, thủy tinh chịu lửa… + Nhóm nguyên liệu kỹ thuật: Kim cương, thạch anh, atbet… + Nhóm vật liệu xây dựng: Đá macma, đá vôi, đá hoa, cát sỏi… - Khoáng sản cháy: Than (than đá, than nâu, than bùn), dầu khí (dầu mỏ, khí đốt)… Thứ hai, theo mục đích và công dụng có thể phân thành: - Khoáng sản nhiên liệu hay nhiên liệu hóa thạch: Dầu mỏ, hơi đốt, than bùn, than… - Khoáng sản phi kim: Các dạng vật liệu xây dựng như đá vôi, cát, đất sét…, đá xây dựng như đá hoa cương… và các khoáng sản phi kim khác. - Khoáng sản kim loại: Các loại quặng kim loại đen, kim loại màu và kim loại đá quý.

- Nhiên liệu đá màu: Ngọc thạch anh, đá mã não… và các loại đá quý như kim cương… - Thủy khoáng: Nước khoáng và nước ngọt ngầm dưới đất. - Nhiên liệu khoáng-hóa: Apatit và các muối khoáng khác như phophat… Thứ ba, theo trạng thái vật lý có thể phân thành: - Khoáng sản rắn: Quặng kim loại đen, kim loại màu, đá… - Khoáng sản lỏng: Dầu mỏ, nước khoáng… - Khoáng sản khí: Khí đốt, khí trơ… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò của tài nguyên khoáng sản đối với nền kinh tế quốc dân Tuy không có vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của loài người như các thành phần môi trường nước, đất, không khí… nhưng tài nguyên khoáng sản cũng là những yếu tố hết sức quan trọng trong việc bảo đảm sự duy trì và phát triển xã hội. Xét từ phương diện cá nhân, con người có thể sống mà không cần đến tài nguyên khoáng sản nhưng trên bình diện chung thì một xã hội không thể phát triển bền vững và toàn diện nếu không có bất kỳ nguồn tài nguyên khoáng sản nào.

Vai trò và tầm quan trọng của tài nguyên khoáng sản được thể hiện ở những khía cạnh sau: - Khoáng sản là nguyên liệu chính cho nhiều ngành công nghiệp then chốt. Ví dụ: đá vôi dùng trong sản xuất xi măng, sản xuất vật liệu xây dựng, quặng sắt được dùng trong ngành luyện kim, cơ khí… - Thực tiễn những năm gần đây nhắc ta nhớ đến tầm quan trọng của các nguồn năng lượng từ hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khí thiên nhiên. Đây là nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu cho nhiều ngành kinh tế quan trọng cũng như phục vụ sinh hoạt hàng ngày của con người. Nền công nghiệp hóa dầu đồ sộ cũng đã được tạo dựng nhờ những tài nguyên này.

- Xuất khẩu khoáng sản thường đem lại nguồn thu lớn cho các quốc gia. Đây cũng là xu hướng chung của các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng như phục vụ cho việc trả các món nợ nước ngoài. - Bản thân ngành công nghiệp khoáng sản cũng là ngành chiếm tỷ trọng cao trong ngành kinh tế của nhiều nước. Nhiều nước có nguồn thu ngân sách chủ yếu là từ khai thác khoáng sản mà ví dụ điển hình là Côoet, Brunei… Việt Nam có lợi thế rất lớn đó là có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú.

Kết quả điều tra địa chất đã phát hiện trên 5.000 mỏ và điểm quặng với trên 60 loại khoáng sản khác nhau với các quy mô lớn, vừa và nhỏ. Trong đó, chủ yếu là quy mô vừa và nhỏ. Các khoáng sản tuy có quy mô trữ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lượng lớn như than Quảng Ninh, sắt (Thạch Khê - Hà Tĩnh), apatit (Lào Cai), boxit (Nam Việt Nam), đất hiếm (Lai Châu) nhưng lại có mặt hạn chế là điều kiện địa chất phức tạp (than, sắt), giá trị trên thị trường thế giới thấp, khó tiêu thụ và thường phân bố ở vùng có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, cơ sở hạ tầng kém phát triển. Các khoáng sản có quy mô trữ lượng vừa và nhỏ bao gồm khá nhiều loại khoáng sản thường phân bố không tập trung mà trải trên diện rộng với những đặc điểm địa chất mỏ rất khác nhau.